Foto: Erlan Omar
Tamyzdyń sońǵy kúnderi bazarǵa kirseńiz, mektepke kerek-jaraq izdegen ata-ananyń qarasy qalyń. Biri dápter-kitaptyń baǵasyn surap álek, biri balasyna sapaly sómke tańdaýǵa tyrysady. Saýdagerlerdiń sózine sensek, baǵanyń ósýine tek suranys qana emes, syrtqy faktorlar da áser etip otyr.
«Jalpy keńse taýarlarynyń baǵasy byltyrmen salystyrǵanda bıyl kádimgideı ósti. Sebebi dollar qymbattady. Bir jyl ishinde biraz aıyrmashylyq baıqalady. О́tken jyly birinshi synypqa qajetti oqý quraldaryna 6-7 myń teńge ketse, bıyl 10 myńǵa jýyqtap otyr. Qoldan kelgenshe ata-analarǵa jeńildik jasap, kómektesemiz. Biraq bizge de taýar qymbat keledi, ári naryqtaǵy baǵany ustaýymyz kerek. Ata-analarǵa, ásirese kópbalaly otbasylarǵa ońaı emes», deıdi satýshy.
Saýda núktelerin aralap júrip baǵalardyń turaqsyzdyǵyn baıqadyq. Máselen, bir bazarda dápter 15 teńgeden satylsa, basqa jerde odan qymbat. Qalam – 30-120 teńge aralyǵynda, qaryndash – 50-100 teńge, al túrli-tústi qaryndash 700-1200 teńge turady. Kúndelik 500 teńgeden bastalsa, syzǵysh 100-300 teńgege deıin jetedi. Balanyń sómkesin 4 myńǵa da, 8 myńǵa da tabýǵa bolady. Iаǵnı, oqýshyǵa eń qajetti degen qarapaıym qural-jabdyqtardyń qunyn eseptegende de baǵanyń aıyrmashylyǵy anyq baıqalady.
Ata-analardyń arasynda qolyndaǵy túbirtekterdi qaıta-qaıta qarap, shyǵyndy sanaýmen júrgender az emes. Astana qalasynyń turǵyny Dınara Tomaeva bıylǵy daıyndyqtyń qaltasyna qalaı áser etkenin jasyrmady.
«Búgin bir balamdy 80 myń teńgege kıindirdim. Onyń ózinde únemdep júrip jınaqtadym. Jalpy eseptegende bir balaǵa 120 myń teńgedeı ketedi eken. Al kópbalaly ata-analarǵa tipti qıyn, shyǵyndary 400-500 myńǵa jetip qalady. Men ózimniń úsh balamnyń ekeýin mektepke aparamyn. Jyl saıyn ár balaǵa 150 myńdaı aqsha bólemin. Bul tek kıim men qural-jabdyq, oǵan qystyq, kúzdik syrt kıim kirmeıdi», deıdi ol.
Keıbir ata-analar baǵany ekinshi orynǵa ysyryp qoıyp, olar eń aldymen balanyń densaýlyǵy men qaýipsizdigine mán beredi. Ásirese sómke tańdaýda salmaǵy, yńǵaılylyǵy, jaryq shaǵylystyratyn jolaqtarynyń bolýy basty nazarda.
«Bıyl qyzym 1 synypqa, úlken ulym 2 synypqa barady. Mektep formasy men aıaq-kıimge 100 myń teńgedeı ketti. Kanselıarııaǵa taǵy 30 myń shyǵyndaldyq. Jalpy esepte bir balaǵa 130-150 myń teńge jumsalady. Mysaly, aıaq kıimdi 22-25 myńnan aldyq, jeıde – 7-10 myń, shalbar – 13 myń, syrtqy jıletka – 8 myń. Sómkeni 10 myń teńgege aldyq. Tańdaǵanda ortopedııalyq bolýyna, jaryq shaǵylystyratyn jolaqtarynyń bar-joǵyna, jeńildigine qatty mán berdim», deıdi ata-ana.
Kópbalaly otbasylar úshin bir-birine qosylǵan shyǵyn kólemi keıde jarty jyldyq tabysqa para-par bolyp ketedi. Taǵy bir ana balanyń kıimin de, quralyn da túgeldep shyǵý úshin biraz qarajat qajet ekendigin jasyrmady.
«Bıyl tórt balamyzdy mektepke daıyndaýǵa 300 myń teńgedeı jumsadyq. Onyń 40 myń teńgesi keńse taýarlaryna, qalǵany kıim-keshekke ketti. Ár balany jeke eseptegen joqpyz. Shamalap aldyq. Bári qymbattap ketti ǵoı», deıdi.
Jańa oqý jylyna daıyndyqtyń taǵy bir ereksheligi – satyp alý mádenıetiniń ózgerýi. Burynǵydaı bazar aralap, saýda qataryn sharlaý mindetti emes. Qazir kópshilik onlaın tapsyrysqa beıimdele bastaǵan. Ata-analardyń pikirinshe, bul bir jaǵynan artyq shyǵynnan saqtaıtyn tásil, ekinshi jaǵynan ýaqytty únemdeıdi.
«Qyzymdy mektepke daıyndaý úshin kıimine shamamen 130 myń teńge shyqty. Aıaq kıimderdi eseptemegende. Al mektep quraldaryna 60 myń teńgedeı ketti. Sonda bir balaǵa 200 myń teńge jýyqtap tur. Árıne, únemdeýge de bolady. Biraq ol otbasynyń jaǵdaıyna baılanysty. Men ózim sońǵy jyldary onlaın satyp alýdy jón kóremin. О́ıtkeni bazarǵa barsań, kóz toımaı, artyq zat alyp qoıasyń. Al onlaında naqty keregin ǵana tańdap alasyń», deıdi ol.
Joǵarydaǵy ata-analar men saýdager pikirlerinen ańǵarǵanymyzdaı, jańa oqý jylyna daıyndyq qaltaǵa qomaqty salmaq túsirip otyr. Qarapaıym keńse taýarlarynyń ózi byltyrǵydan qymbattap, eń arzan jıyntyqtyń quny 10 myń teńgege jýyqtap qalǵan. Al mektep formasy men aıaq-kıimin qosqanda shyǵyn kólemi eselenedi. Ata-analardyń aıtýynsha, bir balany tolyq kıim-keshekpen, oqý quraldarymen qamtamasyz etýge orta eseppen 100–200 myń teńge jumsalady.
