Turaqtylyq baǵytyndaǵy qajyrly eńbek

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń QHA HHHIII sessııasyn­daǵy tapsyrma­syna sáıkes Dostyq úıi zamanaýı komıýnıtı-ortalyq retin­de qyzmet atqaratyndaı etip óz­gertildi. Osy maqsatqa oraı ǵımarat ishinen 200 sharshy metrdi quraıtyn alańsha jasaqtalyp, sońǵy úlgidegi kompıýter, jyldam ınternet, ınteraktıvti taqta, ózge de qajetti tehnıka jáne jıhazdarmen jabdyqtaldy.

Atalǵan ortalyq 30 tamyz – Konstı­týsııa kúni qarsańynda etnomádenı birlestikter men QHA janyndaǵy qoǵam­dyq qu­rylym belsendilerine, jalpy qala turǵyndarynyń ıgiligine tabys­talady. Osy tusta búginde Shymkenttegi Dostyq úıi tek Assambleıa janyndaǵy qalalyq qurylymdar músheleri ǵana bas qosatyn oryn emes, elimizdiń úshinshi megapolısindegi qoǵamdyq-kópshilik is-sharalar men mańyzdy jıyndar, talqylaýlar ótetin aýqymdy dıalog alańy retinde turǵyndarǵa qyzmet kórsetip kele jatqanyn aıta ketken jón.

2025 jyldyń basyndaǵy statıs­tı­kalyq derek boıynsha, Shymkentte 1 mln 256 myń adam turady delingen. Onyń 71,4 pa­ıyzyn qazaq halqy quraıdy. Ol shamamen 898 myńǵa jýyq adam. Etnos ókilderinen sany jaǵynan ózbekter birinshi oryn alady. Olardyń megapolıstegi jalpy halyq sanyndaǵy úlesi 15,8 paıyz nemese 200 myńǵa jýyq adam.

О́zbekterden keıingi orynda orys ultynyń ókilderi. Bul dıas­pora ókilderi qala turǵyn­dary­nyń 5,9 paıyz úlesin alady. Iаǵnı shym­kettikterdiń 75 myńǵa jýyq turǵyny – orystar. Al ázer­baıjan, tatar, koreı, ýkraın, túrik se­kildi ózge etnos ókil­deri qala hal­qynyń qalǵan úlesiniń ishinde.

Shymkenttegi 81 shaǵyn aýdan men turǵyn alaptyń 27-sinde etnos ókilderi jınaqy qonystanǵan. Resmı derekke kóz júgirtsek, búginde qalalyq QHA janynda 16 etnomádenı birlestik (slavıan, ózbek, ázerbaıjan, túrik, koreı, ıran, uıǵyr, sheshen-ıngýsh, nemis, grek, grýzın, armıan, evreı, kúrdi, qyrǵyz, tatar-bashqurt jáne az etnostardyń basyn biriktirgen «Yntymaq» etnosaralyq mádenı ortalyǵy) pen «Qazaqstandaǵy ózbek etnomádenı birlestikteriniń «Dýstlık» qaýymdastyǵy jumys isteıdi.

Bıylǵy qańtar-shilde aılary aralyǵynda qalalyq etnomádenı birlestiktermen birlesip 85 is-shara ótkizildi. Onyń 38-i mádenı, qoǵamdyq-kópshilik maqsatyn­da uıymdastyrylǵan. Atap aıt­qanda, olar – koreılerdiń Sol­lal merekesi, «Dástúr – ult us­ty­ny» baıqaýy, «Alǵys aıtý – adam­gershilik belgisi» jáne basqa da saltanatty jıyndar. Sonyń ishin­de, máselen, slavıan etnomádenı birlestigi «Maslenısany» toılady. Naýryz aıynda barsha Assambleıa músheleri «Ulystyń uly kúni – Naýryz» merekesin atap ótti. Tatar-bashqurt etnomádenı birlestigi konsert qoıyp, «Altyn kópirge» halyqty jınap, «Analar dastarqanyn» jaıdy. О́zbek etnomádenı birlestigi «Birligimiz jarasqan» atty konsertin berdi. Kóktemniń shýaqty mezgilinde Assambleıa ókilderi «Mártóbe» tarıhı keshenindegi «Mádenı mura» ekologııalyq aksııasynda aınalany qoqystan tazartty. QHA shyǵarmashylyq ujymdarynyń óńirlik festıvali, ázerbaıjan etnomádenı birlestiginiń konserti, QHA-nyń 30 jyldyǵyna oraı «Ardager» halyq horynyń shyǵar­mashylyq keshi, «Birlik – bereke bastaýy» atty ekologııalyq bastamasy qolǵa alyndy. Jurt kúrdi etnomádenı birlestiginiń fýtboldan dostyq kezdesýin, osy ult ókiliniń mádenıeti, tili, salt-dástúri kúnine arnalǵan merekelik qoıylymdy tamashalady.

