foto: ashyq derekkóz
Saltanatty sharany ashqan Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Oljas Smaǵulov áýejaıdyń strategııalyq mańyzyna toqtaldy:
«Búginde Almaty halyqaralyq áýejaıy Qazaqstannyń halyqaralyq jolaýshylar aǵynynyń jartysynan kóbin qamtamasyz etip otyr. Bul áýejaı Eýropa men Azııany baılanystyratyn Eýrazııa qurlyǵyndaǵy kólik júıesiniń mańyzdy bóligi. Biz Almaty halyqaralyq áýejaıyn álemdik deńgeıdegi avıasııalyq habqa aınaldyrýdy maqsat etip otyrmyz. Bul – óńirdegi eń iri ınfraqurylymdyq jobalardyń biri. Ákimshilik jobany iske asyrýdyń barlyq kezeńderinde jan-jaqty qoldaý kórsetetin bolady», dedi Smaǵulov.
Baǵdarlama bes kezeńde júzege asyrylady. Bıyl áýejaı 12,5 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetedi.
Almaty - Ortalyq Azııadaǵy eń úlken áýejaı. Kún saıyn 150-ge jýyq ushýǵa qyzmet kórsetedi. 25 jyldan keıin ol jylyna 40 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsete alady degen boljam bar. Bul ýaqytta ınfraqurylym edáýir keńeıedi. Áýe kemelerine arnalǵan 150-ge deıin turaq, úsh ushý-qoný jolaǵy, zamanaýı logıstıkalyq ortalyq jáne aeroǵarysh aımaǵy salynady. Budan basqa, arnaıy ekonomıkalyq aımaq paıda bolady.
Goker Kose aıtyp ótkendeı, áńgime áýejaıdy kólik toraby retinde damytý týraly ǵana emes, Almaty mıkrochıpter men farmasevtıkalyq taýarlardan bastap avıasııalyq servıske deıin joǵary tehnologııalyq ónimderdi eksporttaý ortalyǵyna aınalýy tıis.
Birinshi kezeńge ınvestısııa kólemi 362 mıllıon AQSh dollaryna deıingi shamamen 130 joba júzege asyrylady. Al tórt kezeń boıynsha jalpy ınvestısııa kólemi 1,5–1,7 mıllıard dollar dep baǵalanyp otyr.
Atap aıtqanda, tórt jyl ishinde ishki reıster termınaly, VIP-perron, áýe kemelerine arnalǵan turaq jáne betondy jabyny bar ushý-qoný jolaqtarynyń biri tolyq qaıta jańartylady, uzyndyǵy 4,4 km jańa rýldeý joly, áýeaılaq kesheni salynady. Sondaı-aq, otyn ınfraqurylymyn jańartý, júk perrony men tehnıkalyq qyzmet kórsetý angaryn, reagentterdi jınaý jáne qaıta óńdeý júıesi bar qazirgi zamanǵy muz qatýǵa qarsy alańdy qurý, áýejaı janynan jańa qonaq úı men kóp deńgeıli turaq salý josparlanýda.
«Almaty - Ortalyq Azııadaǵy eń kóp júk tasymaly áýejaıy jáne osy óńirdegi júk tasymaly kólemi boıynsha kóshbasshy, Azııadaǵy eń kóp júk tasymaly áýejaılary reıtıngisinde 52-orynda, Eýropa men TMD elderiniń arasynda 51-orynda. 2025 jyly biz 12,5 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetemiz, onyń jartysy halyqaralyq. Biz búginniń ózinde kún saıyn 150 reıs oryndaımyz jáne turaqty ósimdi kórip otyrmyz. Horizon - ýaqyt talabyna bizdiń jaýabymyz. Biz jylyna 40 mln jolaýshyǵa qyzmet kórsetýge qabiletti zamanaýı, ekologııalyq jáne tehnologııalyq ınfraqurylym jasaımyz», deıdi Almaty halyqaralyq áýejaıynyń prezıdenti Goker Kose.
Góker Koseniń aıtýynsha, áýejaıdaǵy saýda oryndarynyń basym bóligi ruqsatsyz jalǵa alýshylarǵa tıesili. Olardy quqyq qorǵaý organdarynyń kómegimen shyǵarý josparlanyp otyr. Olardyń ornyna zamanaýı jáne sapaly mekemeler ashylady. Áýe aılaǵy mańynda zamanaýı qonaqúı de salynbaq.
