Sýret: zakon.kz
Qandaı nátıjege jettik?
«Ekonomıkany ártaraptandyrýdy tyń qarqynmen jalǵastyrý kerek. Ishki jáne syrtqy naryqta básekege qabiletti, tereń óńdelgen ónim shyǵarýǵa basymdyq berilýge tıis. Qazir bul jumys júıesiz júrgizilip jatyr. Bul salany retke keltirip, úılestirý jumysyn tolyǵymen qolǵa alý kerek», dedi Memleket basshysy.
Premer-mınıstrdiń resmı resýrsyna súıensek, aldaǵy jyldary ekonomıkaǵa shamamen 150 mlrd dollar tikeleı ınvestısııa tartý kózdelgen. Onyń negizgi maqsaty – ekonomıkany turaqtandyrý, jańa óndiristerdi iske qosý, halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý. Bıylǵy jeti aıdyń qorytyndysynda eldiń ishki jalpy ónimi 6,3%-ǵa ósti. Naqty sektordaǵy ósim 8,3%-dy, al qyzmet kórsetý salasynda 5,2%-dy qurady. Ekonomıkalyq serpinge eń kóp úles qosqan salalar qatarynda kólik (+22,5%), qurylys (+18,5%) jáne saýda (+8,6%) bar.
О́ńirlerdiń áleýetin arttyrý úshin Úkimet 2025–2030 jyldarǵa arnalǵan óńirlik damý tujyrymdamasyn qabyldady. Bul qujat aıasynda artta qalǵan aımaqtarǵa qarjylandyrý kóp bólinip, monoqalalardy damytýǵa erekshe nazar aýdarylady. Iri kásiporyndarmen uzaqmerzimdi kelisimsharttar jasalyp, ındýstrııalyq aımaqtar qurylýǵa tıis. Sonymen qatar shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kúsheıtiledi. Aýyldyq jerlerdi damytý da basty nazarda. «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda 2025 jyly 50 mlrd teńge bólinse, 2028 jylǵa deıin shamamen 450 mlrd teńge qarastyrylǵan. Bul qarajattyń arqasynda 25 myńnan astam joba júzege asyrylyp, 30 myńǵa jýyq jańa jumys orny ashylady. Investısııalyq saıasattyń belsendi júzege asyrylyp jatqany da baıqalady. 2025 jylǵy qańtar-shilde aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 9,9 trln teńgege jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 16,1%-ǵa artty. Investısııalar negizinen taý-ken ónerkásibine, jyljymaıtyn múlikke, kólik pen qoımalaýǵa, aýyl sharýashylyǵyna, bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryna baǵyttalǵan.
Halyqaralyq agenttikterdiń (Moody’s, S&P, Fitch) baǵalaýynsha, Qazaqstan ınvestısııalyq tartymdylyǵyn saqtap otyr. 2022–2024 jyldary Qazaqstanǵa 69 mlrd dollar tikeleı sheteldik ınvestısııa tartyldy. Onyń ishinde 22%-y óńdeýshi ónerkásipke, 39%-y taý-ken sektoryna baǵyttaldy.
Sapa da mańyzdy
Senat depýtaty Evgenıı Bolgerttiń aıtýynsha, másele tek ınvestısııa kóleminde emes, eń aldymen olardyń sapasynda. Áńgime óndiristegi jańa tehnologııalardy engizý, ónimniń ınnovasııalyq deńgeıin arttyrý, eńbek ónimdiligin ósirý týraly bolyp otyr.
«Prezıdenttiń jańa ınvestısııalyq sıkldi bastaý týraly aıtqany oryndy. Biraq burynǵy qatelikterdi qaıtalamaý qajet. Buǵan deıin tartylǵan tikeleı ınvestısııalardyń basym bóligi shıkizattyq salaǵa baǵyttaldy. Endi aımaqtar men salalar naqty qajettiligin aıqyndap, ózderi «ınvestısııalyq tapsyrys» jasaýǵa tıis. Al jaýapty ınstıtýttar sol baǵytqa sáıkes ınvestorlardy tartyp, ártaraptandyrýǵa úles qosýy kerek», dedi ol.
E. Bolgerttiń pikirinshe, Memleket basshysy atap ótken taǵy bir mańyzdy másele – ınvestorlarmen jumystyń birneshe vedomstvo arasynda bólinip ketýi. Bul júıeni ydyrańqy etip kórsetedi. Sondyqtan bolashaqta «ınvestısııa» sózi naqty atalǵan, ınvestorlarǵa tikeleı seriktes bola alatyn ýákiletti organ qurý kerek sekildi.
