Senimnen – ózara seriktestikke

Majarstan Syrtqy ekonomıkalyq baılanystar jáne syrtqy ister mınıstri Peter Sıııartonyń Qazaqstanǵa saparyna oraı – Qazaqstan men Majarstan ara­syndaǵy ekijaqty yntymaq­tastyqtyń, elderimiz arasyndaǵy saıası baı­la­nystardyń ekpinin jalpy qa­laı baǵalaısyz? – Majarstan jáne Qazaqstan taraptary bir-birine jyly iltıpatpen qaraıdy. Majarstandy mekendeıtin madııar-ǵundardy Qazaq­standa qypshaqtar dep ataıdy, jalpy alǵanda, mádenıetimizdiń, salt-dástúrlerimizdiń túbi  – ortaq, tegi  – bir. Eki el arasynda ózara iltıpatpen qatar, ózara saıası baılanystardyń damýy aıqyn baıqalady. Vengrııa men Qazaqstan arasyndaǵy Stra­tegııalyq seriktestik týraly dekla­rasııaǵa eki el Premer-mınıstrleri ótken jyly jazda qol qoıyp, saıası baılanystarymyzdy strategııalyq jańa deńgeıge kóterdi. El basshy­lyǵynyń ózara kezdesýleri daǵdy­ly túrde ótip júr: 2012 jyly Ma­jar­stan Premer-mınıstri Vık­tor Orban Astanaǵa bardy, 2014 jy­ly Qazaqstan Úkimetiniń basshysy Kárim Másimov Býdapeshtke sa­par­men keldi, qazir Majarstan Premer-mınıstriniń saparyna daı­yn­dyq jumystary aıaqtalyp qaldy. Sonymen qatar, 2014 jyly 17 qazanda Mılanda Majarstan Premer-mınıstri men Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń Majar­stan-Qazaqstan ınvestısııalyq qoryn qurý týraly konsýltasııasy ótti. Taraptardyń ózara kelisimine sáıkes, Majarstan da, Qazaqstan da qorǵa 20 mıllıon dollardan salatyn bolady. Jaqyn arada óz jumysyn bastaıtyn qarjy qoryn eki el arasyndaǵy qatynastardy ilgeriletýge jasalǵan qadam re­tin­de qarastyrýǵa bolady. Sebe­bi, ol, negizinen, shaǵyn jáne orta ká­siporyndardyń jobalaryn qol­daýmen aınalysady, al bul baǵyt Qazaqstan úshin de, Majarstan úshin de basymdyq bolyp tabylady. Qazaqstannyń Eýropalyq odaq­pen baılanystaryn tereńdetýge umtylysyn jáne DSU-ǵa kirý úrdi­sin aıaqtaý nıetin Majarstan qoldaıdy.  Jaqyn arada Qazaqstan uıym múshesi atanady dep úmitte­nemiz. Araqatynasymyzda mádenıet salasynda jáne ortaq tarıhı muramyzdy saqtaýda yntymaq­tastyq róliniń mańyzy artýda. Mádenı baılanystarymyzdy odan ári damytýdy qoldaý sheńberinde biz jaqynda Almatyda «Majarstannyń ulttyq kúnin» uıymdastyramyz, is-shara maqsa­ty – qazaqstandyqtardy Majar­stan­nyń mádenıetimen jáne gastronomııasymen jaqynyraq tanystyrý. – Qazaqstan Respýblıkasy já­ne Majarstan arasyndaǵy saýda-ınvestısııalyq yntymaq­tas­tyqtyń qazirgi ahýaly men bola­shaq múmkindikterin qalaı baǵalaısyz? – Biz saýda-ekonomıkalyq qaty­nastarymyzdyń damýyna zor kóńil bólemiz. Qazaqstan biz úshin Ortalyq Azııa­daǵy iri seriktesimiz, 2013 jyl­ǵy syrtqy saýda aınalym 261 mıllıon dollardan asty jáne osymen shektelmeıdi dep senemiz. Qazaqstan damýynyń zor kórsetkishteri men keń aýqymdy josparlary  («Qazaqstan-2050»  