Sýretti túsirgen – Esenjol Isabek
Stýdentter teorııalyq bilimin tájirıbemen ushtastyryp, óndiriske erte bastan aralasýǵa den qoısa, jas mamandardy kótermeleý, olardyń áleýmettik jaǵdaıyn arttyrýǵa da memleket deńgeıinde nazar aýdarylyp otyr. Mundaı qoldaý arqyly jumysshy mamandar qalyptasqan salalardyń kósegesin kógertip, el ekonomıkasyndaǵy kadrlyq saıasatty kúsheıte túsetini anyq.
Oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıinde «Jas eńbekker – el úmiti» atty respýblıkalyq forým ótti. Oǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi Marat Ázilhanov qatysty. Is-shara belsendi jastardy, kásiporyn basshylaryn, etnomádenı birlestikterdiń ókilderin, oqýshylardyń jazǵy jumyspen qamtylý jobalaryna qatysýshylardy, ata-analar qaýymdastyǵyn, jumysshy jastar men memlekettik organ basshylaryn biriktirgenin atap ótken jón.
Jıynda jumysshy mamandyqtardy dáripteýdegi QHA-nyń róli, jastardy azamattyq pen patrıotızmge tárbıeleý, olardy óndiristik úderisterge tartý, mektep oqýshylaryna kásibı baǵdar berý, kásiporyndarda sheberlik sabaqtary men ekskýrsııalar uıymdastyrý máseleleri talqylandy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHHIV sessııasynda sóılegen sózinde: «Assambleıa – memlekettigimizge arqaý bolǵan asa mańyzdy qurylym. Bul – Assambleıaǵa artylatyn júktiń salmaǵy da jeńil emes degen sóz. Ulttyq múddelerimizdi qorǵap, egemendigimizdi nyǵaıtý – qasterli paryz. Muny Assambleıa músheleri tereń sezinedi dep oılaımyn. Basty mindet – Qazaqstan halqynyń tatýlyǵy men aýyzbirshiligin, memleketimizdiń tutastyǵy men kıeli Táýelsizdigimizdi nyǵaıtý», degen edi.
Eńbek adamynyń mereıin kóterý, jumysshy mamandyqtardyń mańyzyn arttyrýǵa búginde Assambleıa músheleri de bilek sybana kirisken. Etnomádenı ortalyqtardyń músheleri kóptegen jobaǵa bastamashy bolyp, el boıynsha tyń tájirıbe qolǵa alyna bastady. Mysaly, Pavlodar tramvaı basqarmasy jas mamandardy daıarlaý isin uıymdastyrǵan. Olardy tabys tabýǵa, tabysty eńbek etýge baýlyp, nátıjeler kórsetip keledi. Bul bastama oń baǵalanyp, qazirgi ýaqytta respýblıkalyq deńgeıde nasıhattalýy tıis jobalar qataryna engen. Eńbek adamyn dáripteý, eńbek adamynyń qoǵamdaǵy rólin arttyrý, jastardy eńbekke, eńbeksúıgish bolýǵa, otansúıgishtikke shaqyrý – forýmda negizinen osy taqyryptar talqylandy. Bul oraıda Assambleıanyń mańyzdy ról atqaratyny da atap ótildi. Sebebi eńbek ujymdarynda kóptegen etnos ókili jumys isteıdi. Al olardaǵy ortaq rýhanı qundylyqtar, tatý-tátti tirlik qoǵamdyq ınstıtýttyń turaqty nazarynan túspeıtini belgili.