«Jańa bir tıimdi qural týraly da aıtqym keledi. О́ńirlerdiń reıtıngi. Iаǵnı ákimderdiń aımaqtyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy boıynsha baǵalanýy. Mundaı reıtıng naqty nátıjelerdi kórsetetin tetik bolmaq. О́ıtkeni árbir ınvestısııalyq joba túptiń túbinde belgili bir óńirde iske asady. Negizgi kúndelikti jumys ta jergilikti jerde júredi. Jalpy alǵanda, bizde ınvestısııalyq jobalardy qoldaý júıesi bar. Ol eń joǵary deńgeıdegi – Prezıdent janyndaǵy Sheteldik ınvestorlar keńesinen bastalyp, oblystar men qalalardaǵy ákimdikterge deıin jalǵasady. Ákim orynbasarlary bar, olar osy jumysty qadaǵalaıdy. Tipti prokýratýra janynan da arnaıy bólimder qurylǵan. Bir jaǵynan bul júıe aýqymdy bolyp kórinedi, biraq árdaıym tıimdi jumys isteı bermeıdi», dep túsindirdi senator.
Tıimdi tásil kerek
QSZI ekonomıkalyq saıasatty taldaý bóliminiń bas sarapshysy Ásel Ábenniń aıtýynsha, ártaraptandyrý syrtqy saýdanyń da tynysyn asha túsken. 2025 jyldyń alǵashqy jartysynda óńdeý ónerkásibi ónimderiniń eksporty 12,8 mlrd dollarǵa jetip, eldiń jalpy eksportynyń úshten birin qurady.
«Elimiz birtindep shıkizat qana emes, kúrdeli ónim jetkizýshisi retinde de óz ornyn bekitip, jańa naryqtarǵa shyǵyp, seriktester tartyp, jahandyq óndiristik tizbekterde pozısııasyn nyǵaıtyp jatyr. Biraq áli de ishki jáne halyqaralyq naryqta básekege qabiletti tereń óńdeý ónimderin shyǵarýǵa basymdyq berýimiz qajet. Qazir bul baǵyttaǵy jumystar júıesiz. Ádette, qoldaý sharalary tásilderi men sharttary bir-birine uqsamaıtyn ártúrli ınstıtýttar arqyly júzege asyrylady, bul kásipkerlerge túsiniksiz. Sondyqtan da tásilderdi ońtaılandyrý kerek», deıdi sarapshy.
Rasynda, elimizdiń jahandyq básekege qabiletti bolýy úshin ınvestısııany kóbirek tartý kerek. Ásirese óńdeý salasyna qarjy salynsa, ol jańa tehnologııalardyń kelýine, jumys ónimdiliginiń artýyna jol ashady. Mundaı qoldaý nátıjesinde jańa óndiris oryndary paıda bolyp, bilikti mamandarǵa degen suranys ósedi.
«О́ńdeý ónerkásibinde sheshimin kútken másele az emes. Máselen, aǵash buıymdary men jıhaz shyǵarý toqyraýǵa ushyrady, farmasevtıka salasynda da ósimniń qarqyny baıaý. Búginde óndiristiń 40 paıyzdan astamy metallýrgııaǵa tıesili. Bul salaǵa álemdik naryqtaǵy baǵa qubylmalylyǵy qatty áser etetindikten, jalpy ónerkásiptiń táýekeli artyp otyr. Uzaqmerzimdi turaqtylyqqa jetýdiń eń tıimdi joly – joǵary qosylǵan quny bar salalardy damytý. Iаǵnı shıkizatty jaı eksporttamaı, odan daıyn ónim shyǵaryp, qosymsha qun ákeletin óndiristerdi órkendetý qajet. Al qazir qıyndyqqa tap bolǵan salalarǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetilse, búkil óńdeý ónerkásibiniń áleýeti arta túspek», dep túsindirdi sarapshy.
Ekonomıst Rýslan Sultanovtyń aıtýynsha, ekonomıkany ártaraptandyrý el ekonomıkasyn ósiredi.
«Bul munaı men metalǵa táýeldilikten arylý, aýyl sharýashylyǵy, IT, qarjy, týrızm, farmasevtıka sııaqty jańa salalardy damytý. Bul munaı baǵasy quldyraǵanda ár otandasymyzdyń tabysyna soqqy tımeýiniń kepili. О́nerkásipti ártaraptandyrý qoldanbaly deńgeıde mańyzdy ról atqarady. Búginde óndirý men metallýrgııa basym. Alaıda Qazaqstannyń bolashaq ındýstrııasy mashına jasaýǵa, munaı hımııasyna, farmasevtıkaǵa, shıkizatty qaıta óńdeýge jáne joǵary tehnologııalarǵa negizdelýge tıis. Bul joǵary qosylǵan qundy ónimder, eksport kóleminiń artýy jáne tehnologııalyq egemendik ákeledi», deıdi ol.
