Aýqymdy ózgerister baǵdary

Joldaýda sıfrlyq kún tár­tibin ilgeriletýge aıryqsha mán berildi. Memleket basshysy ja­sandy ıntellektini keńinen en­gizý jáne aýqymdy sıfrlandyrý elimizdiń strategııalyq baǵ­darynyń negizgi tetigi bolýy kerek ekenin aıtty. Shyn máninde, mundaı qadam Qazaqstannyń bar­lyq sektordaǵy áleýetin aıtar­lyqtaı arttyryp, ekonomıka men áleýmettik salany sapaly jańa deńgeıge shyǵarýǵa jol ashady.

Prezıdent túbegeıli sıfr­lyq ózgeristerdiń túpki maqsaty aza­mattardyń ál-aýqatyn artty­rý, olardyń ómir súrý sapa­syn jaq­sartý jáne eldiń básekege qabi­lettiligin nyǵaıtý ekenin erekshe atap ótti. Osyǵan baılanysty Qa­zaq­standy tolyqqandy sıfrlyq der­java retinde qa­lyptastyrý taıaý jyl­dardaǵy basym mindetterdiń biri bolyp belgilenip otyr. Sol ar­qy­ly jańa tehnologııalar eko­nomı­kalyq jańǵyrtý men áleýmet­tik turaq­tylyqtyń negizine aınalady.

Kózdegen maqsatqa qol jetkizý úshin sıfrlyq damýdyń negizgi baǵyttaryn, sonyń ishinde jasandy ıntellekt, platformalyq ekonomıka, úlken derekqorlardy paıdalaný jáne basqa da salalardy aıqyndaıtyn Sıfrlyq kodeksti tezirek qabyldaý asa mańyzdy. Depýtattar bul jumys­pen osy sessııa barysynda belsendi aınaly­satynyn atap ótken jón. Sony­men qatar Prezıdentimiz bar­lyq sıfrlyq bastamalardy jal­pyulttyq baǵdarlamaǵa biriktiretin «Digital Qazaqstan» biryńǵaı strategııasyn ázirleýdi tapsyrdy.

Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

Joldaýda ınvestısııalyq saıa­satqa da erekshe nazar aýda­ryl­dy. Memleket basshysy Úki­met­ke sheteldik kapıtaldy tar­tý te­tikteriniń tıimdiligin qaı­ta qa­raý­dy jáne arttyrýdy, son­daı-aq óńdeý ónerkásibi men joǵa­ry teh­no­logııalyq salalarǵa basa mán bere oty­ryp, jańa ınvestısııalyq kezeńdi bastaýdy mindet etip júktedi.

Belgilengen basymdyqtardyń qatarynda básekelestikti kú­sheı­tetin, ekonomıka, qarjy júıe­sindegi tehnologııalardy damy­týǵa jáne sıfrlyq aktıvter aınalymyn lıberalızasııalaýǵa yqpal etetin Bankter týraly zań qabyldaý bastamasy da bar.

Senatorlar osy sessııada ju­mys isteıtin mańyzdy qu­jat­­tardyń taǵy biri – Alatau City-diń arnaıy quqyqtyq már­tebesin bekitetin zań. Jańa qala teh­no­lo­gııalyq órleýdiń jáne Qa­zaq­stan­nyń keleshektegi kelbetiniń jar­qyn kórinisine aınalýǵa tıis.

Memleket basshysy aýyl sha­rýashylyǵyn damytý salasy­na da erekshe nazar aýdardy. Par­lamentke EAEO aıasynda otan­dyq ónim óndirýshilerdi qorǵaý­dy zańmen qamtamasyz etýge qatysty naqty mindet júkteldi. Bul ózimizdiń kásipkerlerdiń jaǵdaıyn quqyqtyq turǵydan kúsheıtýge jáne agrarlyq sala­nyń eksporttyq áleýetin nyǵaı­týǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq Prezıdent jer resýrstaryn basqarýdyń ashyqtyǵy men tıimdiligin qamtamasyz ete otyryp, kadastrlyq málimet­terdi, ınfraqurylymǵa jáne jer qoınaýyn paıdalanýǵa qatys­ty aqparatty biriktiretin jer re­sýrstarynyń biryńǵaı sıfrlyq kartasyn qurýdy tapsyrdy.

Kólik-logıstıkalyq salanyń damýy da sıfrlandyrýmen tikeleı baılanysty ekeni anyq. Osyǵan oraı Memleket basshysy tranzıt úshin jahandyq báseke kúsheıe túsken qazirgi jaǵdaıda Qazaqstan sıfrlyq sheshimder men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn keńinen engizý arqyly ǵana óz pozısııasyn saqtap, nyǵaıta alatynyn atap ótti.