– Búgingi sapardyń maqsaty –etnosaralyq kelisimdi, birlikti nyǵaıtý, jumysshy mamandyqtarynyń bedelin arttyrý jáne Pavlodar oblysyndaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasy bastamalaryn qoldaý. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasynyń ár óńirde ornymen júzege asýyna mán berip otyr. Osy oraıda men Pavlodar qalasy «Taza Qazaqstannyń» shynaıy úlgisi ekenin aıtqym keledi. Shahar kórikti ǵana emes, óte taza, jınaqy, adamdary da mádenıetti. Bul – ary-beriden soń jergilikti turǵyndardyń tazalyqqa degen kózqarasynyń jarqyn kórinisi. Elge, týǵan jerge, Otanǵa degen súıispenshilik osyndaı tazalyq máselesinen bastalady. Al aınalasy tap-tuınaqtaı jerde eńbek etetin adamdardyń ómiri de jarqyn keledi. Pavlodarda eńbeksúıgish adamdar kóp turatynynyń bir dáleli de osy bolar. Onyń ústine Ertis-Baıan óńirinde ındýstrııa, aýyl sharýashylyǵy jaqsy damyǵan. Metallýrgııa, energetıka, munaı-hımııa jáne ózge de salalarda myńdaǵan qarapaıym adam eńbek etip júr. Osy ıgilikterdiń barlyǵy jasampaz adamdardyń nátıjeli eńbegi, – dedi Marat Ázilhanov.
Qazirgi jastar qoǵamy kúrdeli kezeńde ómir súrip otyrǵanyn joqqa shyǵarýǵa bolmas. Robottandyrý, sıfrlandyrý tehnologııalary ómirimizge dendep enip, ómirdiń barlyq salasy soǵan táýeldi bola bastaǵanyn baıqaımyz. Mundaı ózgeristerge jastar mektep qabyrǵasynan daıyndalyp, trendtegi tehnologııalardy tanyp óskeni abzal, deıdi aǵa býyn ókilderi.
О́ńirlik ardagerler keńesiniń tóraǵasy Rymtaı Shókeev jastar árdaıym belsendi bolýy kerek dep esepteıdi. Memleket qazirgi ýaqytta kez kelgen azamattyń mamandyq ıgerýine múddeli. Júzdegen mamandyq túri tegin oqytylyp, aı saıyn shákirtaqy tólenedi. Oqý ornyn támamdaǵan soń jumysqa ornalasýyna da qolushyn beredi.
«Biz eńbek etken keńestik kezeńde jumysshy kúshi tapshy boldy. Sondyqtan bolar, keńsharlarda jumyssyz otyrǵan birde-bir adam ushyraspaıtyn. Mamandyǵy joqtardy oqyttyq, jumysyna adal jandarǵa barlyq jaǵdaıyn jasadyq. Alaıda ol kezde jumysshy mamandardyń eńbekaqysy qazirgimen salystyrǵanda edáýir az edi. О́mir súrý sapasy da qazirgideı bolmady. Al búginde kóptegen kásiporyn óz qyzmetkerleriniń áleýmettik jaǵdaıyna durys qarap, artyqshylyqtar berip otyr. Mundaı jańashyldyq ózgelerge úlgi bolýy kerek. Bizdiń oblysta jumys oryndary barshylyq. Mysal úshin aýyl sharýashylyǵyna mamandar, veterınarlar jetispeıdi. Maman daıarlaıtyn oqý oryndary osyǵan kóńil aýdarýy kerek dep oılaımyz», deıdi aqsaqal.
Jas maman Aleksandr Shapovalov Ýspen aýdanyndaǵy «Kırov» JShS-ynda eńbek etip júrgenine úsh jyldaı ýaqyt bolypty. Aıtýynsha, seriktestikte elektrık bolyp jumys isteıdi. Qazirgi Pavlodar aqparattyq tehnologııalar kolledjin támamdaǵan soń tańdaýy birden aýylǵa túsken.
«Sharýashylyǵymyz sút baǵytyna beıimdelgen, mal fermalary, sýarmaly jerler bar. Astyq qambalary ornalasqan. Solardaǵy elektr jabdyqtaryn babynda ustap, jelilerdi qalpyna keltirip otyramyz. О́zim sııaqty taǵy 3 elektrık bar. Basshylarymyz barlyǵymyzdyń áleýmettik jaǵdaıymyzben sanasady, demalysymyzdy tıimdi ótkizýge kóńil bóledi. Alatyn jalaqymyz da laıyqty», deıdi A.Shapovalov.
