Sýret: check-point.kz
Bolashaqtyń qalasy qandaı bolmaq?
Jańa qalanyń alǵashqy iri jobasy – «K-park» mádenı-iskerlik ortalyǵy. Oǵan Qazaqstan koreıleriniń qaýymdastyǵy shamamen 20 mln dollar jeke qarjy quıypty. Park aýmaǵy 10 gektardy quraıdy, jylyna 3,5 mln adamǵa deıin kelýshi tartýy múmkin. «Alatau City» tek ónerkásip pen logıstıkaǵa emes, sonymen qatar sıfrlyq tehnologııalarǵa da súıenedi. Munda «Smart City» júıesi engizilip, bolashaqta krıptovalıýtamen esep aıyrysý múmkindigi qarastyrylady.
Bas josparǵa sáıkes qala tórt iri aýdanǵa bólinedi. «Gate District» – Almatyǵa jaqyn qarjy men iskerlik ortalyq. «Golden District» – bilim, densaýlyq saqtaý jáne sport aımaǵy. Munda 50 myń oryndyq stadıon men etnoaýyl salynady. «Growing District» – ındýstrııalyq-logıstıkalyq ortalyq. Onyń eń basty nysany – jylyna 40 mln jolaýshy qabyldaıtyn jańa halyqaralyq áýejaı. «Green District» – Qonaev mańyndaǵy demalys aımaǵy. Bul jerde akvaparkter men otandyq úlgidegi «Dısneılend» josparlanǵan.
Infraqurylym boıynsha úsh LRT jelisi salynyp, táýligine 200 myń adamdy tasymaldaýǵa múmkindik týady. 2050 jylǵa qaraı 100-den astam mektep ashylady. Qurylys barysynda resýrsty únemdeıtin tehnologııalar qoldanylady.
Jańa ekonomıkanyń ortalyǵyna aınalady
Memleket basshysy Sıngapýrde ýrbanıstıkanyń ǵajaıyp tájirıbesin jasaǵan Vong Heang Faındy «Alatau City» jobasynyń bas keńesshisi etip taǵaıyndady. Ol qalanyń on jyldan keıin qandaı bolatynyn aldyn ala boljaı alady. Aıtýynsha, qazir jobalaý kezeńi júrip jatyr, biraq ınvestısııa tartýdyń negizgi quraldary nazardan tys qalmaǵan. Erte kezeńde ınvestorlar úshin kirý quny tómen, al ósim áleýeti joǵary. Perspektıvaly baǵyttarda dron logıstıkasy, jasandy ıntellekt, baǵdarlamalyq sheshimder, avtonomdy kólik bar.
«Alatau City» derekterge negizdelip salynady. Qaladaǵy barlyq element ǵımarattardan bastap, servısterge deıin biryńǵaı sıfrlyq júıege biriktiriledi. Bir tereze qaǵıdaty arqyly turǵyndar men kompanııalar ruqsat alyp, jobalaryn júrgizip, qyzmetke qosylyp, bárin onlaın basqara alady. Ekonomıkalyq úlginiń mańyzdy bóligi – ekologııalyq energetıka. Sonymen qatar qala «Low Altitude Economy», ıaǵnı 3 000 metrge deıingi áýe keńistigin paıdalaný negizindegi jańa ekonomıkanyń ortalyǵyna aınalýǵa tıis. Bul – aerotaksı, drondyq logıstıka, telekom-ınfraqurylym. «McKinsey» boljamynsha, bul naryq 2040 jylǵa qaraı 1 trln dollardan asady», deıdi Sıngapýr sarapshysy.
Búginde qolda bar dúnıege ınvestor tartý qıyn. Al endi salynyp jatqan qalany ınvestorlar shoǵyryna aınaldyramyz degen oı ǵajaıyp sekildi kórinetini anyq. Vong Heang Faınnyń aıtýynsha, bul ábden múmkin. Sebebi úderis bastalyp ketken.
«Arnaıy ákimshilik aımaqta ınvestorlardyń kapıtaly tolyq qorǵalatyn normatıvtik orta jasalady. Bul – túsinikti erejeler, ashyq salyq júıesi, ıkemdi korporatıvtik quraldar. Eń bastysy, táýelsiz arbıtraj bolady. Qazaqstanda mundaı tájirıbe burynnan bar. «Alatau City» jobasyn «retteýshi qumsalǵysh» modeli desek te bolady. Barlyq ákimshilik úderis sıfrlyq formatta atqarylady, bul shyǵyndy azaıtyp, adamı faktordy barynsha tómendetedi. Qazirdiń ózinde qoıma ınfraqurylymy, qaıta óńdeý, jeńil mashına jasaý salalarynda jobalar serpin aldy. Energııany basqarý, sıfrlyq logıstıka, drondyq sheshimdermen aınalysatyn kompanııalarmen kelissóz júrip jatyr. Investorlar úshin joba jergilikti ǵana emes, halyqaralyq deńgeıde usynylyp otyr», dep túsindirdi sarapshy.
