Biz kútken Shákárim

Shákárim de bir shyńyraý ispetti ǵoı, tereńine boılaǵan saıyn túbin kórsetpeı ıirimine tarta beredi. Sondyqtan bolsa kerek, tól shyǵarmalary oqtyn-oqtyn qazaq teatr sahnasyna shyǵyp jatqanymen, tulǵa­nyń ózi týraly tushymdy týyndynyń teatr tóri­nen til qatqany alǵash ret. Eki jyl tol­ǵan­ǵan dramatýrg eńbegin rejısser Ashat Maksım­uly bas­taǵan teatr ujymy alty aı úzdiksiz da­ıyn­dyqtan keıin kórer­menimen qaýyshtyryp otyr.

– Jas kórermender teatr­y osy shyǵar­ma­ny alyp, jas­ty­ǵy­na qaramastan úlken táýe­kel­ge baryp otyr. Tulǵanyń búkil rýhanı mu­ra­sy­nyń tereń ıirim­de­rine boılap, sony kó­rer­­menge usyndy. Meniń oıymsha, qoıy­lym­nyń basty qundylyǵy da, ereksheligi de osynda, – deıdi pesa avtory Ermek Ámirhanuly.

Kópten kútken óner oqı­ǵasyna jınalǵan kópshiliktiń qarasy qalyń. Úsh kún qata­ry­nan usynylǵan qoıylym Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatry­­­­nyń záýlim ǵımaratyn lyq tol­tyrdy. Anshlag! Sháká­rim shy­­ǵarama­shylyǵyna shólir­kegender sanynda shek joq.

– Bul qoıylym qazaqtyń bas aqyny Abaı Qunanbaıulynyń 180 jyldyq mereıtoıyna oraı arnaıy sahnalanyp otyr. Sebebi Abaı týraly sóz qoz­ǵasaq, Shákárimdi aıtpaı kete almaımyz. Qos alyptyń týys­qan­dyq qana emes, rýhanı ún­destigi de ult rýhanııatynyń ólsheýsiz qazynasy. Onyń ústine Shákárim týraly búginge deıin aýqymdy dúnıe qoıylmaǵan eken. Dramatýrgpen birlikte jumys isteı otyryp, jastar­dyń jańashyl kózqaras-sarap­taýyndaǵy jańa mýzykalyq dramany usynyp otyrmyz. Sebebi Shákárimniń óskeleń urpaqqa aıtary da, bereri de mol. Asta­na kórermenderimen shektelmeı, bolashaqta elimizdiń basqa qalalarynda da kórsetsek deı­miz. «Shákárimdi», ásirese Se­meıge baryp, tulǵanyń týǵan topyraǵynda qoıǵymyz keledi», dedi Astana qalasy mýzykalyq Jas kórermen teatrynyń dırektory ári qoıylym rejısseri Ashat Maemırov.

Máskeý mektebin kórip, sondaǵy saqa sahna sýretker­leriniń dárisin tyńdap, tájirıbe baıytqan rejısser aıtýly shy­ǵarmaǵa úlken daıyndyq hám jaýapkershilikpen kelgeni baı­qalady. Tarıh pen tanymdy, derek pen obrazdy, ótken men búgindi egiz óre otyryp, tulǵany ár qyrynan tanýǵa talpynys jasaǵan. Qoıylym Shákárimniń uly Ahattyń otyz jyldan keıin aqyn múrdesin qurqudyqtan taýyp alǵan sátinen bastalyp, ári qaraı áke rýhymen syrlasýyna ulasyp, odan ári oqıǵany túrli lırıkalyq she­ginispen jalǵaıdy. Atap aıtsaq, Shákárimniń bala kezi, ákesi Qudaıberdiulynyń ómirden ótýi, sal-serilik qyry men súıgeni Aıǵanshany alyp qashýy, qazy bolyp sot isine aralasýy, Abaıdyń ómirden óter sátindegi onyń amanatyn ar­qalap qalýy, Mekkege barý, bilim izdep uzaq jolǵa attanýy – osynyń barlyǵy mýzykalyq dramada keńinen kórsetiledi, ıaǵnı rejısser abyzdyń ómir súrgen ortasy, qoǵamǵa kózqarasy ar­­qyly Shákárimniń ózin ta­nýǵa talpynǵan. Qos bólimge qıystyrylǵan qoıylymnyń alǵashqy bólimi bala Shákárimniń alǵyr, ójettigimen órilip, ji­gittik sal-seriligine jalǵasyp, bilim izdep alysqa attanýy­men aıaqtalsa, ekinshi bólimi aıda­ladaǵy Saıatqorada saıaq tir­shilik keship, óz-ózimen tildesýi, ultynyń búginine jany aýyryp, erteńine alańdaǵan ishki aýyr háli hám aqynnyń aqtyq demi taýsylar sáttegi Shákárim shyndyǵyn barynsha shynaıy jetkizýge arnalypty. Týyndyda aqynnyń aqtańdaq kezeńderdi basynan ótkergen taǵdyry, ádilet pen mahabbatqa degen kózqarasy, ómirindegi dramalyq oqıǵalar sýrettelgen.

