El ekonomıkasynyń qýatty kúshi

Keıingi alty jylda el kóleminde 97,9 mln sharshy metr turǵyn úı salynyp, 871 404 páter paıdalanýǵa berildi. 2025 jyldyń alǵashqy alty aıynda ǵana 7,9 mln sharshy metr, 72 300 turǵyn úı tapsyryldy. Bul da bolsa – turaqty ósý dınamıkasynyń naqty kórsetkishi. Sandardyń syrtynda qolaıly da zamanaýı ómir súrý ortasyn jasaıtyn ınjenerlerdiń, sáýletshilerdiń, dızaınerlerdiń, qurysh qoldy qarapaıym jumysshylardyń eresen eńbegi tur.

О́nerkásip jáne qurylys mı­nıstri Ersaıyn Naǵaspaev: «Turǵyn úı qurylysyn damytý ınves­tısııanyń ulǵaıýymen qatar júredi. Alty jylda salaǵa 15,4 trln teńge, osy jyldyń alty aıynda taǵy 1,5 trln teńge tartyldy. Qarajat tek jańa úılerdiń qurylysyna ǵana emes, sonymen qatar áleýmettik bastamalardy júzege asyrýǵa da baǵyttalyp otyr. Memleket basshysynyń bıyl­ǵy jyldy «Jumysshy ma­man­dyqtar jyly» dep jarııalaýy jumysshy mamandyqtar bede­lin arttyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam boldy», dep atap ótti.

Infografıkany jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»

Basty kórsetkish – adamı kapıtal

Salany damytýdyń negizgi kórsetkishi – adamı kapıtal. Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ult­tyq statıstıka bıýrosynyń derek­te­rine sáıkes, 2025 jyldyń I toq­sanyndaǵy jaǵdaı boıynsha qu­rylys salasynda 106 myńnan as­tam qyzmetshi jumyspen qam­tyldy. Sala qyzmetkerleriniń orta­sha jalaqysy – 485 myń teńge, bul eldegi ortasha aılyq jalaqy mólsherinen (423 myń teńge) 14,8%-ǵa joǵary.

Elimizde ortamerzimdi kezeń­de kadrlarǵa boljamdy qajet­tilik shamamen 3 mln adamdy quraıdy, onyń 7%-y, shamamen 210 myń adam qurylys salasyna tıesili. Memleket udaıy qurylys salasyndaǵy adamı kapıtaldy damytý, mamandardyń biliktiligin arttyrý jóninde túrli is-sharalar ótkizip otyrady. Aıtalyq, bakalavrıatqa túsýge 2025–2026 oqý jylynda 77 myńnan astam grant bólindi, onyń ishinde ınjenerlik, óńdeý, qurylys salalary boıynsha joǵary bilim alýǵa 22 myńnan astam grant bólindi. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim uıymdarynda «Injenerlik, óńdeý jáne qurylys salalary» baǵyty boıynsha 2024–2025 oqý jylynyń basynan 160 myńnan astam adam, sondaı-aq joǵary bi­lim berý baǵdarlamalary boıyn­sha 102 myńnan astam stýdent oqyp jatyr.

Kolledj túlekteriniń qury­lys salasyna jumysqa ornalasýy 82,7% quraıdy. 2024 jylǵy 15 qańtardan bastap aýylda, kentte nemese aýyldyq okrýgte jalǵa beriletin turǵyn úı salǵan jumys berýshilerdiń 5 mln teńgege deıingi mólsherde memlekettik sýbsıdııa alýǵa múmkindigi bar.

Turaqty ósim, tyń múmkindik

Qurylysshylar kúniniń tarıhy ótken ǵasyrdyń ortasynda jańa qalalar, zaýyttar men turǵyn úıler qaýyrt salyna bas­taǵan kezeńmen tyǵyz baılanys­ty. Sol dástúr elimiz egemendik alǵan soń sátimen jalǵasty. Qala, aýyl, aýdandarda qurylys ju­mystary keń qanat jaıdy. 2024 jyly elimiz boıynsha rekord­tyq 19,1 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, jańa páterler sany 173 myńnan asty.

Jeke turǵyn úı qurylysyna erekshe nazar aýdarylyp kele­di. Máselen, 2019–2024 jyldar aralyǵynda 183 myńnan as­tam jer ýchaskesi ınjenerlik je­li­lermen qamtamasyz etildi. Budan bólek, jeńildetilgen ıpoteka, jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysynyń memlekettik baǵdarlamalary aıasynda alty jyl ishinde áleýmettik osal sanat­tar 77 myńnan astam jalǵa beri­letin páter, «Otbasy bankiniń» jeńildetilgen qaryzdary arqyly 80 myńnan astam qoljetimdi nesıe (2% mólsherleme boıynsha – 22 022 zaım, 5% mólsherleme boıynsha – 58 450 zaım) aldy. Bul ıgi sharalar azamattardyń jeke turǵyn úı salý múmkindigin keńeıtti, jańa aýdandardyń damýy­na yqpal etti.

