Elimiz energetıka kópirine aınalmaq

Is-sharaǵa álemniń 50-den astam elinen 300-den astam kompanııa atynan 2,5 myńnan astam delegat jınaldy. Qatysýshylar arasynda halyqaralyq energetıkalyq uıymdardyń basshylary, iri mu­naı-gaz korporasııalarynyń jetek­shileri jáne energetıka mı­nıstr­leri bar. Oljas Bektenov Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń forýmǵa qaty­sý­­shy­larǵa arnalǵan Úndeýin oqyp berdi:

«Ekonomıka, ǵylym-bilim, ınnovasııa, ozyq tehnologııa sııaqty strategııalyq mańyzy bar salalardyń damýy qýat kózderiniń qoljetimdi bolýyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan biz  elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigi men derbestigin nyǵaıta túsý úshin aýqymdy jobalardy júzege asyryp jatyrmyz. Osy mańyzdy iske halyqaralyq seriktesterimiz zor úles qosyp keledi. Qazaqstan energetıka salasyna ınvestısııa tartýǵa, onyń básekege qabiletin arttyrýǵa basa mán beredi. Bul turǵydan alǵanda, elimiz jaýapkershiligi joǵary orta derjava retinde Birikken Ulttar Uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy, MAGATE jáne OPEK sııaqty bedeldi halyqaralyq uıymdarmen baılanysyn bekemdeı túsýge múddeli. Forým aıasynda energetıka salasyn órkendetýge jol ashatyn tyń ıdeıalar men jasampaz bastamalar usynylady dep senemin», delingen Prezıdent Úndeýinde.

Premer-mınıstr forýmǵa qatysýshylarǵa elimizde júzege asyrylyp jatqan iri ener­getı­kalyq jobalar týraly aıtty. Munaı-gaz hımııasynda jalpy qýaty 500 myń tonna bolatyn polıpropılen zaýyty iske qosyldy. Sondaı-aq jylyna 1,25 mln tonna polıetılen óndiretin joba júzege asyrylyp jatyr. Budan bólek býtadıen, karbamıd óndirý jobalary qolǵa alyndy. 2030 jylǵa deıin jalpy quny  15 mlrd dollardan asatyn  alty jobany iske asyrý josparlanyp otyr.

Qaıta óńdeý kólemi artyp keledi. Shymkent munaı óńdeý zaýyty óndiristik qýatyn 12 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtady. Jańaózende, Qashaǵanda jáne Teńizde gaz óńdeý salasy damyp jatyr. «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń ekinshi jelisi salynbaq.

Halyqaralyq áriptestermen birlesip, jalpy qýaty 4 GVt-tan asatyn jańartylatyn energııa kózderin (JEK) damytý jobalary júzege asyrylýda. Sondaı-aq jıyntyq qýaty 1 GVt bolatyn úsh zamanaýı kómir jylý elektr stansasynyń qurylysy bastal­dy. Munaı óńdeý salasyn damytý­dyń 2040 jylǵa deıingi tujy­rym­damasyna sáıkes, óńdeý qýatty­lyǵy 39 mln tonnaǵa deıin ulǵa­ıyp, óńdeý tereńdigi 94%-ǵa jetpek.

Qazir salany sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt tehnologııa­laryn keńinen engizýge erekshe nazar aýdarylyp jatyr. Energe­tıka salasynda JI geologııalyq bar­laý tıimdiligin arttyrý jáne ón­dirý, tasymaldaý, óńdeý jáne basqa da úderisterdi ońtaılandyrýdyń negizgi quralyna aınalmaq.

Munaı óndirýde jańa tásilder qoldanylyp jatyr. Barlaý men óndirý jumystary sıfrlan­dyrylmaq. Derekterdi jasandy ıntellekt arqyly taldaý munaı óndirýdi jaqsartady. Bul tek iri ken oryndarynda ǵana emes, shaǵyn jáne orta ken oryndarynyń da múmkindigin ashýǵa jol beredi. Prezı­denttiń bastamasymen quryl­ǵan Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi eko­no­mıkanyń barlyq salasyna ın­novasııa ıntegrasııalaýdy jedel­detýdiń negizgi býynyna jatady.

Sıfrlandyrýmen jáne JI engizýmen qatar energııaǵa degen suranystyń artýy qýat kózderiniń aýqymdy kólemin óndirýdi talap etedi. Bul turǵyda jerde sırek kezdesetin metaldar men ýran óndirý jáne atom elektr stansalaryn salý jobalary erekshe mańyzǵa ıe.

Premer-mınıstr Qazaqstan halyqaralyq uıymdarmen jáne bıznespen birlesken joǵary tehnologııalyq óndiris oryndaryn qurýda yntymaqtastyqqa ashyq, senimdi ári boljamdy seriktes bolyp qala beretinin atap ótti.

Plenarlyq sessııa barysynda álemdik energetıkany damytý máseleleri boıynsha halyqaralyq uıymdardyń, memlekettik organ­dardyń, saraptamalyq qoǵamdas­tyqtyń ókilderi jáne taǵy da basqalar óz pikirlerimen bólisti.

Munaı eksporttaýshy elder uıymynyń (OPEC) Bas hatshysy Haıtam ál-Gaıs munaı-gaz salasyna ınvestısııalardy ulǵaıtýǵa shaqyrdy. Jańartylatyn energııa kóz­deri týraly halyqaralyq agent­­tiktiń (IRENA) bas dırektory Fran­chesko La Kamera Ortalyq Azııa­da «jasyl» energetıkany damy­tý úshin elder arasyndaǵy yn­ty­maq­tastyqty kúsheıtý keregin aıt­ty. Ol JEK jobalaryn engizýdi jyl­damdatý mańyzdy ekenin atap ótti.

Halyqaralyq energetıka­lyq forýmnyń (HEF) bas hatshysy Djassım Alshıravı Qazaqstannyń rólin erekshe baǵalady. Onyń aıtýynsha, bizdiń el ár óńirdi baılanystyratyn kópir retinde mańyzdy orynǵa ıe. Ol Qazaqstandy HEF-tiń resmı múshesi bolýǵa shaqyrdy.

Shanhaı yntymaqtastyq uıymy­nyń (ShYU) bas hatshy­sy­nyń orynbasary Ahmad Saıdmýrodzoda da pikir bildir­di. Ol 2030 jylǵa deıingi ynty­maqtastyq jospary aıasynda energetıkalyq qaýipsizdikti kúsheıtý, ınvestısııany arttyrý jáne turaqty energııa kózderine kóshý qajet ekenin aıtty.

Arab memleketteri lıgasynyń ókili Mahmýd Fathalla da sóz alyp, jańartylatyn energııaǵa ınvestısııa salý turaqty damý men álemdik turaqtylyqtyń basty negizi ekenin jetkizdi.

Qazaqstan energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov elimizde júrgi­zi­lip jatqan jumystar týraly aıtty. Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda ınves­tı­sııalyq jaǵdaıdy jaqsar­tý, ınfraqury­lymdy jańartý jáne jalpy energııa óndirýdegi JEK úlesin arttyrý sharalary qolǵa alynǵan.