Sonymen qatar áýejaı prezıdenti áýejaı mańynda turatyn turǵyndardyń jaıyn nazarda ustaıtynyn aıtty.
Onyń sózine qaraǵanda, jyl sońyna deıin 100 úıge, al kelesi jyldary taǵy 300 úıge ushaqtardyń shýynan qorǵaıtyn dybys oqshaýlaǵysh júıe ornatylady.
Birinshi kezeńde 360 mln dollarǵa 130 joba júzege asady. Ishki termınal tolyq jańǵyrtylady. Uzyndyǵy 4400 paralleldi jol qurylysy salynady, bul eń uzaq jol bolady. Negizi ushý-qoný jolaǵy tolyq buzylyp, beton negizde salynady. 20 jylda esh kúrdeli jóndeý jasalmaıdy. Problemalyq turaqtar jańartylady. Júk perrony men iri ańǵar, ushaqty óńdeıtin alań salynady. Áýejaı qyzmetkerleriniń aýyly paıda bolady. Kópqabatty zamanýı avtoturaq boı kóteredi.
«Eshbir kedergige toqtamaı, jumysty júzege asyramyz. Álem boıynsha 20 elde jumys istegendikten, tájirıbemiz bar, bul jumystar jolaýshylardyń qozǵalysyna kedergi keltirmeıdi», deıdi áýejaı prezıdenti.
Ishki termınal aýqymdy jóndeýdi talap etedi. Negizi termınal jarylǵysh zatty anyqtaıtyn qurylǵymen jabdyqtalǵan.
«Qazirgi kezeńde áýejaıdaǵy nysandardyń 90%-i zańsyz jalǵa alynǵan. Olardy áýejaı aýmaǵynan shyǵaryp, sapaly qyzmet usynamyz. Jańa áýejaı ásem, ádemi bolady. Jańartylǵan ishki termınal kelesi jazda qyzmet kórsete bastaıdy. Qazaqstan úkimetinen esh qaryz nemese qarjylaı qoldaý almaımyz. Áýejaıda qazir 4,5 myń adam qyzmet etedi. 1800 jańa oryn ashylady. Kóptegen qyzmetker jaqyn aýdandarda turady. Áýejaı aınalasyndaǵy úılerdi buzý jumystaryn jasap jatyrmyz, úı ıeleri qarsy emes. 25 jyldyq joba bolǵandyqtan, jalpy qansha sýmma ketetinin aıtý qıyn. Jalpylama esebim 1,5 mlrd dollar jumsalýy múmkin», deıdi Almaty áýejaıynyń prezıdenti
Uzaq merzimdi jobalarǵa salynǵan ınvestsııanyń qaıtarymy tarıf arqyly júrgiziletini álemdik tájirıbede bar úrdis. Kose jaqyn arada tarıfterdiń ósýi kútiletinin rastady. Onyń aıtýynsha, qazirgi mólsherlemeler naryqtaǵydan aıtarlyqtaı tómen:
«Tarıfter kóteriledi. Biz osynyń bárin Qazaqstan úkimetimen kelisetin bolamyz. Tarıfter qazir óńir boıynsha jáne álemdik standarttar boıynsha naryqtyq shekten tómen, sondyqtan biz qazir qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolýdamyz» deıdi ol.
О́tkir máselelerdiń ishinde avıasııalyq otyn tapshylyǵyn atap ótti.
Qazir jergilikti otyn Air Astana jáne SCAT avıakompanııalarynyń ishki reısteri úshin ǵana paıdalanylady. Halyqaralyq tasymaldaýshylar Reseıden jetkizilimder esebinen qamtamasyz etiledi. Úkimetpen jergilikti jetkizilim kólemin arttyrý týraly kelissózder júrgizilýde.
Jobanyń birinshi kezeńi 2028 jyldyń aıaǵynda aıaqtalýy múmkin.
Qysqasy, Almatynyń áýejaıynda aýqymdy qurylys bastalady. Úsh kezeńnen turatyn bul joba áýejaıdy álemdik HAB-qaı aınaldyrady.
Saltanatty sharanyń sońynda mańyzdy sımvoldyq oqıǵa oryn aldy, áýejaı aýmaǵynda qurylys jumystary resmı túrde bastaldy.
