Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Bıylǵy qańtar-shilde aılarynda saýda kólemi 8,6%-ǵa, ınvestısııa kólemi birinshi jartyjyldyqta 37%-ǵa ósip, 438 mlrd teńgege jetken. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıevtyń aıtýynsha, salada 800 myńnan astam bıznes sýbektisi isterin dóńgeletip, 1,5 mln-nan astam adamdy jumyspen qamtamasyz etip otyr.
«Aıtyldy-jasaldy qaǵıdaty boıynsha Memleket basshysynyń Joldaýda aıtqan tapsyrmalary belsendi júzege asyrylyp jatyr. Barlyq baqylaýshy organdardyń qatysýymen Ahýaldyq shtab tıimdi jumys istep tur. 47 myńnan astam kólik tekserildi, taýarlyq salmaqta bul – 600 myń tonnadan astam mal sharýashylyǵy ónimderi. Onyń ishinde 900-den astam avtokólik keri qaıtarylyp, myńnan astam sáıkestikti rastaý qujattarynyń kúshi joıyldy», dedi mınıstr.
Saýdany yntalandyrý jáne dúken sórelerindegi otandyq taýarlar úlesin arttyrý maqsatynda otandyq óndirýshiler ónimderi úshin keminde 50% sórelik keńistikti kózdeıtin baǵdarlama iske qosylǵan.
Sonymen qatar sapasyz ári qaýipti ónimderdiń ishki naryqqa enýine shekteý qoıý baǵytynda belsendi jumys qolǵa alyndy.
Prezıdenttiń tapsyrmasy negizinde shıkizattyq emes eksportty ártaraptandyrý ári arttyrý maqsatynda «bir tereze» qaǵıdatymen qarajat quraldarynyń tolyq spektrin usynatyn Eksporttyq-kredıttik agenttik quryldy. Bıylǵy 7 aıda kórsetilgen qarjylaı qoldaý kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 200 mlrd teńgege artyp, 394 mlrd teńgeni qurady. Qoldaý kórsetiletin barlyq jobanyń 71%-yn quraıtyn shaǵyn jáne orta bızneske erekshe nazar aýdaryldy. Bul rette ortasha jáne joǵary qaıta bólý ónimderiniń úlesi 83%-ǵa jetip otyr.
«Áleýmettik mańyzy bar bırjalyq taýar» uǵymy zańnamalyq túrde engizildi, ol energetıkalyq jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin sheshýshi mańyzǵa ıe. Bul alypsatarlyqty joıyp, baǵany ashyq belgileýge jáne otandyq naryqty osy taýarlarmen turaqty qamtamasyz etýge kepildik beredi. Osy ózgeristerge sáıkes áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵasyn tikeleı retteýden bas tartamyz jáne ataýly áleýmettik kómekke kóshemiz», dep túsindiredi mınıstr.
Otandyq taýarlardy syrtqy naryqta ilgeriletýdi kúsheıtý úshin halyqaralyq ınfraqurylym qalyptasyp jatyr. Máselen, Qytaı provınsııalarynda seriktestik keńseler, ókildikter men ulttyq pavılondar jumys isteı bastady. Mundaı nysandar Chendý, Úrimshi, Nankın, Shandýn provınsııalarynda bar. О́zbekstanda «Termez» halyqaralyq saýda ortalyǵynyń aýmaǵynda otandyq ónimderdiń saýda pavılonynyń esigi kelýshilerge árdaıym ashyq. Eksportty ilgeriletý boıynsha jumys Qytaıdan bólek, BAÁ, Túrkııa, Úndistan jáne Iranda da qarqyndy júrgizilmek. Olardyń arasynda «jd.com», «Doiyin», «Alibaba» sııaqty saýda-sattyq alańdary bar.
«Keıingi jyldary eksporttyq áleýetti arttyrý máselesi el ekonomıkasynyń negizgi basymdyqtarynyń birine aınaldy. Buǵan álemdik naryqtaǵy turaqsyzdyq, shıkizat baǵasynyń qubylýy men geosaıası jaǵdaılardyń áseri sebep bolyp otyr. Eksport qurylymyna toqtalsaq, qazir onyń negizgi bóligi munaı-gaz, metall jáne ýran sııaqty dástúrli shıkizatqa tıesili. Degenmen Úkimet keıingi jyldary shıkizattyq emes eksportty ulǵaıtýdy basty maqsat etip qoıdy. Bul baǵytta agroónerkásip ónimderin syrtqy naryqqa shyǵarý, munaı-hımııa men metallýrgııada tereń qaıta óńdeýdi damytý, mashına jasaý jáne IT qyzmetterin eksporttaý qolǵa alynǵan», deıdi ekonomıst Baýyrjan Ysqaq.
Máselen, otandyq un, bıdaı, maıly daqyldar men et ónimderine Reseı, Qytaı, Ortalyq Azııa elderi jáne Taıaý Shyǵys naryǵynda turaqty suranys bar. Sonymen birge bizdiń ınjenerlik-tehnıkalyq qyzmetter de sheteldik kompanııalarǵa usynyla bastady. Elimiz Dúnıejúzilik saýda uıymynyń múshesi retinde ashyq naryq qaǵıdattaryn ustanady. Buǵan qosa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, Qytaımen shekaralyq saýda jáne Eýropalyq odaqpen yntymaqtastyq eksportty ártaraptandyrýǵa múmkindik berip otyr.
«Birinshiden, kedendik ári tarıftik jeńildikterdi ońtaılandyryp, eksporttaýshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasalyp jatyr. Ekinshiden, logıstıkalyq ınfraqurylym damyp keledi. «Batys Qytaı – Batys Eýropa» dálizi men Transkaspıı baǵyty arqyly júkterdi jyldam jetkizý múmkindigi keńeıtildi. Úshinshiden, eksporttaýshylardy qoldaý sharalary kúsheıip keledi. Sýbsıdııa berý, saqtandyrý, jeńildetilgen nesıe arqyly shaǵyn jáne orta bızneske syrtqy naryqqa shyǵýǵa jol ashylady. Jańa Salyq kodeksinde de daıyn ónim eksporttaýshylardy qoldaýǵa arnalǵan jeńildikter qarastyrylǵan», deıdi B.Ysqaq.