Turǵyn úıden ınfraqurylymǵa deıin

Burynyraqta qurylysshylar ónerkásip oryndary men jańa qalalar salýǵa basymdyq berip kelgen bolsa, búginde olar tur­ǵyn úı qoryn da, ınjenerlik ınfraqurylymdy da damytýǵa da erekshe kóńil bólip otyr. Keıingi alty jylda halyqty sýmen qamtý deńgeıi ósti, qazir qa­la­lardyń 99,3%-y, aýyldardyń 97,5%-y ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etilgen. Sony­men qatar káriz-tazartý quryl­ǵylaryn qaıta jańartý, jańa joldar salý, turǵyn úı qoryn jańǵyrtý jumystary júıeli júrgizilip keledi.

О́ńirlerde turǵyn úı-kommý­naldyq ınfraqurylymdy damy­týdyń 2023–2029 jyldarǵa ar­nalǵan tujyrymdamasy sheń­berinde kondomınıým nysan­da­rynyń barlyq múlkine, onyń ishinde qasbetteri men shatyr­la­ryna kúrdeli jóndeý júr­gi­zi­­lip jatyr. Sondaı-aq óńir­ler­ge respýblıkalyq bıýdjet qara­ja­tynan kóppáterli turǵyn úılerge kúrdeli jóndeý júrgizýge 7 jylǵa 0,1%-dyq kredıtter beri­ledi. Tek 2024 jyly ǵana 233 kóp­qabatty turǵyn úı kúrdeli jón­deýden ótti. Sonyń arqasynda myń­daǵan otbasynyń ómir súrý jaǵ­daıy jaqsardy, turǵyn úı qo­rynyń saqtalýy qamtamasyz etildi.

Syn-qaterlerdi eńserý

Qurylysshy mamandyǵy qa­shan­nan tek jasampazdyqpen ǵana emes, qalpyna keltirýmen de baılanysty. Aıtalyq, 2024 jylǵy alapat sý tasqynynan keıin, 17 myńnan astam úı men saıajaı zardap shek­ti. Sol kezde aýyldarǵa, aza­mat­tarǵa kel­tirilgen zııandy óteýdiń tıimdi tetigi nátıje­sinde qysqamerzimde 9 156 úı jón­delip, 2700-ge jýyq jańa úı sa­lyndy. Sonymen qatar, kási­bı mamandardyń úılesimdi jumy­synyń arqasynda joldar, kó­p­irler, elektr jelileri, bilim, mádenıet, sport nysanda­ry qalpyna keltirildi. Bul ju­mys zardap shekken azamat­tardyń qalypty ómirge ora­lýyn qamtamasyz etti, ınfraqu­ry­lymnyń bolashaq syn-qater­lerge turaqtylyǵyn arttyrdy.

Sıfrlandyrý jáne ınnovasııa

Búginde qurylys salasyn­da «e-Qurylys», qala qurylysy kadas­try sııaqty avtomattandyryl­ǵan baqylaý júıeleri engizilip jatyr. Bul bastamalar jobalaýdan bastap paıdalanýǵa berýge deıingi árbir kezeńdi baqy­laýǵa múmkindik beredi, úderis­terdiń ashyqtyǵyn arttyrady, standarttardyń saqtalýyna kepil bolady. Sıfrlyq tehnologııalar qurylysty jyldam, qaýipsiz, sapaly júrgizýge birden-bir sep.

Keıingi jyldary qurylys salasynda aýqymdy sıfrlyq transformasııalar júzege asyp jatyr. О́nerkásip jáne qu­rylys mınıstrliginiń negiz­gi jobalarynyń biri Biryń­ǵaı sıfrlyq ekojúıeni – qolda­nystaǵy aqparattyq júıelerdi almastyratyn «Tapsyrys be­rýshi­niń biryńǵaı terezesin» engizýi boldy. Jańa portal egov.kz platformasymen bi­riktiriledi de, qala qurylysyn josparlaýdan bastap nysandardy paıdalanýǵa berýge deıin qurylysty súıemeldeýdiń tolyq sıklin qamtamasyz etedi. Qazirdiń ózinde elimizdiń ınje­nerlik ınfraqurylymynyń 90%-dan astamy sıfrlandyryldy.

Qysqasy, búgingi qurylys alańy – jaı ǵana ǵımarattar turǵyzý emes, barlyq azamattarǵa qolaıly, qaýipsiz, zamanaýı orta qalyptastyrý jónindegi keshendi jumystyń toǵysqan jeri. Sol turǵyda О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev atap ótkendeı: «О́sip kele jatqan ýrbanızasııa, qalalardyń qar­qyndy damýy jaǵdaıynda qury­lys salasy eldegi ósim, ómir sapa­synyń qozǵaýshy kúshi, qury­lysshylardyń tájirıbesi, kási­bıligi men adaldyǵy el ekono­mıkasynyń senimdi tiregi bolyp qala beredi».

Turǵyn úıler salyp, ınje­ner­lik jelilerdi jańartyp, asa mańyzdy ınfraqurylymdyq ny­san­dardy jasap, otandyq ekonomıkanyń damýyna ólsheýsiz úles qosyp jatqan mamandar qandaı qurmetke bolsyn laıyq.