Strategııasy, EKSPO-2017) jańa nátıjelerge qol jetkizýge negiz bolyp tabylady. Qazaqstannyń óz maq­sattaryna jetýine zor úles qosa alatyndaı, Majarstan kelesi salalar boıynsha óz óni­min, joǵary biliktiligin jáne aldyńǵy qatarly tehnologııalaryn básekege qabiletti baǵalarmen usynady: aýyl sharýashylyǵy, tamaq ónerkásibi, energetıka jáne energetıkalyq jabdyqtar, medısına jáne farmasevtıka, mashına jasaý, qurylys ındýstrııasy jáne qala ınfraqurylymyn damytý, logıstıka men kólik, ınnovasııalar, óńdeý ónerkásibi, týrızm, qorshaǵan ortany qorǵaý, sý sharýashylyǵy jáne qýatty únemdeý tehnologııalary. Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik baǵdarlamalaryna qatysyp jatqan majarstandyq kásiporyndarǵa Majarstan úkimeti qoldaý kórsetý ústinde. Saýda-ekonomıkalyq baılanys­tarymyzdy ilgeriletýde Astana Eko­nomıkalyq forýmynyń mańyzy zor, oǵan jyl saıyn majarstandyq úkimet organdarynyń joǵary laýazymdy ókilderi qatysyp otyrady. Ekonomıkalyq yntymaqtastyq boıynsha Majarstan-Qazaqstan Úkimetaralyq komıssııasynyń otyrystary 2008 jyldan beri daǵdyly ótkizilýde. Majarstan úkimeti ekijaqty iskerı baılanystardyń damýyna erekshe mańyz artady. Eksportty yntalandyrý maq­satynda 2013 jyly mamyrda Qazaqstan elordasynda biz Saý­da úıin ashtyq. Sonymen qatar, Qazaqstan naryǵynda júrgen majarstandyq shaǵyn jáne orta kásipkerlerge qoldaý kórsetý maq­sa­tynda majarstandyq Eksımbank 50 mıllıon dollardan asatyn nesıe berý jelisin qurdy. Elderimizdiń Saýda palatalary arasynda da ty­ǵyz baılanys bar. Birneshe apta bu­ryn Qazaqstan Syrtqy saýda palatasynyń delegasııasy Ma­jarstanǵa saparmen keldi, onyń ba­rysynda yntymaqtastyqty te­reń­detýge baǵyttalǵan qujatqa qol qoıyldy. Birlesken kásiporyndar men jobalar sanynyń jyldan-jylǵa ósýi yntymaqtastyqtyń zor ekpinin rastaıdy. Sonymen qatar, ótken ǵasyrdyń sońyna taman Teńiz munaı ken ornyn birlesip ıgerý barysynda qalyptasqan dástúrdi jalǵastyryp, myńdaǵan majarlar Qazaqstannyń munaı salasynda qyzmet etip jatyr. – Majarstan Qazaqstan Res­pýb­lıkasy men Eýropalyq odaq arasyndaǵy Keńeıtilgen áriptes­tik jónindegi kelisimge qol qoıý josparyna qalaı qaraıdy? – Majarstannyń Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy áriptestik baılanystardyń tereń­deı túsýine barynsha qoldaý kór­setýi ekijaqty tyǵyz saıası yntymaqtastyqtyń jarqyn kórinisi bolyp tabylady. О́tken jyly Býdapeshtte biz osy taqyrypqa keń aýqymdy birlesken semınar arnaǵan bolatynbyz. Biz onda Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysovpen kezdesý qurmetine ıe boldyq jáne aldaǵy ýaqytta da osy tárizdi is-sharalardy birlesip ótkizip turamyz degen senimdemin. Biz Qazaqstan men Eýropalyq odaqtyń arasyndaǵy yntymaqtastyǵynyń keńeıtilgen áriptestik arqasynda jańa deńgeıge