Bul turǵyda barlyq tasymal­daý úderisterin bir júıege bi­rik­tirýge múmkindik beretin kóp­beıindi sıfrlyq platformany engizý erekshe mańyzǵa ıe. Sondyqtan Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasymen jaqyn aılarda bıznestiń ınfra­qu­ry­lymǵa teń jáne avtomatty qoljetimdiligin qamtamasyz etetin Smart Cargo júıesi iske qosylýǵa tıis. Bul kólik salasyn sıfrlandyrý úshin mańyzdy kezeń jáne onyń ashyqtyǵy men tıimdiligin arttyratyn tıimdi tetik ekeni sózsiz.

Prezıdent shaǵyn jáne orta bıznesti damytý máselesine toqta­lyp, quqyqtyq bazany kásipker­lerdiń qajettiligine qaraı beıimdeý kerek ekenin jetkizdi. Osy rette jasandy ıntellekt tehnologııasyn paıdalaný arqyly zańnamany túgel tekserip, zerdeleý bastamasy ýaqtyly qolǵa alynǵanyn atap ótken jón.

Sonymen qatar Memleket basshysy turǵyn úı sharýashylyǵy men qurylys salasyndaǵy basym­dyqtardy belgilep berdi. Bul rette jasandy ıntellekt tehno­logııalarynyń kómegimen ǵımarat­tardy aqparattyq modeldeý ádisin keńinen qoldanýdyń mańyzy zor. Sondaı-aq qurylystyń barlyq kezeńine tolyq monıtorıng júr­gizýdi qamtamasyz etetin ulttyq sıfrlyq platformany iske qosý da qajetti sheshim bolǵany anyq. Osy oraıda depýtattarǵa mańyzdy tapsyrma berildi. Ol – salanyń qaýipsiz ári ashyq bolýyna jáne turaqty damýyna berik zańnamalyq negiz qalaıtyn jańa Qurylys kodeksin jyl sońyna deıin qabyldaý.

Joldaýdyń negizgi erekshelik­teriniń biri Memleket basshysyn­yń parlamenttik reforma júrgizý týraly usynysy bolǵany belgili. Bul bir palataly Parlamentke kóshý­di kózdeıdi. Atalǵan basta­ma – tarıhı mánge ıe jáne Prezıdenttiń Ádiletti Qazaqstan qurý, demokratııalyq ınstıtýttar men tetikterdi kúsheıtý jolyndaǵy baıypty baǵdarynyń logıkalyq jalǵasy.

Memleket basshysy Senat 1995 jyly elimizde kúrdeli ári turaq­syz saıası jaǵdaı bolyp tur­ǵan sátte qurylǵanyna nazar aýdardy. Sondaı-aq palata ótken 30 jyl­da memlekettik qurylymnyń turaq­tylyǵyn, zańnama júıesin damytýdy jáne negizgi reformalardyń iske asyrylýyn qamtamasyz etip, óziniń asa mańyzdy tarıhı mıs­sııasyn abyroımen, tıimdi atqar­ǵanyna toqtaldy. Osyǵan baı­lanys­ty elimizdegi saıası júıe men saıası mádenıettiń damýyn jáne azamattyq jaýapkershilik deń­geıiniń kóterilýin eskerip, Qazaq­stannyń parlamenttik júıesin jetildirýdiń jańa kezeńin talqyǵa salatyn ýaqyt jetip otyr.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev mundaı mańyzdy refor­ma tek ashyq ári jan-jaqty qoǵam­dyq talqylaý negizinde ǵana is­ke asyrylatynyn aıtty. Soǵan sáıkes Memleket basshysy bir pala­taly Parlamentke kóshý máse­lesin azamattardyń jáne sarap­shylardyń qatysýymen bir jyl kóleminde talqylaýdy usyndy. Buǵan qatysty qorytyndy sheshim jalpy halyqtyń pikirin eskere otyryp, jalpyulttyq referendým arqyly qabyldanbaq.

Jalpy, Prezıdent Joldaýyn Qazaqstandy jańǵyrtýdyń jańa zamandaǵy keshendi jol kartasy dep qabyldaımyz. Sebebi jasan­dy ıntellekt pen sıfrlyq sheshim­derdi jappaı engizý aldaǵy jyldary memleketimizdiń básekege qabi­let­tiliginiń mańyzdy sharty ári or­­nyqty damýdyń kepili bolatyny sózsiz.

Memleket basshysy júktegen mindetterdi júzege asyrý – Úkimet pen Parlamenttiń ǵana jaýap­kershiligi emes, barsha azamat úshin ortaq is. Biz judyryqtaı jumylsaq qana baıypty damý jáne Ádiletti, Qýatty ári Zamanaýı Qazaqstandy qurý baǵdaryn odan ári tabysty jalǵastyra alamyz.

Máýlen ÁShIMBAEV,

Senat tóraǵasy