Ulttyq kod engizilgen JI júıesi

Nazarbayev University janyndaǵy Aqyldy júıeler men jasandy ıntellekt ıns­tı­­týty (ISSAI) otandyq ınjenerler ázirlegen ­­jańa býyn jasandy ıntellekt júıelerin ­tanystyrdy. Olardyń bas­ty artyqshylyǵy – qazaq tilin sheteldik ba­la­malarǵa qaraǵanda tereń túsinip, ana­ǵur­lym dál óńdeı alaty­nyn­da. Júıeler qazaqsha sóılem qury­ly­myn, tildik erekshe­likterin, dıalektıka­syn, tipti mádenı kon­teksti de eskerip, mátin­niń maǵynasyn saqtaı otyryp taldaıdy. Inje­nerler qazaq qoǵa­mynyń mádenı ereksheligin eske­rip, ulttyq qaýipsizdik pen sıfrlyq táýel­­sizdikti qamtamasyz etýdi negizgi ustanym etken.

«Oylan»

«ISSAI» ınjenerleri 5 túrli jasandy ıntellekt jasaǵan.  Birinshisi «Oylan 2.5». Bul júıe kez kelgen suranysyńyzǵa jaýap bere alady. Tipti aýdıo habarlamalardy qabyldap, óńdeý fýnksııasy bar. Ol qazaq tilin jaqsy meńgergen, onyń ishinde dıalektiler men beıresmı sóıleý formalaryn da túsinedi. Sonymen qatar Prezıdent bastamasymen qolǵa alynǵan reformalarǵa sáıkes qazaq tiliniń latyn grafıkasyn tanıdy. «OYLAN» elimizdiń mádenıeti men áleýmettik kontekstin es­kerip jumys isteıdi. Ásirese bilim men bıznes salalarynda derekterdiń qupııa­lyǵy erekshe mańyzdy bolǵandyqtan, bul model jabyq ınfraqurylymda ornalastyryl­ǵan jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etedi. Ol quqyqtyq ári etıkalyq talaptarǵa saı jumys isteıdi.

«MangiSoz»

Budan bólek, «ISSAI» usynǵan «MangiSoz 2.0» júıesi sóıleýdi taný, kóptildi aýdar­ma servısi. Ol qazaq, orys, aǵylshyn, túrik, qytaı tilderin joǵary dáldikpen óńdeı alady. Qoldanýshylar servısti veb-platforma (mangyzsoz.nu.kz) arqyly nemese API ınterfeısi arqyly paıdalana alady. «MangySoz» chat-bottarǵa, daýys­tyq kómekshilerge, call-ortalyqtarǵa, bilim ­jáne memlekettik júıelerge ońaı engizi­ledi. Barlyq málimet el aýmaǵynda, naqty­raq aıtqanda Nazarbaev Ýnıversıteti­niń data-ortalyǵynda óńdeledi, ıaǵnı aqpa­rat shetelge shyǵarylmaıdy. Sonymen qatar paıdalanýshylardyń derekteri saqtal­maıdy jáne eshkim ony oqı oqylmaıdy.

«TilSync»

 Al «TilSync» júıesi ilespe aýdarma jasaı alady. Bul júıe ártúrli vıdeokonferensııalarda túrli tilder arasynda tikeleı aýdarma jasap, aqparat almasýdy jeńildetedi.

 «Beynele»

Taǵy bir tyń sheshim – «Beynele» jasandy ıntellekti. Ol tek qazaqy naqyshta sýret salady. Otandyq mádenıetke, ulttyq oıý-órnekterge, turmystyq erekshelikter­ge negizdelgen joǵary sapaly sýretter jasaıdy. Bul qural pedagogter men medıa joba jasaýshylardyń jumysyn jeńildetip, ulttyq mazmundaǵy vızýaldy materıaldardy tez ári dál salýǵa múmkindik beredi.

«Mangitas 02»

Osy júıelerdiń negizi – «Mangitas 02» atty otandyq ınferens serverinde jatyr. Bul – sheteldik bulttyq júıelerden táýelsiz, qaýipsiz, jergilikti málimettermen jumys isteıtin JI serveri. Memlekettik mekemeler men mektepterde qoldanýǵa ońtaıly.

«Jasandy ıntellekt júıesiniń tıimdi­ligi eń aldymen ınfraqurylymǵa baılanys­ty. Bul – úıdiń irgetasy sekildi. Eger myqty ınfraqurylym bolmasa, álemdegi eń úzdik mo­delderdiń ózi tolyqqandy jumys isteı al­maıdy. Búginde elimizde sýperkompıýterler je­tispeıdi. Iá, bul baǵytta Prezıdenttiń tap­syrmasymen alǵashqy qadamdar jasaldy. Alaı­da olardyń tolyq jumys isteý mehanızmi men qol­jetimdi tarıfteri áli de naqtylanbaǵan. Budan bólek, AQSh pen Eýroodaq tarapynan engi­zilgen eksporttyq shekteýler de elimizdiń teh­no-logııalyq derbestigine tosqaýyl bolyp otyr.

Sol sebepti biz ózimizdiń ishki serverlik ınfraqurylymymyzdy «Mangitas 02» jo­basyn qolǵa aldyq. Bul – bizge syrtqa táýeldi bolmaı, ózimizdiń tájirıbemizdi, zert­teýlerimizdi, modelderimizdi osynda, el aýma­ǵynda júzege asyrýǵa múmkindik beredi.

Al endi aldaǵy josparlarǵa kelsek – biz árqashan paıdalanýshylarymyzben keri baılanysta bolamyz. Qoldanýshylardan keletin pikir­ler men usynystar bizdiń ónimderdi úz­dik­­siz jetildirýimizge negiz bolady. Biz úshin eń basty baǵalaý ólshemi – halyqtyń senimi», deıdi «ISSAI» «IT» ónimder menedjeri Ámına Baıkenova.

«ISSAI» bas dırektory Hýseın Atakan Varol bul jetistik qazaq tilin sıfrlyq júıege engizip qana qoımaı, mádenıetimizdi de zamanaýı formatta saqtaýdyń joly ekenin atap ótti.

«Qazaq tili men mádenıetiniń sıfrlyq keńistikte óz ornyn tabýy – osy tehnologııalar arqyly júzege asady. Qazaqstan halqy óz tilinde jáne óz erejelerimen ozyq ıntellektýaldy júıeler jasaı alatynyn dáleldep otyr. Bunyń barlyǵy qazaq­standyq zert­teý­shi­ler­diń, ın­jener­ler­diń, de­rek­ter sa­lasyn­laǵy ma­man­dar­dyń ta­lanty men eńbeginiń ar­qasynda jú­zege asyp otyr»,  dedi ol.

Aıta ke­­teıik, 2019 jyly quryl­ǵan «ISSAI» bú­ginde 70-ten astam zertteýshi men ınjenerdi birik­tirip, til­dik tehnologııa­lar, bilim, densaý­lyq saqtaý, ınfraqu­rylym,  qaýipsizdik salala­rynda belsen­di jumys istep jatyr.