Bir kezde bosaǵada bógip qalǵan tildiń alpys eki tamyryna jan bitip, nurlana bastaǵany kóńilge qýanysh. Sarapshylardyń aıtýyna qaraǵanda, óńir turǵyndarynyń 66,5 paıyzy memlekettik tildi meńgergen. Aldaǵy ýaqytta osy qarqyn meılinshe údeı túspek. «Qaz_Tech» júıesi boıynsha memlekettik tildi V1 deńgeıinde meńgergen memleket qyzmet usynatyn uıymdar qyzmetkerleriniń, sondaı-aq, ulttyq kompanııalar qyzmetkerleriniń úles salmaǵy 27 paıyzdy qurap otyr. О́ńirde memlekettik jáne aǵylshyn tili kýrstaryn oqytatyn 21 oqytý ortalyǵy jumys isteıdi. 2024 jyly 3748 tyńdaýshyǵa sertıfıkat berildi. Onyń ishinde memlekettik tilden 3172, aǵylshyn tilinen 576 adam sertıfıkat aldy. Taǵy bir aıta keterligi, qazaq tilin erkin, beıresmı formatta oqytatyn 20 klýb jumys isteıdi. Qala tilin erkin formatta úıretetin «Tildeseıik, dostar!», «Sóıle KZ», «Qazaqsha sóıle», «Mártebe», «Qazaq tili ońaı», «Kel, qazaqsha sóıleıik!», «Til mártebesi – el mártebesi», «Qyzyqty qazaq tili», «Zeıin», «Qazaqsha sóıleseıik!», «Úıde sóıleıik», «Til.kz», «Tiltanym» jáne taǵy basqa klýbtar jumys isteıdi. О́ńirde bıyl ekinshi ret qazaq tilin úıretýdi nasıhattaýǵa, qoldaýǵa arnalǵan «Qaz_Tech» IT jobasynyń baıqaýy ótkizildi.
Byltyr alǵash ótken baıqaý jeńimpazy «Qazaqsha sóıle» atty Telegram-Bot kanalyn jasady. Maqsat – memlekettik tildi úırenem deýshilerdi qyzyqtyryp, kez kelgen ýaqytta paıdalanýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý. Bot jattyǵýlar men suraqtarǵa jaýap berý úshin OpenAI GPT-4 múmkindikterin, sondaı-aq, sózder men sóılemderdi aýdarý úshin «Google Translate» múmkindikterin paıdalanady. Jasandy ıntellekt elementteri arqyly Telegram-Bot qoldanýshymen dıalog júrgize alady, qoldanýshynyń jumysyn tekseredi, til úırenýge keńes jáne motıvasııa beredi. Intellektýaldy bot oqytýshynyń baqylaýshy, dıagnostıkalaýshy, aqparat berýshi rólderin atqaryp, til úırenýshiniń qajettiligine qaraı kópfýnksıonaldy bola alady.
Joǵaryda atalǵan tujyrymdamanyń nysanaly ındıkatorynda qarastyrylǵan memlekettik telearnalarda qazaq tilinde kórsetiletin telebaǵdarlamalardyń úlesi belgilengen kórsetkishke sáıkes júrgizilýde. Is qaǵazdarynyń ana tilimizde júrgizilýi basty nazarda. 2025 jyldyń birinshi toqsanynyń qorytyndysy boıynsha memlekettik organdardaǵy qazaq tilindegi shyǵys qujattardyń úlesi 92 paıyzdy qurady. Bul bizdiń óńir úshin táp-táýir kórsetkish.
