Esepte Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesin nyǵaıtý tájirıbesi, kodeksteri men strategııalary, ásirese júrek-qan tamyrlary aýrýlary men qaterli isikpen kúresti kúsheıtý baǵytyndaǵy sharalary kórsetilgen. Atalǵan kórsetkishterge profılaktıka, erte dıagnostıka, emdeý sapasyn arttyrý men ómir súrý uzaqtyǵyn uzartý boıynsha tıimdi mehanızmder engizilgendigi jatqyzylady.
«QR DDU EО́B Qazaqstanmen birge ınfeksııa emes sebepterden bolatyn negizgi ólim sebepterin joıý baǵytynda jumys isteıdi, El ınsýlt pen júrek aýrýlaryn emdeıtin ulttyq ortalyqtar qurdy, temekige qarsy kúresti kúsheıtti jáne qantty sýsyndardy tutynýdy shektedi. Bul is-sharalar halyqtyń densaýlyǵyna oń áser etedi», dedi DDU-nyń Densaýlyqty nyǵaıtý jáne aldyn alý bólimi dırektory d-r Gýndo Veıler.
Júrek-qan tamyrlary aýrýlary men ınsýltten qorǵaý
Eýropalyq óńirde ólim-jitimniń shamamen 90%-y ınfeksııa emes aýrýlarǵa tıesili: júrek-qan tamyrlary aýrýlary, ınsýltter, qaterli isikter, sozylmaly respıratorlyq aýrýlar jáne dıabet. Bul aýrýlardyń kópshiligi derekterge negizdelgen saıasat úıymdastyrý jáne maqsatty sharalar arqyly der kezinde aldyn alýǵa bolady.
«Qazaqstan DDU usynǵan 50%-ǵa jýyq dáleldengen sharalardy tolyq, 36%-dan astamyn ishinara iske asyrdy. Sonymen qatar STEPS zertteýin ótkizýdi bastady. Bul DDU-nyń ınfeksııa emes aýrýlar men olardyń qaýip faktorlaryn baǵalaý standarttyq ádisi», dedi d-r Veıler.
2017–2024 jyldary júrekke kateterlik aralasý jasaıtyn kabınalar sany 31-den 49-ǵa deıin ulǵaıdy. 83 ınsýlt ortalyǵy jumys isteıtini ólim men múgedektik kórsetkishterin aıtarlyqtaı tómendetýge múmkindik berdi.
2025 jyly Qazaqstan júrek-ókpe transplantasııasyndaǵy 100-shi tabysty operasııasyn oryndady. 2012 jyldan beri júrekke kómekshi 600-den astam qurylǵy ornatylyp, ol aımaqtaǵy úzdik tájirıbege aınaldy.
Erte anyqtaý jáne skrınıng
Qazaqstanda 8 aýrý túrin gıpertonııa, júrek ıshemııasy, dıabet jáne birneshe rak túrlerin erte anyqtaý úshin skrınıngtik baǵdarlamalar engizildi. 2024 jyly sút bezi jáne kolorektaldy rakqa skrınıngke alynǵan maqsatty halyqtyń 70%-y qamtyldy — bul el tarıhyndaǵy úzdik kórsetkishterdiń biri.
«Erte dıagnostıka, ýaqytyly em jáne pasıentterdi qoldaý – densaýlyq saqtaý strategııasynyń negizgi baǵyttary bolyp qala beredi», dedi d-r Tımýr Sultanǵazıev, QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń birinshi vıse-mınıstri.
2022 jyldan 2023 jylǵa deıin ortasha ómir jasy 74,44-ten 75,09 jasqa deıin ósip, ólim deńgeıi 2021 jyly 1000 adamǵa shaqqanda 9,6 bolsa, 2023 jáne 2024 jyldary 6,5-ke tómendegen.
2024 jyly HPV ınfeksııasyna qarsy Qazaqstanda vaksınasııa bastaldy. 11–13 jastaǵy qyz balalar arasynda 116 000-nan astamy (maqsattyń 33,4 %-y) egildi — bul bolashaq urpaqtardy jatyr moıny qaterinen qorǵaýda mańyzdy bastama.
Qaýipti faktorlardy tómendetý
Qazaqstan temekige qarsy qatań saıasatty engizdi: qoǵamdyq oryndarda shekteý, temeki oraptaryna eskertkish keskinderi, salyqtyq mólsherlemeni arttyrý, satylym men jarnamany shekteý, sondaı-aq elektrondyq temeki men veıpterge tolyq tyıym salý. Nátıjesinde shamamen 20 %-ǵa temeki shegý deńgeıi tómendedi.
Sondaı-aq, qantty sýsyndardy shekteý úshin mektepterde satý toqtatyldy jáne 2024 jyly energııa sýsyndaryn 21 jastan kishi adamdarǵa satý zańmen shekteldi. Bul sharalar dıabet pen júrek-qan tamyrlary aýrýlary qaýpin azaıtýǵa baǵyttalǵan.
Bolashaq baǵyt jáne halyqaralyq yntymaqtastyq
Osyǵan qaramastan, tuzdy tutynýdy azaıtý, balalarǵa baǵyttalǵan azyq marketıngin shekteý, trans-maılar men sút almastyrǵyshtardy retteý sııaqty keı salalar áli tolyq iske asyrylǵan joq. Bul baǵyttar boıynsha memlekettik jáne qoǵamdyq kúsh birige jumys jasaıtyn bolady.
«DDU EО́B-pen seriktestik Qazaqstan halqynyń densaýlyǵyna tıimdi saıasat jasaýǵa negiz boldy», dep atap ótti Sultanǵazıev.
Qazaqstan statıstıkalyq jáne elektrondy densaýlyq júıelerin damytýǵa ınvestısııa quıyp, derekke negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa, turaqty damý maqsattaryna jetýge jáne Eýropalyq DDU baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa kúsh salýda. Bul — memleket densaýlyq saqtaý júıesin ári qaraı damytý jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin mańyzdy qadam.
