Keńes otyrysynda búginde bilim salasynda júzege asyrylyp jatqan vaýcher júıesi men onyń tıimdiligi talqylandy. Iаǵnı jıynǵa qatysýshylar balalarǵa arnalǵan qosymsha bilim berýge biryńǵaı memlekettik tapsyrysty ornalastyrý jónindegi qanatqaqty jobaǵa qatysty pikirlerin ortaǵa saldy.
«Balalar men jastardy qoldaý maqsatyndaǵy memlekettik baǵdarlamany iske asyrý aıasynda qosymsha bilim berý salasyna da vaýcherlik júıe qanatqaqty joba retinde engizilip otyr. Birinshi kezekte, bul júıe ata-analarǵa úıirmeler men seksııalardy tańdaýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, memleket tarapynan bul qyzmetterge balaǵa berilgen vaýcher arqyly aqy tólenedi. Bilim salasyndaǵy qarjylandyrýdyń osy ádisi boıynsha ata-analar óz balasyn sport seksııasyna nemese shyǵarmashylyq úıirmege qatystyrý úshin vaýcher alady. Ol rastaýshy quqyqtyq qujattyń rólin atqarady. Osy atalǵan júıeniń jumysyn talqylaý úshin jaýapty mekeme basshylarymen birge bas qosýdy jón sanadyq», dedi kásipkerler palatasynyń dırektory Sabıra Adambekova.
Aıta keteıik, qazirde biryńǵaı memlekettik tapsyrysty ornalastyrý júıesindegi qanatqaqty júıe Astana men Shymkent qalalarynda engizile bastady. Osyǵan oraı basqosý barysynda jergilikti atqarýshy organ ókilderi jańa júıeniń tetikteri jóninde tolyǵyraq túsindirdi.
«Shymkentte bul júıeniń operatory bolyp qalalyq bilim basqarmasy belgilendi. Qazir qala ákiminiń qaýlysyna sáıkes tıisti jumys atqarylyp jatyr. Buǵan deıin qyzmet kórsetýshilermen birneshe ret kezdesý ótkizip, olarǵa jańa joba týraly jan-jaqty túsindirdik. Búginde ónim berýshilerdiń barlyǵynyń tizbesi bekitilgen. Olardyń qyzmetine komıssııa tarapynan monıtorıng júrgizilip, ol jumystar aıaqtalyp keledi. Budan bylaı qosymsha bilim berý «1 bala – bir vaýcher» qaǵıdaty boıynsha iske asyrylady. Bilim, mádenıet jáne sport baǵyttarynda komıssııanyń úsh toby qurylyp, onyń quramyna máslıhat depýtattary, qoǵamdyq uıymdardyń músheleri, ónim berýshiler qaýymdastyǵynyń jetekshileri alyndy», dedi Shymkent qalalyq bilim basqarmasynyń bólim meńgerýshisi Baǵlan Úmbetbaev.
Qalalyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy basshysynyń orynbasary Ermek Dármenovtiń aıtýynsha, kásipkerlermen bolǵan kezdesýlerde qosymsha bilim berý salasyndaǵy qyzmet kórsetýshiler birneshe ýáj aıtqan, solardyń barlyǵy eskerilip, qazirde qaýlyǵa tıisti ózgerister engizilip jatyr. Máselen, ǵımarattaǵy bala sanyna shaqtalǵan dýsh sany azaıtyldy. Kezdesýde kásipkerler ótinish qylǵan basqa da talap-tilekter basqarma tarapynan nazarǵa alynǵanyn jetkizdi maman.
Aty aıtyp turǵandaı – bul qanatqaqty joba. Eń bastysy, barlyq ıgi bastama balalardyń densaýlyǵy men sapaly bilim alýyna arnalyp otyr. Tarıfke qatysty da jaǵymdy jańalyq kóp. Sebebi qosymsha bilim berýge bólingen qarajat mólsheri azaıǵan joq. Kerisinshe daǵdyly úıirmeler qatary jańa baǵyttarmen tolyǵa tústi. Endi erekshe kútimdi qajet etetin balalar da qosymsha bilimmen qamtylady. Al memleket tarapynan qaralǵan qarajattyń bir bóligi sondaı úıirmelerdi qarjylandyrýǵa bólinedi.
Bilim berý, densaýlyq salasynda árbir adam memlekettiń tegin kepildendirilgen qyzmetin ala alady. Bul másele qosymsha bilim berýdegi balalardy úıirmemen qamtýǵa da qatysty. Iаǵnı elimizde turyp jatqan árbir bala zań aıasynda qosymsha bilimmen qamtamasyz etiledi. Erekshe kútimdi qajet etetin balalar da bul qyzmetten shet qalmaýy memlekettiń áleýmettik salaǵa, halyqtyń densaýlyq máselesine erekshe kóńil bólip otyrǵanyn kórsetedi. Bul kúnde densaýlyǵynda kináraty bar balalardy qamqorlyqqa alý baǵytynda aýqymdy jumystar atqarylyp keledi. Máselen, sonyń biri erekshe kútimdi qajet etetin balalarmen aınalysatyn arnaıy ońaltý ortalyqtary qurylyp jatyr. Mundaı emdik shara kórsetý mekemesi Shymkentte de sapaly qyzmetin usynyp keledi. Memlekettiń qolǵa alýymen osy kúnde barlyq ońaltý ortalyǵy jańǵyrtýdan ótip, balalardyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa kómektesetin zamanaýı medısınalyq quraldarmen jabdyqtaldy. Osy oraıda vaýcher júıesiniń jańa baǵyty erekshe kútimdegi balalardy tárbıelep otyrǵan ata-analarǵa kóp qoldaý bolary anyq.