«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy til týraly» zańnyń 25-6 babyna jáne Aqmola oblysy ákimdiginiń «Aqmola oblysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń til týraly zańnamasynyń saqtalýy boıynsha merzimdi tekserý júrgizýdiń 2025 jylǵy birinshi jartyjyldyqqa arnalǵan josparyn bekitý týraly» qaýlysyna sáıkes 2025 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda 4 memlekettik mekemege tekseris jumystary júrgizildi. Atap aıtsaq, Birjan sal aýdanynyń «Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bólimi» memlekettik mekemesi, «Sandyqtaý aýdanynyń aýyl sharýashylyǵy, jer qatynastary jáne kásipkerlik bólimi» memlekettik mekemesi, «Sandyqtaý aýdanynyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi, avtomobıl joldary jáne turǵyn úı ınspeksııasy bólimi» memlekettik mekemesi, Shortandy aýdanynyń «Jer qatynastary, sáýlet jáne qala qurylysy bólimi» memlekettik mekemeleriniń jumysy tekserildi. Al Aqmola oblysy ákimdiginiń «2025 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda Aqmola oblysynda Qazaqstan Respýblıkasy til týraly zańnamasynyń saqtalýy boıynsha merzimdi tekserý júrgizý josparyn bekitý týraly» qaýlysyna sáıkes 2025 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda 6 memlekettik mekemege tekseris jumystary júrgizilmekshi. Máselen, «Aqmola oblysy bilim basqarmasynyń Kókshetaý qalasy boıynsha bilim bólimi» memlekettik mekemesi, «Kókshetaý qalasynyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi» memlekettik mekemesi, «Kókshetaý qalasynyń jer qatynastary, sáýlet jáne qala qurylysy bólimi» memlekettik mekemesi, «Astrahan aýdanynyń aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary bólimi» memlekettik mekemesi, «Astrahan aýyldyq okrýgi ákiminiń apparaty» memlekettik mekemesi, «Makınsk qalasy ákiminiń apparaty» memlekettik mekemesi.
– Memlekettik tildiń qoldanys aıasyn keńeıtýdiń taǵy bir tetigi – derektemeler men kórneki aqparatty «Til týraly» Zańnyń normalaryna sáıkes ornalastyrý. Kórneki aqparattar eldegi qoǵamdyq, áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa áser etetin faktordyń biri. Shilde aıyna deıin oblys boıynsha 1 092 kórneki aqparat zerdelenip, onyń 980-i zańnama talaptaryna sáıkestendirildi, – deıdi oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń bólim basshysy Aıgúl Talpaqova, – qazaq tilin damytý, ony keńinen qoldanýdy qamtamasyz ete otyryp, buqaralyq mádenı is-sharalardy uıymdastyrý da qazaq tiliniń damýyna ózindik úles qosady.
Naýryz aıynda joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndarynyń stýdentteri arasynda «Qazaq Lingvo» atty jastar arasyndaǵy oblystyq baıqaý ótti. Sáýir aıynda qazaq tili oqytýshylaryna arnalǵan, jergilikti zııaly qaýym ókilderi men til janashyrlarynyń qatysýymen respýblıkalyq Til forýmy, mamyr aıynda túrki jazýy kúnine oraı Kókshetaý qalasynda «Turan órkenıetiniń asyl murasy» atty túrki jazýy kúnine arnalǵan respýblıkalyq konferensııa, Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy tilderdi oqytý ortalyqtary oqytýshylar arasyndaǵy oblystyq baıqaý, «Memlekettik til jáne BAQ» oblystyq baıqaýlary jáne taǵy basqa is-sharalar uıymdastyryldy.
– Oblys boıynsha 542 mánerlep oqý saıysy, 82 dóńgelek ústel, 86 baıqaý, 233 zııatkerlik oıyny, 35 aksııa, 87 chellendj, 563 ashyq sabaq, 252 tárbıe saǵaty, 17 oqyrmandar saıysy, 15 vıktorına, 227 shyǵarmalar baıqaýy, 45 semınar, 52 kitap kórmesi, 32 beınequttyqtaý, 1 forým, ózge etnos ókilderine arnalǵan 24 saıys, 9 pikirsaıys týrnıri ótti, – deıdi Aıgúl Dúzelbaıqyzy, – buqaralyq aqparat quraldary arqyly jyl basynan beri 640 maqala, áleýmettik jelilerde 1800-ge jýyq aqparattyq post, telearnada 47 sıýjet jaryq kórdi. Sondaı-aq belsendi azamattarǵa, eriktilerge qazaq tilin qoldaýǵa baǵyttalǵan jergilikti telearnada «Rýhanııat», «Tal besik», «Arnaıy reportaj» baǵdarlamalarynda taqyryptyq beınematerıaldar apta saıyn júrgiziledi. Kókshetaý qalasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes nysandarynyń memlekettik tilde qyzmet kórsetýi úshin «Qazaqsha úıreneıik!» aksııasy uıymdastyryldy. О́ńirlik til ortalyqtary bazasynda qysqamerzimdi kýrstar, trenıngter men beınesabaqtar ázirlendi. Barlyǵy 32 beınesabaq ázirlenip, áleýmettik jelilerde kópshilikke nasıhattalýda.
Jergilikti ult tili júdeńkirep qalǵan óńirde osyndaı is-sharalardyń arqasynda tilimizdiń qoldaný aıasy keńeıip kele jatqandyǵy kóńilge medeý.
Aqmola oblysy