Tórt saǵatqa sozylǵan aýqym­­­dy spektakldiń negizgi kórkem­dik júgin kóterip turǵan ol, árıne, – án men áýen, bı men beıne. Shákárimniń «Anadan alǵash týǵanymda» ánin negizgi leıtmotıv etken qoıylymda aqynnyń tól áni men kúılerinen bólek, halyq ánderi de keńinen qoldanylady. Sol arqy­ly re­jısser mýzykalyq márte­be­ge ıe jas kórermender teatry ártis­teriniń bar múm­kin­digin kór­sete bilgen. Osy tusta, ásirese mýzykany etno­fol­klorlyq ansamblge laıyqtap jazǵan qoıylym kom­pozıtory Baýyr­jan Aqtaev pen hormeıs­ter Ǵalymjan Bere­keshovtiń ju­mysyn aıryqsha atap ótkimiz keledi. Spektaklge ásemdik syı­laǵan qoıýshy sýretshi, Qazaq­­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Alma Syrbaeva men jaryq qoıý sýretshisi Aza­mat Bekbembetovtiń izdenisi de qoshemetke laıyq. Áni men áýeni, sáni men sahna sáýleti sátti kelisken qoıylym shynymen kózdi arbap, kóńildi terbeıdi. Rejısserlik turǵydan da utqyr sheshimder kóp. Ásirese qoıylym boıy jaqsylyqtyń jarshysy bolyp júrgen aqsuńqar (Elaman Imanbaev) men Qarasartovtyń sońynan bir eli qalmaıtyn quz­ǵyndar, sahnadaǵy synyq aına beınesi kórermenine kóp oı salýmen qatar, kórkemdigimen de kóńil baýraıdy. Sol sekildi Abaıdyń ómirden ótetin sáti rejısserlik turǵydan áserli jetkizilgen. Sahnanyń múmkindigin paıdalaný jaǵynan da rejısser izdenisteri kóńilge qurmet ornyqtyrady.

Al endi akterlik jumysqa kelsek, rejısser jas ártisterdiń shy­ǵarmashylyq múkindigin kór­setýge baryn salǵan. Sol úshin de bir Shákárimdi úsh beınege bólip, ár kezeńdi jeke-jeke akterdiń saraptaýy­na beredi. Bala Shákárimdi Danııal Nurlan degen talapty baldyrǵan oınasa, Shákárimniń ózin «Daryn» Memlekettik jas­tar syılyǵynyń laýreaty Aıan О́tepbergen men Qazybek Esqara, al Shákárimniń rýhyn Orazaly Igilik keıiptedi. Abaı – Mádenıet salasynyń úzdigi Ashat Musa, Abzal Qa­rasar­tov – Salamat Muqash, Ahat Qudaıberdıev – «Daryn» Mem­lekettik jastar syılyǵynyń laýreaty Asylhan Tólepov pen Dinıslam Numaǵambetovtiń oryn­daýynda kórermenimen qaýysh­ty.

Ras, spektaklde oqıǵa da, keıip­ker de kóp. Sol arqyly tutas dáýir sahnadan til qata­tyndaı. Rejısserdiń ózi aıt­paqshy, Shákárimdi onyń qor­shaǵan ortasy men bolǵan oqı­ǵalar, qasyndaǵy qanattas ómir súrgen adamdar arqyly ta­nyǵysy kelgeni quptarlyq degenimizben, osy kópjelilik keıde tipti tany­­ǵymyz, kórermen retinde syr­las­qymyz kelip barǵan tulǵa, abyz Shákárimniń ózinen alys­tatyp jibergen. Bolmysynan estet rejısser syrtqy sulýlyq pen kúr­delilikke basa mán berip, qara­paıym ǵana adam jany degen kirpııaz qubylysty qalt jiberip alǵandaı áserde qaldyrdy.

Án men áýenge elitip, toqsanǵa jýyq ártis qatysqan kóp­­shi­lik sahnanyń sulýlyǵyna kóz sýar­ǵa­nymyzben, negizgi keıip­ker­lerdiń oıynyna kelgende áli de tereńdiktiń qajettiligi sezilip turdy. Bul, ásirese Abaı men Shákárimge qa­tysty. Qoıylym boıy kóńilde jat­talǵan bir akter bolsa, ol – Shákárimniń rýhy bolyp spek­takldi basynan aıaǵyna deıin jetelep júrgen Orazaly Igiliktiń izdenisi men akterlik múmkindigi. Sózi men sazynyń salmaǵy qatar kelisken akter buǵan deıin de Ámire Qashaýbaev syndy taǵy bir ultymyzdyń aıaý­ly tulǵasyn sahnada tiriltse, bul joly Shákárim rýhyn bıikte asqaqtatty.

Toqeterin túıgende, tórt saǵat boıy kórermenine Sháká­rim shyndyǵyn, tulǵa taǵyly­myn jetkizýge talpynǵan qoıy­lymnyń kórkemdik te, derek­tik te turǵydan aıtary, ásirese abyz álemin tanyǵysy kelgen ós­keleń urpaqqa berer maǵlu­maty mol. Biraq sóz basynda atap ótkenimizdeı, Shákárimniń shy­ńyraý bolmysynyń syryn uǵyndyryp, tulǵanyń adam retindegi ishki ıirimderi men aqyn, kompozıtor retindegi fenomenine boılatatyn kemeldik pen rýhanı jarylystardyń tarıhı derek pen áýezdi áýen tasasynda qalyp qoıǵandyǵynan bolar, biz kútken «Shákárim» kóńilge sál-pál jetpeı qaldy...