shyqqanyn quptaımyz. – Majarlyq joǵary oqý oryn­daryndaǵy qazaqstandyq stýdentter sany kún sanap artýda. Bilim berý salasyndaǵy yn­ty­maqtastyqtyń qazirgi jaǵ­daıy men bolashaǵy týraly ne aıtar edińiz? – О́tken kezeńde biz majar­stan­dyq joǵary oqý oryndary oqytýshylarynyń qazaqstandyq joǵary bilim berý baǵdarlamalaryn oryndaýǵa belsendi qatysýyn baı­qaımyz; majarlyq ýnıversıtetterde alǵashqy qazaqstandyq stýdentter bilim alýda, elderimizdiń joǵary oqý oryndary arasyndaǵy tikeleı baılanystar nyǵaıyp keledi. Mundaı yntymaqtastyqtyń tereńdeýine 2014 jylǵy kóktemde Almatydaǵy ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ma­jarlyq Tempýs qoǵamdyq qo­ry­nyń belsendi qa­tysýymen uıym­dastyrylǵan jo­ǵary bilim berý jónindegi ortalyqazııalyq jáne shyǵyseýropalyq forým sekildi is-sharalar óz septigin tı­gizýde. Onyń jumysyna 13 ma­jar­­lyq ýnıversıtet atsalysty. Son­daı-aq, bul salada uzaq merzimdi yn­tymaqtastyq ornatý maqsatynda 2014 jyly biz Qazaqstan Respýb­lıkasymen bilim berý jáne ǵylym salasyn­da ekijaqty kelisimge qol qoıyp, onyń aıasynda jyl saıyn bizdiń elderimiz 45 stıpendıatty qabyldap otyr. Qazirgi tańda Majarstanda Qazaqstannyń 107 stýdenti bilim alýda. – Astanada «EKSPO-2017» Halyqaralyq mamandan­dyryl­ǵan kórmesin ótkizý aıasynda bizdiń elderimiz arasyndaǵy ózara týrıstik almasýlar áleýetin qa­laı baǵalaısyz? Qazaqstan men Ma­jarstan arasynda tikeleı áýe qatynasyn ashý bolashaǵy týraly ne oılaısyz? – Týrızm salasyndaǵy ekijaq­ty yntymaqtastyq áleýeti aıtar­lyqtaı deńgeıde qoldanylmaı keledi. Biz týrıstik mekemelerdiń ózara yqpaldastyǵyn, olardyń tájirıbe almasýyn, bizdiń elde­rimiz uıymdastyryp otyr­ǵan is-sharalarǵa tıisti mekemeler men uıymdardyń qatysýyn qoldaımyz. Astanada EKSPO-2017 halyq­aralyq kórmesin ótkizý Qazaqstanǵa tek álemdik arenaǵa shyǵýǵa úlken múmkindik berip qana qoımaı sonymen qatar, bizdiń elderimiz arasyndaǵy týrıstik saladaǵy ekijaqty yntymaqtastyǵymyzǵa da zor yqpalyn tıgizetin úlken shara bolady dep senemin. 2017 jylǵy sáýir aıynda Ma­jarstan men Qazaqstan arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynas ornaýyna 25 jyl tolýyn atap ótemiz. Meniń oıymsha, osy kúndi Astanadaǵy álemdik kórmeniń ótý kezeńimen tuspa-tus kelýine oraılastyrýymyz kerek sııaqty. Majarstan-Qazaqstan baı­lanys­­tary deńgeıi, sonyń ishinde bizdiń elderimizdiń isker toptarynyń belsendi yntymaqtastyǵy Astana men Býdapesht arasynda tikeleı áýe jolyn iske qosý qajettiligine negiz bola túsýde. Bul maqsatqa qol jetkizýge baǵyttalǵan ázirlik jumystary sarapshylar deńgeıinde bastalyp ketti, tıisti qujattar ázirlený ústinde. Meniń oıymsha, tikeleı reısti iske qosý, bizdiń kópjaqty baılanystarymyzdy nyǵaıta túsýge óz septigin tıgizeri sózsiz. Sáýlebek BIRJAN.