Jeti jyl ýaqyt kerek
О́ńirlik zertteýler jáne ómir sapasy ortalyǵynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Ǵabıt Mataevtyń sózinshe, 2024 jyly jobaǵa 46 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Alǵashqy halyqaralyq seriktes – «KPMG Korea».
«Alatau City»-di elimizdegi alǵashqy tolyqqandy sıfrlyq qalaǵa aınaldyrý úshin qomaqty resýrstar men saıası erik-jiger qajet. Zamanaýı baılanys, ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý, kólik, ekologııa, memlekettik qyzmetterge arnalǵan «aqyldy» servısterdi engizý, bilikti kadrlardy daıarlaý óte mańyzdy. Sıfrlyq qala – ýrbanıstıkanyń jańa kezeńi. Onyń ereksheligi barlyq basqarý úderisi zamanaýı tehnologııalar arqyly barynsha yńǵaıly, jedel ári ashyq júzege asýynda», deıdi.
Búginde sıfrlandyrý kóptegen salaǵa enip úlgerdi. Mobıldi qosymsha arqyly qoǵamdyq kólikte jolaqy tóleý, dárigerge jazylý, qujat tapsyrý nemese memlekettik qyzmet alý múmkindigi úırenshikti iske aınaldy. Al jańa qalada mundaı qyzmetter biryńǵaı júıege biriktiriledi.
«Qalalyq qyzmetter úlken derekterdi qoldana otyryp jumys isteıdi. Bul kólik qozǵalysyn retteýge, ekologııalyq jaǵdaıdy baqylaýǵa, energııa tutynýdy qadaǵalaýǵa, kommýnaldyq, áleýmettik jáne turǵyn úı ınfraqurylymyn ońtaılandyrýǵa jol ashady. «Aqyldy» servısterdi, biryńǵaı qalalyq qosymshany engizý úshin taǵy 2-3 jyl qajet. Tolyqqandy zamanaýı sıfrlyq ortalyqqa aınalýy úshin shamamen 7 jyl ýaqyt kerek», dep otyr Ǵ.Mataev.
Krıptoekonomıka kirip keledi
Blokcheın ulttyq qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Dáýren Qarashevtyń pikirinshe, krıptoındýstrııa men jasandy ıntellekt sııaqty salalardy aldyńǵy qatarǵa shyǵarý – sheteldik ınvestordyń nazaryn aýdaratyn qadam.
«Búginde elimizde bul salaǵa Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AHQO) men Sıfrlyq damý mınıstrligi jaýapty. Alaıda olardyń atqaryp otyrǵan isi áli de jetkiliksiz. Lısenzııasy bar bırjalardyń úlesi bar bolǵany 3%-ǵa jetedi, al qalǵan 97%-y kóleńkeli keńistikte, sheteldik platformalarda júr. Astananyń ózinde bir aýdan kóleminde tolyqqandy ekojúıe jasaı almaǵan tusta, tutas bir krıptoqalany basqarýǵa qaýqar jete me degen suraq týyndaıdy», deıdi D. Qarashev.
«On-chain analysis» deregine júginsek, byltyr otandyq qoldanýshylardyń 40%-y «Binance» bırjasyn tańdaǵan. Bul kompanııa elimizge salyq tólemeıdi, qarjy monıtorınginen ótpeıdi. О́zge elderde túrli shekteýge ushyraǵanymen, bizde qatań tosqaýyl qoıylǵan joq.
«Krıptoındýstrııany retteý isi Ulttyq banktiń qolyna berilgeni abzal. Qazirgi jaǵdaıda lısenzııa berýdi AHQO atqarsa, retteý quqyǵy Ulttyq bankte. Bul ekiudaı júıe ilgerileýge emes, kerisinshe tejelýge alyp keledi. Sondyqtan bir ortalyqqa baǵyndyrý mańyzdy. Joba júzege assa, ınvestısııa aǵylyp, sıfrlyq ınfraqurylym órkendep, Qazaqstan blokcheın salasynda óńirlik kóshbasshyǵa aınalýy yqtımal. Is tabysty bolýy úshin eń aldymen bilikti top kerek. Ekinshi mindet – oıyn erejesi ashyq ári aıqyn bolýy tıis. Investor men qoldanýshynyń senimi artqan sátte ǵana «Alatau City» shynymen de bolashaqtyń qalasy atanady», dep túsindirdi qaýymdastyq tóraǵasy.
