Sýret: blog.colobridge.net
Nazarbayev University janyndaǵy Aqyldy júıeler men jasandy ıntellekt ınstıtýty (ISSAI) otandyq ınjenerler ázirlegen jańa býyn jasandy ıntellekt júıelerin tanystyrdy. Olardyń basty artyqshylyǵy – qazaq tilin sheteldik balamalarǵa qaraǵanda tereń túsinip, anaǵurlym dál óńdeı alatynynda. Júıeler qazaqsha sóılem qurylymyn, tildik erekshelikterin, dıalektıkasyn, tipti mádenı konteksti de eskerip, mátinniń maǵynasyn saqtaı otyryp taldaıdy. Injenerler qazaq qoǵamynyń mádenı ereksheligin eskerip, ulttyq qaýipsizdik pen sıfrlyq táýelsizdikti qamtamasyz etýdi negizgi ustanym etken.
«Oylan»
«ISSAI» ınjenerleri 5 túrli jasandy ıntellekt jasaǵan. Birinshisi «Oylan 2.5». Bul júıe kez kelgen suranysyńyzǵa jaýap bere alady. Tipti aýdıo habarlamalardy qabyldap, óńdeý fýnksııasy bar. Ol qazaq tilin jaqsy meńgergen, onyń ishinde dıalektiler men beıresmı sóıleý formalaryn da túsinedi. Sonymen qatar Prezıdent bastamasymen qolǵa alynǵan reformalarǵa sáıkes qazaq tiliniń latyn grafıkasyn tanıdy. «OYLAN» elimizdiń mádenıeti men áleýmettik kontekstin eskerip jumys isteıdi. Ásirese bilim men bıznes salalarynda derekterdiń qupııalyǵy erekshe mańyzdy bolǵandyqtan, bul model jabyq ınfraqurylymda ornalastyrylǵan jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etedi. Ol quqyqtyq ári etıkalyq talaptarǵa saı jumys isteıdi.
«MangiSoz»
Budan bólek, «ISSAI» usynǵan «MangiSoz 2.0» júıesi sóıleýdi taný, kóptildi aýdarma servısi. Ol qazaq, orys, aǵylshyn, túrik, qytaı tilderin joǵary dáldikpen óńdeı alady. Qoldanýshylar servısti veb-platforma (mangyzsoz.nu.kz) arqyly nemese API ınterfeısi arqyly paıdalana alady. «MangySoz» chat-bottarǵa, daýystyq kómekshilerge, call-ortalyqtarǵa, bilim jáne memlekettik júıelerge ońaı engiziledi. Barlyq málimet el aýmaǵynda, naqtyraq aıtqanda Nazarbaev Ýnıversıtetiniń data-ortalyǵynda óńdeledi, ıaǵnı aqparat shetelge shyǵarylmaıdy. Sonymen qatar paıdalanýshylardyń derekteri saqtalmaıdy jáne eshkim ony oqı oqylmaıdy.
«TilSync»
Al «TilSync» júıesi ilespe aýdarma jasaı alady. Bul júıe ártúrli vıdeokonferensııalarda túrli tilder arasynda tikeleı aýdarma jasap, aqparat almasýdy jeńildetedi.
«Beynele»
Taǵy bir tyń sheshim – «Beynele» jasandy ıntellekti. Ol tek qazaqy naqyshta sýret salady. Otandyq mádenıetke, ulttyq oıý-órnekterge, turmystyq erekshelikterge negizdelgen joǵary sapaly sýretter jasaıdy. Bul qural pedagogter men medıa joba jasaýshylardyń jumysyn jeńildetip, ulttyq mazmundaǵy vızýaldy materıaldardy tez ári dál salýǵa múmkindik beredi.
«Mangitas 02»
Osy júıelerdiń negizi – «Mangitas 02» atty otandyq ınferens serverinde jatyr. Bul – sheteldik bulttyq júıelerden táýelsiz, qaýipsiz, jergilikti málimettermen jumys isteıtin JI serveri. Memlekettik mekemeler men mektepterde qoldanýǵa ońtaıly.
«Jasandy ıntellekt júıesiniń tıimdiligi eń aldymen ınfraqurylymǵa baılanysty. Bul – úıdiń irgetasy sekildi. Eger myqty ınfraqurylym bolmasa, álemdegi eń úzdik modelderdiń ózi tolyqqandy jumys isteı almaıdy. Búginde elimizde sýperkompıýterler jetispeıdi. Iá, bul baǵytta Prezıdenttiń tapsyrmasymen alǵashqy qadamdar jasaldy. Alaıda olardyń tolyq jumys isteý mehanızmi men qoljetimdi tarıfteri áli de naqtylanbaǵan. Budan bólek, AQSh pen Eýroodaq tarapynan engizilgen eksporttyq shekteýler de elimizdiń tehno-logııalyq derbestigine tosqaýyl bolyp otyr.
Sol sebepti biz ózimizdiń ishki serverlik ınfraqurylymymyzdy «Mangitas 02» jobasyn qolǵa aldyq. Bul – bizge syrtqa táýeldi bolmaı, ózimizdiń tájirıbemizdi, zertteýlerimizdi, modelderimizdi osynda, el aýmaǵynda júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Al endi aldaǵy josparlarǵa kelsek – biz árqashan paıdalanýshylarymyzben keri baılanysta bolamyz. Qoldanýshylardan keletin pikirler men usynystar bizdiń ónimderdi úzdiksiz jetildirýimizge negiz bolady. Biz úshin eń basty baǵalaý ólshemi – halyqtyń senimi», deıdi «ISSAI» «IT» ónimder menedjeri Ámına Baıkenova.
«ISSAI» bas dırektory Hýseın Atakan Varol bul jetistik qazaq tilin sıfrlyq júıege engizip qana qoımaı, mádenıetimizdi de zamanaýı formatta saqtaýdyń joly ekenin atap ótti.
«Qazaq tili men mádenıetiniń sıfrlyq keńistikte óz ornyn tabýy – osy tehnologııalar arqyly júzege asady. Qazaqstan halqy óz tilinde jáne óz erejelerimen ozyq ıntellektýaldy júıeler jasaı alatynyn dáleldep otyr. Bunyń barlyǵy qazaqstandyq zertteýshilerdiń, ınjenerlerdiń, derekter salasynlaǵy mamandardyń talanty men eńbeginiń arqasynda júzege asyp otyr», dedi ol.
Aıta keteıik, 2019 jyly qurylǵan «ISSAI» búginde 70-ten astam zertteýshi men ınjenerdi biriktirip, tildik tehnologııalar, bilim, densaýlyq saqtaý, ınfraqurylym, qaýipsizdik salalarynda belsendi jumys istep jatyr.