Al Aqsý qalasyna qarasty Evgenevka aýylynan kelgen 11-synyp oqýshysy Erkebulan Tilenish jazǵy ýaqytta jergilikti sharýashylyqta eńbek etip júrgenin maqtanyshpen jetkizdi. Onyń sózinshe, maýsymdyq jumys ol úshin eń áýeli tabys tabýǵa múmkindik berip otyr. Osylaısha, ata-anasyna kómektesedi. Al ekinshiden, erte bastan eńbekte tájirıbe jınaýǵa sep bolady.
«Bizdiń qojalyqta 20-ǵa jýyq jas bar. Dál osyndaı brıgadalar men qojalyqtar bizdiń aımaqta birnesheý. Zamandastarym kúnine orta eseppen 8-12 myń teńge aralyǵynda tabys tabady. О́z basym adal eńbekpen aqsha tabýdyń qadirin túsingendeımin. Egin sharýashylyǵy syrt kózge qarapaıym kóringenimen mańyzdy ári mashaqaty mol sala. Eldiń azyq-túlik qaýipsizdigi osy jerden bastalady. Sondyqtan mundaı eńbek árdaıym kerek ári ádil baǵalanýy tıis dep oılaımyn», deıdi jas óren.
Aıtyp óteıik, forým aıasynda Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi Marat Ázilhanov jergilikti etnomádenı birlestikterdiń tóraǵalarymen jáne «Assambleıa jastary» qozǵalysynyń belsendilerimen kezdesti. Onda óńirdegi etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtý, janjaldardyń aldyn alý jáne etnomedıasııa salasyna jańa tásilderdi engizý máseleleri qozǵaldy. Etnomádenı birlestikterdiń azamattyq biregeılikti qalyptastyrýǵa jáne áleýmettik bastamalardy iske asyrýǵa belsendi atsalysýynyń mańyzdylyǵy atalyp ótti. Jastardyń bastamalaryn qoldaý, volonterlik qyzmetti damytý, tehnıkalyq mamandyqtarǵa baýlýǵa baǵyttalǵan bilim berý jobalaryn júzege asyrý máselesi sóz boldy.
Sapar aıasynda M.Ázilhanov Pavlodar qalasyndaǵy D.Mahmýdov atyndaǵy tramvaı basqarmasynyń ujymymen kezdesti. Atalǵan mekeme – QHA-nyń jastardy jumyspen qamtý jónindegi jobasynyń seriktesi. Kezdesý barysynda kásiporynnyń áleýmettik mańyzy bar baǵdarlamalarǵa qatysýy, etnomádenı birlestiktermen ózara is-qımyly jáne jumysshylardyń qoǵamdyq ómirge tartylýy máseleleri sóz boldy. Mektep oqýshylarynyń jazǵy eńbekpen qamtylýyn qoldaý – jas urpaqty eńbek arqyly tárbıeleýdiń, jaýapkershilik pen kásibı baǵdardy qalyptastyrýdyń tıimdi quraly retinde erekshe atalyp ótti. QHA múshesi V.Berkovskıı úılestiretin bul joba myńdaǵan jasóspirimge alǵashqy eńbek daǵdylaryn alýǵa múmkindik berip otyr.
Sondaı-aq kezdesý barysynda Pavlodar oblysy QHA-nyń bastamasymen Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyǵyna oraı shyǵarylǵan «Qara sózder» aýdıo jınaǵy tanystyryldy. Bul jınaq budan bylaı shahardaǵy tramvaılarda oınatylyp, rýhanı murany kúndelikti ómirde nasıhattaýdyń, mádenı kontentti sıfrlandyrýdyń jarqyn úlgisine aınalmaq.
Pavlodar oblysy
