Sýret: tobolinfo.kz
Elimizde etnosaralyq kelisim men mádenı áralýandylyq memlekettik saıasattyń negizgi baǵyttarynyń biri sanalady. Bul ustanym aqparat maıdanynda da óz órisin taýyp keledi. Ulttyq tutastyqty nyǵaıtýda áli de buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanatyn materıaldardyń mazmunyna erekshe mán berý kerek. Osy maqsatta Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Prezıdenttiń bıyl 24 sáýirde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń XXXIV sessııasynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty sarapshy mamandarynyń qatysýymen BAQ ókilderine arnaıy semınar uıymdastyrdy.
Is-shara onlaın formatta ZOOM platformasynda ótkizildi. Onda medıakeńistikte etnosaıası termınologııany qoldaný erekshelikteri, etnosaralyq saladaǵy qoǵamdyq dıskýrsta qoldanatyn termınder, demografııalyq jáne etnodemografııalyq úrdisterdi medıa aıasynda kórsetý tásili aıtyldy.
– Qazirgi medıa keńistikte, ásirese BAQ pen áleýmettik jelilerde etnosaıası taqyryptardy jarııalaýda termınologııany durys qoldaný óte mańyzdy másele. Qaqtyǵys – resýrstar, múddeler qaıshylyǵynan týyndaıtyn kúrdeli áleýmettik qubylys. Alaıda ony etnıkalyq negizge tireý nemese etnostyq reńk berý kóp jaǵdaıda teris saldarǵa ákeledi. BAQ pen áleýmettik jeliler tikeleı qatysýshy bolmasa da, qaqtyǵysqa janama áser etip, ony ýshyqtyra alady. Ásirese feık, dezınformasııa nemese birjaqty málimet taratý arqyly. Etnıkalyq markerlerdi (mysaly, aty-jóni, kıim úlgisi, mádenı ereksheligi) kórsetý, qylmysker nemese jábirlenýshi tulǵanyń etnosyn atap ótý – búkil etnıkalyq topqa qarsy stereotıpti qalyptastyryp, ksenofobııalyq kózqaras týdyrýy múmkin. Sonymen qatar vızýaldy kontent – ásirese memder, fotosýretter, dıpfeık ónimder adamnyń ishki dúnıesine áser etip, emosııalyq reaksııa týdyratyn qýatty qural. Sondyqtan onyń shynaıylyǵyn tekserý jáne beıtarap usyný – BAQ-tyń kásibı jaýapkershiligi. Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, «etnosaralyq qaqtyǵys» degen termındi tikeleı qoldaný orynsyz, sebebi qaqtyǵystar kóbine áleýmettik, turmystyq, ekonomıkalyq faktorlardan týyndaıdy, – deıdi QEZI Etnosaralyq ahýal monıtorıngi ortalyǵynyń bas menedjeri Juldyz Kárim.
Sondaı-aq semınarda eldegi etnıkalyq qaýymdastyqtarǵa dıaspora sózi qoldanylmaıtyny, etnos pen ult uǵymdary – bir-birine sınonım emes, maǵynasy jaǵynan múlde bólek termınder ekeni de aıtyldy.
– Etnos – ortaq tili, mádenıeti, tarıhı sanasy qalyptasqan, belgili bir aýmaqta ómir súretin qaýymdastyq bolsa, ult – saıası, memlekettik birlikke negizdelgen uǵym. Qazaqstanda 2021 jylǵy ulttyq sanaq boıynsha 124 etnos ókili ómir súredi, alaıda bul 124 ult emes, 124 etnos degendi bildiredi. Sondyqtan «ózge ult ókilderi», «ultaralyq kelisim» degen sııaqty tirkesterdi qoldaný durys emes, ornyna «ózge etnos ókilderi», «etnosaralyq kelisim» degen naqty ári ǵylymı negizdi termınder qoldanylýy qajet. Etnosaralyq qatynastarǵa qatysty aqparat taratýda jýrnalıster osy aıyrmashylyqtardy eskerýi mańyzdy. Sebebi elimiz – ýnıtarly, prezıdenttik basqarý formasyndaǵy memleket. Munda «ult» uǵymy azamattyq negizde túsindiriledi, ıaǵnı barlyq etnostardyń ókilderi – birtutas qazaqstandyq ulttyń músheleri. Ulttyq birlik degenimiz – túrli etnostardyń ortaq memlekettik múdde jolynda birigýi, eldiń mádenıeti, ǵylymy, sporty, ortaq merekeleri men qundylyqtaryn birge ulyqtalýy. Bul otandyq patrıotızmniń aıqyn kórinisi. Mysaly, Naýryz merekesin nemese Táýelsizdik kúnin barlyq etnostardyń birge toılaýy, halyqaralyq jarystarda túrli etnos ókilderiniń Qazaqstan quramasy atynan óner kórsetýi – osynyń dáleli. Demek kópetnosty qoǵam jaǵdaıynda ult – memleketti bildiretin uǵym, al etnos – sol memleketti quraıtyn mádenı, tarıhı qaýymdastyq. Sondyqtan medıada mundaı termınderdi saýatty, jaýapkershilikpen qoldaný – qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýdyń mańyzdy sharty, – deıdi QEZI etnomedıasııa ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Farıda Musataeva.
