– Vıbke hanym, IFC elimizde birneshe jyldan beri jumys istep keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda qandaı mańyzdy nátıjege qol jetkizdińizder?
– IFC osy ýaqytqa deıin elde 60-tan asa jobaǵa qatysyp, 2,6 mlrd dollardan astam ınvestısııa saldy. Qarjylandyrýmen qatar, keńes berý arqyly da qoldaý kórsetemiz. Aıtarlyqtaı mańyzdy jobalardyń biri – Almaty halyqaralyq áýejaıyn keńeıtýge baǵyttalǵan 222 mln dollarlyq ınvestısııa. Modernızasııalanǵan áýejaı qazirdiń ózinde jolaýshylar aǵyny men júk tasymalyn edáýir arttyrdy. Sonymen qatar eń iri memleket-jekemenshik áriptestik jobalardyń biri Úlken Almaty aınalma joly jobasyna qatystyq. IFC osy jobany qurylymdaýǵa keńesshi retinde qatysyp, ashyq halyqaralyq konkýrs uıymdastyrýǵa kómektesti. Jeńimpaz bolyp túrik-koreı konsorsıýmy tanylyp, memleketpen kelisimge keldi.
– Sizdiń oıyńyzsha, bizdegi qaı salalar ınvestısııa úshin tartymdy?
– Biz Qazaqstan ekonomıkasynyń shıkizattyq emes sektorlarǵa bet burǵanyn quptaımyz. Bul turaqty damý úshin mańyzdy qadam bolar edi. Obektıvti túrde alǵanda, elderińiz geografııalyq jaǵynan óte qolaıly ornalasqan. Eýropa men Azııany baılanystyratyn el retinde onyń kólik-logıstıka salasyndaǵy múmkindikteri zor. Sonyń ishinde Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty, ıaǵnı Orta dáliz erekshe mańyzǵa ıe. Dáliz arqyly tasymal kólemi 2030 jylǵa deıin 3 ese artyp, jylyna 11 mln tonnaǵa jetýi múmkin. Búginde osy baǵytty damytý úshin Almatyny aınalyp ótetin temirjol jobasy iske asyp jatyr. Sebebi qalanyń júktemesin 40%-ǵa deıin azaıtyp, tranzıtti jyldamdatý qajet. Qazaqstan – astyqtyń iri óndirýshisi jáne eksporttaýshysy. Osy sala tek ekonomıkalyq emes, áleýmettik mánge de ıe. Shalǵaı aımaqtardaǵy jumys oryndarynyń negizgi kózi aýyl sharýashylyǵynda. Buǵan qosa, óńdeý ónerkásibi, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııa, densaýlyq saqtaý men qyzmet kórsetý salalary da mańyzdy.
– Memleket-jekemenshik áriptestik (MJÁ) týraly jıi aıtylady. Bizde bul qural qanshalyqty tıimdi jumys istep jatyr?
– MJÁ ınfraqurylym men qoǵamdyq qyzmetterdi damytýda úlken ról atqarady. Jaqsy qurylymdalǵan jobalar memlekettik bıýdjetke túsetin aýyrtpalyqty jeńildetip, jeke kapıtaldy tartýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar jeke sektor tıimdilik, ınnovasııa men basqarý tájirıbesin alyp keledi. Qyzmetterdiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrady. IFC damýshy elderdegi úkimettermen osy baǵytta tyǵyz jumys isteıdi. Keıingi 20 jylda MJÁ jobalary arqyly 67 mlrd dollardan astam ınvestısııa tarttyq. Sizdiń elde de osy quraldyń áleýeti zor. Saýd Arabııasy, Brazılııa, Úndistan sııaqty elderdiń tájirıbesin zerdeleı otyryp, Qazaqstan óz ınfraqurylymyn zamanaýı deńgeıge shyǵara alady.
– Qandaı naqty jobalardy MJÁ aıasynda tabysty júzege asyrýǵa bolady?
– Dúnıejúzilik bankpen birlese otyryp, Qazaqstanda sýmen qamtý jáne sanıtarııany damytýǵa arnalǵan Jol kartasyn ázirledik. IFC osy baǵytta qanatqaqty MJÁ jobasyn iske qosýǵa daıyn. Joba birneshe qalany qamtyp, sýmen jabdyqtaý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalady. Sonymen qatar kólik ınfraqurylymy temirjol, áýejaı, logıstıkalyq habtar mańyzdy. Eldiń tranzıttik áleýetin tıimdi paıdalaný úshin bul salaǵa ınvestısııa qajet. Buǵan energetıka, densaýlyq saqtaý syndy salalardy da qosýǵa bolady.
– IFC úshin Qazaqstan nesimen tartymdy?
– Qazaqstan – makroekonomıkalyq turaqtylyǵy bar, damýǵa beıim memleket. El ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa, jańa sektorlardy damytýǵa bet burǵan. Bul IFC úshin úlken múmkindik. Bizdiń basty maqsatymyz – jeke sektordy qoldaý arqyly eldiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýyna naqty úles qosý. Bank sektoryn ártaraptandyrýǵa da kúsh salyp kelemiz. Mıkro jáne shaǵyn kásipkerlerge arnalǵan qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý, halyqaralyq tájirıbeni engizý basty nazarymyzda. Qazaqstanda ınvestısııalyq klımat jaqsy, biraq ınvestısııany naqty iske aınaldyrý úshin jobalardy durys qurylymdaý, táýekeldi azaıtý jáne halyqaralyq standarttarǵa saı etý mańyzdy. Bul jerde IFC tájirıbesi paıdaly bolady.
Áńgimelesken –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»