Mamyrda shymkenttikter jappaı 1 mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúnin atap ótti. О́z kezeginde túrli ult ókilderiniń jastary «Memlekettik til – halyq­tar dostyǵynyń dánekeri» baıqaýynda qazaq tilin kim qan­sha­lyqty meńgergeni jaǵy­nan jarysty. «Dostyq dastar­qany» halyqaralyq festıvali de kóptegen qatysýshyny jınady. Onyń arasynda slavıan etnomáde­nı birlestigi arnaıy konsert uıymdastyrdy. Memlekettik rámizder kúnine oraı barsha dıaspora ókilderi «Kók tý, kók aspan – birligimiz jarasqan» merekelik jıynynda kók baıraǵymyzǵa qurmet kórsetti.

Odan bólek, elimiz atap ótetin arnaıy datalyq kúnderge baıla­nysty Assambleıa músheleri «Ana men bala» eskertkishine jáne «Me­mo­rıaldyq taqtaǵa» gúl shoqta­ryn qoıdy. Sondaı-aq bıyl qol­ǵa alynǵan «Dostyq áýenderi» zamanaýı ulttyq-mýzykalyq baıqa­ýynda synǵa tústi. Budan basqa Assam­bleıa qalalyq QHA-nyń VI sessııa­syn da uıymdastyryp úlgerdi.

Sonymen birge qalalyq Dos­tyq úıi 22 qaıyrymdylyq is-sharasynyń ótýine uıytqy boldy. Máselen, «JITS-ten balalardy qorǵaý» qorynyń ǵımaratyn jóndeý, áleýmettik turǵyda az qamtylǵan 50 otbasyna azyq-túlik sebetin taratý, erekshe qajet­tilikteri bar balalarǵa syılyqtar tabystaý, 100 adamǵa aýyzashar berý, «Ardagerlerdi ardaqtaý», 30 balaǵa arnalǵan súndet toı sekildi saýapty isterdi atap ótýge bolady. 

Munymen qosa «Qazaqstan – tatýlyq mekeni», «El birligi – táýelsizdik kepili», «Ultaralyq tatýlyq pen yntymaq – negizgi qundylyǵymyz», «QHA – tatýlyq pen birliktiń kepili», «El birligi – urpaqqa amanat» sekildi konferensııalar men ǵylymı basqosýlar uıymdastyryldy. Joǵaryda atalǵan is-sharalar barysynda etnos ókilderine, jastarǵa, qoǵamdyq kelisimdi saqtaý, jalpyulttyq birlikti ny­ǵaıtý jáne birlik, dostyq, tatý­lyq, patrıotızm syndy qundy­lyqtardy sińirý arqyly «Birli­gimiz – áralýandylyqta», «Biz – ártúr­limiz, biraq bárimiz teńbiz» qaǵıdattary dáripteldi.

Jyl basynan beri qaladaǵy Assambleıa ókilderi 3 ret keńes­tik otyrysta bas qosty. Al etnos­aralyq ahýaldy jaqsartyp, qoǵam­dyq kelisim men jalpyulttyq birlikti bekemdeýdi kózdegen is-sharalarǵa 16 myńnan astam adam qatysqan.

Assambleıa janynda memleket jáne qoǵam qaıratkeri Oryn­baı Rahmanberdıev basqaratyn Aqsaqaldar keńesi jumys isteıdi. Keńestiń atqarǵan qyzmetine toqtalsaq, onyń músheleri jyl basynan beri B.Momyshuly atyndaǵy oqý ortalyǵynyń kýrsanttarymen, Ońtústik Qazaqstan medısınalyq akademııasynyń stýdentterimen kezdesti. «El birligi – urpaqqa amanat» halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konfe­ren­sııasyna, «El birligi – táýelsiz­dik kepili» taqyrybyndaǵy semı­nar­ǵa, «Ultaralyq tatýlyq pen ynty­maqtastyq – negizgi qundy­lyǵymyz» atty dóńgelek ústel májilisine, Shymkent kólik kolled­jindegi, Á.Qýatbekov atyn­daǵy Halyqtar dostyǵy ýnıver­sıtetindegi jıyndarǵa, «Aqsa­qaldar – ulttyq qundy­lyq­tar men urpaqtar sabaqtas­tyǵynyń basty janashyry» degen taqyryptaǵy basqosýlarǵa qatysyp, halyqty yntymaq pen birlikke úndedi. Jastarǵa atalyq ósıetterin aıtyp, týra jol nusqady.

