Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Eldegi azyq-túlik naryǵynyń ımportqa táýeldiligin barynsha azaıtý – Úkimettiń strategııalyq mindeti. Árıne, ózimizdi ózimiz júz paıyz qamtamasyz etýimiz múmkin emes, bálkim, onyń qajeti de joq shyǵar. Biraq naryqtaǵy qazirgi jaǵdaıdy aıtýdyń ózi uıat. Buǵan qosa dástúrli ulttyq ónimderimizdi syrtqy naryqqa belsendi túrde tanytý kerek. Sondyqtan agrarlyq eksporttyń naqty josparyn ázirleý qajet. Onda logıstıka, veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq standarttar men utymdy marketıng strategııasy eskerilýge tıis», dedi Memleket basshysy.
Keıingi 6 jylda agroónerkásip keshenin (AО́K) sýbsıdııalaýǵa 2,5 trln teńge bólinip, aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 1,8 ese ósip, 2025 jyldyń basyna qaraı 8,3 trln teńgege jetken. Biraq IJО́-degi aýyl sharýashylyǵynyń úlesi tómen. Keıingi jyldary ımport úlesi tym artyp ketti. Agrarlyq sarapshylardyń aıtýynsha, ásirese, et, qus ımportyna degen táýeldilik óte joǵary. Bul ahýal eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine qater tóndiredi. Kásipker Maksım Baryshevtyń aıtýynsha, ishki naryqta Belarýs taýarlarynyń ústemdigi baıqalady.
«Reseı, Belarýs, Qyrǵyzstan elderinde bizdiń taýarlardy ótkizetin, saýdalaıtyn dúkender jelisi joq. Al bizdiń elde Belorýsııanyń birneshe ónim jelisi bar. Demek ol eldiń kásipkerleri 4-6 myń shaqyrymǵa qaramastan, ónimderin bizde ótkizýdiń jolyn tapqan. Jol shyǵyndaryna qaramastan, syrtqy naryqta básekelesýge ishki qory da, ekonomıkalyq resýrsy da jetedi. Otandyq ónimderdi qoldaýdy Salyq kodeksi arqyly zańdastyrmasaq, kúni erteń nan-sútimizdi de Qyrǵyzstan men Belarýsten aldyratyn bolamyz. Bul tek salalyq bank arqyly ǵana sheshimin tabady», deıdi.
Jalpy, osy Agrobank qurý máselesi birneshe ret kóterildi. Parlamenttegi keıbir depýtattardyń tabandylyǵynyń arqasynda Úkimettiń kózqarasy durystalyp, jaǵdaı ózgere bastaǵan syńaıly. Qazir Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen Agrobank qurý máselesin pysyqtap jatqan kórinedi. Búginde aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler úshin eń qajetti resýrs – arzan ári uzaqmerzimdi nesıe. Sharýalardyń kepildikke qoıatyn zańdastyrylǵan múlki bar. Endi arzan, uzaq merzimge nesıe beretin bank júıesi kerek.
Ekonomıst Qýanysh Aıtahanovtyń aıtýynsha, salalyq bankterdiń múmkindigin ekonomıkanyń túrli segmentine baǵyttaıtyn kez keldi.
«Qanshama jyl boıy qarajattyń aýyl qazynasyna qanshalyqty túgel quıylǵanyn, qanshasynyń jelge ushqanyn eshkim ashyp aıta almaıdy. Ony túgendeýge qulyqtylar da az. Jaqynda aýyldy damytýǵa 1 trln teńge bólingenin aıttyq. Búgin bólingen, erteń bólinetin qarjyny Agrobank arqyly baǵyttasaq, qarjynyń qaıtarym kózi de naqtylanyp, aýyl bıznesi ártaraptandyrylady», deıdi.
Sarapshy Beısenbek Zııabekovtiń sózinshe, bizben bir ekonomıkalyq odaqtaǵy Reseı men Belorýsııada syrt elderde óz ónimderin saýdalaıtyn kompanııalardyń logıstıkalyq shyǵyndaryna ótemaqy berý, saýda jelilerin ashýǵa jeńildik berý máselesi qarastyrylǵan. Olardyń qyr asyp kelse de bizdiń otandyq ónimdermen ıyq tiresip turý sebebi osy.
«Mysaly, «Reseı aýyl sharýashylyǵy banki» 100 paıyz memlekettiń ıeliginde. Bul bank saqtandyrý, aýyldaǵy múlikti basqarý, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn arzan lızıngke berý máselelerimen aınalysady. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha agrosektordy qoldaýǵa 1,7 trln rýbl bóldi. Bul qarjy bizdegi kvazısektordaǵy qarjy ınstıtýttary sııaqty «shashylyp» berilmeı, bir kózden berildi. Bizde aýyl sharýashylyǵyna qatysty keıbir másele birneshe mınıstrliktiń arasynda sheshiledi. Olardyń qysqa merzimde sheshimin tabýy tap sol sheneýnikterdiń quzyretine táýeldi», deıdi B.Zııabekov.
Jaqynda Qostanaıda qurǵaq port qurylysynyń bastalatyny týraly jańalyq tarady. Atalǵan transporttyq-logıstıkalyq keshenge «Tobyl» degen ataý berilmek. Aýmaǵy 133 gektar, ınvestısııalyq quny 64 mlrd teńge bolatyn keshen 2027 jyly paıdalanýǵa berilip, jylyna 11 mln tonnadan astam júkti óńdeıdi. Jalpy, elimizde 2 iri hab bar, biri – Aqtaý teńiz porty, ekinshisi – Altynkól qurǵaq porty.
