Aqshatta dóńgelene tigilgen 60 aqshańqan kıiz úı 20 myńnan astam qala turǵyndary men qonaqtardy qabyldady. Etnoaýyldaǵy sharalar Ahmet Jubanov atyndaǵy qazaq ult aspaptar orkestriniń oryndaýyndaǵy Móńke bıdiń «Qıqý dáýren» kúıimen bastalyp, dástúrli ánshiler men jyraýlar oryndaýyndaǵy jyr, terme, halyq ánderimen jalǵasty. Mereıtoı aıasynda respýblıkalyq músháıranyń qorytyndysy shyǵarylyp, jeńimpazdar marapattaldy.
О́ner ortalyǵynda ótken «Myńjyldyqty boljaǵan Móńke bı» atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııada 1675-1756 jyldary qazaq handyǵynyń kúrdeli kezeńinde ómir súrgen tulǵanyń el ishinde saqtalǵan muralary, ol ómir súrgen tarıhı kezeń týraly aıtyldy. Ákesi Tileý men týǵan aǵasy Joldyaıaq Saıram soǵysynda jońǵarlarmen erlikpen qaza taýyp, jastaı ákesiz ósken bala Móńkeniń kishkentaıynan el ishindegi daýlarǵa qatysqany týraly derek aıtyldy. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory Baýyrjan Jaqyp «Móńke bı ósıetteriniń ómirsheńdigi» týraly baıandamasynda Móńkeniń danalyǵy, áýlıeligi qubylysyna toqtaldy. Anyǵy sol, onyń túpki babasy Noǵaılynyń Edige bıinen taraǵan, jaýgershilikte bılik úshin qyrqysta Muǵaljardyń boıyna jasyryn tastap ketken Nuraddınnen taraǵan urpaǵy. Dananyń el ishinde taraǵan sózderin Ahmet Baıtursynuly, Máshhúr Júsip Kópeev, Júsipbek Aımaýytuly, Sáken Seıfýllın, Nurjan Naýshabaev, Ahmet Jubanov hatqa túsirdi. «Ǵalymdar arasynda Ahmet Baıtursynuly Móńkege eń alǵash qalam tartty. Ol 1926 jyly «Saýat ashqysh» kitabynda shekti Móńke bı jeti jasynda bılik aıtyp, kisi quny daýyn bitirgenin jazady. Móńke ómir súrgen kezeńde temirjol salynǵan joq, teplovozdar da shyqqan joq. Soǵan qaramastan áýlıe túrli-túrli halyq bolatynyn, kúndiz túni jaryq bolatynyn aıtyp, elektr shamdaryn boljap ketti. Elektr shamdary Eýropa kóshelerinde HIH ǵasyrdyń aıaǵynda paıda bolǵanyn eskersek, ony 150 jyl buryn kóre bilgen.
«Barmaqtaı zat taýdy jyǵar» dep atom bombasyn aıtyp ketkendeı. Móńke bıdiń sheshendik óneri týraly arhıv qujattaryna súıene otyryp, búginge jetkizgen folklortanýshylar – Baltabaı Tańjarbaev, Nysanbek Tórequlov, Tursynbek Kákishev, Baýyrjan Omaruly, Serikqalı Baımenshe», dedi Baýyrjan Jaqyp.
Qazirgi ýaqytta Móńkeniń «Qıqý dáýren», «Shalqyma», «О́ttiń jalǵan-aı» jáne «Jıyn. Alqa. Keńes» kúıleri Qurmanǵazy orkestriniń repertýaryna engen. «Móńke bı babamyz san qyrly daryn ıesi bolǵan. Sonyń bir qyry –sazgerligi, kúıshiligi. Qurmanǵazy orkestrine Móńkeniń kúıleri Amanǵalı Maǵzumulynan kúıshilikti úırengen ustazdarymyzdan keldi. Al, Amanǵalı kezinde Aqtóbe oblysynyń Oıyl aýdanynyń kúıshilerinen úırengen. Soǵan qaraǵanda Móńke Tileýuly jastyq shaǵyn Oıyl jaǵynda ótkizgen sııaqty. Aıta ketý kerek, Móńkeniń «Jıyn. Alqa. Keńes» kúıi Qurmanǵazy orkestrinde kompozıtor Mákálim Qoıshybaevtyń sımfonııasyna kirip, ony jas kezimizde oryndap júrdik. Móńke babamyzǵa arnap ótkizilip jatqan osy is-sharada «Jıyn. Alqa. Keńes» kúıin oryndaımyn. Móńkeniń kúıleri búginde notaǵa tústi, orkestr oınap jatyr, halyqqa belgili», dedi Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory, Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri Ersaıyn Basyqaraev.
Aqtóbe oblysy