Uıym janynan Analar keńesi de ashylǵan. Ony О́.Jánibekov atyndaǵy OQPÝ rektorynyń mindetin atqarýshy Gúljan Súgirbaeva basqarady. Keńes bıyl ótken «Shyndyqty ana aıtady», «El birligi – urpaqqa amanat», «Ysyrapshyldyq yrysty qashyrady», «Syılastyq pen qamqorlyq – ana júreginde», «Áıelmen álem ádemi», «Jańa ómirdiń jarqyn bastamasy» sııaqty is-sharalardyń bastamashysyna aınaldy.

Sonymen birge qalalyq Assam­bleıada ǵylymı-sarapshylyq top qurylǵan. Oǵan 13 ǵalym men praktık maman múshe. Topqa О́.Jánibekov atyndaǵy OQPÝ-dyń departament basshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Qaırat Anarbaev jetekshilik etedi. Top músheleriniń qatysýy­men qoǵamdyq kelisim men jalpy­ulttyq birlik máseleleri boıynsha saraptamalyq 5 materıal jarııalandy. Sondaı-aq S.Sultanovanyń «Ortalyq Azııadaǵy ıntegra­sııalyq úrdister» atty mańyzdy eńbegi jaryq kórdi. Ǵylymı-sarapshylyq toppen qosa uıymda Jas ǵalymdar klýby da bar. Oǵan 28 ǵalym múshe. M.Áýezov atyndaǵy OQZÝ «Tarıh jáne etnologııa» ǵylymı ortalyǵy­nyń basshysy, «Qazaqtaný» ǵylymı jýrnalynyń jaýapty redaktory Sholpan Torǵaýtova osy klýb­tyń jetekshisi. Jas ǵalymdar izdenisiniń arqasynda osy kúnde «Nasha sıla v edınstve», «Shoha­ný Ýalıhanový 190 let», «Qazaq­stan halqy Assam­bleıa­sy­nyń qalyptasýy jáne qyzme­tiniń tarıhy: jetistikteri jáne bola­shaq perspektıvalary», «Keli­sim daýylǵa tótep beretin úı sekil­di», «Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń 30 jyldyǵy: tájirıbe jáne álemdik tendensııa­lar» atty eńbekter jaryq kórdi.

Assambleıanyń etnomedıa­sııa keńesi de jaqsy qyzmet atqaryp keledi. Onyń maqsaty – daýlasqan qos tarapty tatýlastyrý. Ártúrli kıkiljińniń ári qaraı laýlap, órship ketýine jol bermeý. Dana Kenjequlova Qazaqstan kásibı medıatorlary men quqyqtyq keńesshiler qaýymdastyǵynyń jetekshisi, zańger, kásibı medıator retinde keńeske jetekshilik qyzmet atqa­rady. Medıatorlardyń derekteri qala quramyndaǵy 5 aýdan ákimdi­giniń reestrine engen.

Jalpy, qalada kásibı kelissóz júrgizýshiler qaýymdastyqtary qurylyp, ol sot organdarymen, jergilikti atqarýshy bılikpen, quqyq qorǵaý qurylymdarymen jáne azamattyq qoǵam ınstıtýttarymen ózara áriptestik baılanysta jumys júrgizedi. Keńes sapyndaǵy medıatorlardyń atsalysýymen 12 qylmystyq, 548 azamattyq is ózara kelisýmen she­shildi. Etnomedıasııa uǵymyn keńeıtý, ony adamdardyń sanasyna ornyqtyrý maqsatynda jyl basynan beri túrli tanymdyq, quqyqtyq jıyndar ótti. Olardyń ishinde medıasııa ınstıtýtyn damytýǵa arnalǵan dóńgelek ústel májilisin, Etnomedıasııa keńesiniń Arbat alańyndaǵy aqparattyq aksııasyn, medıasııa týraly turǵyndar arasynda júrgizilgen saýalnama men «Qazaqstan – beıbitshilik pen dostyqtyń besigi» atty kezdesýdi atap óte alamyz.