Bul máselege Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev erekshe mán berip otyr. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy erekshe qajettiligi bar balalardy qoldaý týraly jańa zań daıyndaýdy tapsyrǵan.
«О́kinishke qaraı, dúnıe júzinde osyndaı dıagnozy bar balalardyń sany jyldam ósip barady. Mundaı jaǵdaı Qazaqstanda da bar. Demeýshilerdiń jáne «Qazaqstan halqyna» qorynyń kómegimen osy mańyzdy jumysta belgili bir ilgerileý bar. Úkimet pen ákimder bul sharýany jandandyrýy qajet. Qazaqstanda erekshe qajettiligi bar árbir balanyń tolyqqandy bilim alýǵa múmkindigi bolýy kerek. Bul – óte mańyzdy másele. Sondyqtan jyl sońyna deıin osyndaı balalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý isin retteıtin jańa zań ázirleý kerek», dedi Memleket basshysy.
Sonymen kásipkerler palatasynda ótken jıynda kásipkerler kóptegen taýar men qyzmet qunynyń qymbattaǵanyn aıtyp, másele kóterdi. Olardyń sózinshe, balalardy oqytýǵa jumsaıtyn shyǵyndar kóbeıgen, úıirmelerdi júrgizýge de edáýir qarjy jumsaǵan. Osyǵan oraı vaýcherdegi tarıf quny aılyq-eseptik kórsetkishke baılanystyrylsa degen usynys-tilekterin jetkizdi.
Bilim basqarmasynyń ókili B.Úmbetbaev qala ákimi orynbasarynyń qatysýymen ótken jıynda kásipkerler aıtqan barlyq talap, usynys eskerilip, ákimdik tarapynan qabyldanǵanyn atap ótti. Tarıfke keler bolsaq, bul jerde maman bazalyq normatıv retinde 15 myń teńge qarastyrylǵanyn málimdedi. Onyń quny áli de ózgerissiz qalyp otyr. Degenmen aldaǵy ýaqytta tarıf aılyq-eseptik kórsetkishke baılastyrylýy múmkin ekenin de joqqa shyǵarmady.
Sonymen qatar kásipkerler kórsetilgen qyzmetke aýdarylatyn qarjyny keshiktirmeýdi de surady. Atalǵan másele boıynsha jergilikti atqarýshy organ ókilderi «Qarjy ortalyǵy» AQ mamandarymen jıyn ótkizgenin baıandap, qarjyny merziminde aýdarýǵa qatysty barynsha jumys júrgizilip jatqanyn aıtty.
Sondaı-aq jıynda Shymkent qalasy prokýrorynyń aǵa kómekshisi Qaısar Qaldybaev qosymsha bilim berý salasyndaǵy bul ózgeris úlken jańalyq ekenin atap ótip, qanatqaqty jobanyń sátti júzege asýyna tilektestik bildirdi.
«Vaýcherlik júıe qosymsha bilim berý salasyna endi engizilip jatyr. Buǵan deıin mektepke deıingi bilim berý júıesi de osy satydan ótken edi. Dál sol kezde osyndaı qyzý talqylaýlar ótken bolatyn. Mundaǵy basty qaǵıdat bireý ǵana, bir bala bir úıirmege barýy, sol arqyly tizimge tirkep qoıý joıylyp, barlyq bala úıirmeler men seksııalarǵa birdeı qatysý quqyǵy saqtalýy kerek. Eń birinshi kezekte qanatqaqty jobany Oqý-aǵartý mınıstrligi bekitkennen keıin ony jergilikti atqarýshy organdar ári qaraı júzege asyrýǵa mindetti. Al prokýratýra organdary júıeniń júzege asyrylýynyń zańdylyǵyn qamtamasyz etedi. Eger qyzmet kórsetýshige qanatqaqty joba aıasynda talaptar qoıylsa, ol soǵan saı jumysyn atqarýǵa mindetti. Qazirde vaýcher boıynsha mektepke deıingi bilim berý salasynda shaǵymdar joq. Sondyqtan qandaı da bir túıtkildi máseleni sheshý úshin osyndaı dıalog alańdarynyń bolýǵa, kezdesýlerdiń ótýi qajet dep esepteımin. Osy baǵytta prokýratýra jergilikti atqarýshy organdarmen jáne óńirlik kásipkerler palatasymen birlese jumys atqara beredi. Qandaı da bir kúrdeli problema týyndaǵan jaǵdaıda mindetti túrde prokýratýra aralasyp, máseleni óz qadaǵalaýyna alady. Eń bastysy – balalardyń bolashaǵy jarqyn bolýǵa tıis. Sondyqtan barshańyzdy vaýcherlik júıeni sapaly júzege asyryp, básekege qabiletti bolýǵa shaqyramyn. Memleket eshqandaı kásipkerdiń nemese ınvestordyń quqyǵyn buzýǵa jol bermeıdi», dedi ol.
