Oraqtyń oń nátıjeleri
Mınıstr dıqandardy bıyl qol jetkizgen tabysymen quttyqtap, alǵysyn jetkizdi. Tolaıym tabystyń negizgi kózi – barlyq agrotehnıkalyq sharalardy tolyq saqtaý, sol turǵydaǵy memleket tarapynan jasalǵan buryn-sońdy bolmaǵan qoldaý. «Dıqandar memleketten berilgen qoldaýdy oryndy paıdalana bildi, yntalandyrý zor bolǵan soń samarqaýlyq ta, boıkúıezdik te jyldan-jylǵa qalyp keledi. Satyp alý baǵasy da dıqandardy yntalandyra tústi. Osynyń bári jan-jaqty júrgizilgen jumystyń nátıjesi», dedi mınıstr.
Keńeste baıandama jasaǵan oblys ákiminiń birinshi orynbasary Marat Tasmaǵanbetov agrotehnıkalyq sharalardy tolyq saqtaǵan «Zenchenko ı K», «Vagýlınskoe», «Noǵaıbaı», «Arqalyq» syndy sharýashylyqtar gektarynan 60 sentnerden, odan da joǵary ónim alǵanyn atap ótti. «Mundaı jetistikter agrarlyq sala mamandarynyń júıeli jumys istep, zamanaýı agrotehnologııalardy uqypty paıdalana otyryp, joǵary sapaly tuqym sepkeniniń arqasy. Sondaı-aq «Keń dala-2» baǵdarlamasynyń sheńberinde qarajat erte bólinip, sharýalar tuqym, tyńaıtqysh, kóktem men kúzgi dala jumystaryna janar-jaǵarmaıdy ýaqytyly aldy. Osy baǵdarlama jónindegi Úkimet kómegi bıyl 2,5 ese artyp, 105 mlrd teńgege jetti», dedi ol.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Dáýren Toqýjınovtan alynǵan jedel málimetterge qaraǵanda, óńir dıqandary 10 qazan kúni barlyq astyq alqabyndaǵy dándi, dándi-burshaq daqyldaryn orýdy 88,4 paıyzǵa jetkizipti. Bul kólemi jóninen 2 676 gektar jer. Orylǵan astyqtyń 5 184,8 myń tonnasy bastyrylǵan, gektar berekesi 19,4 sentnerden aınalyp jatyr. Oraq naýqanyn oblysta birinshi bolyp Ǵ.Músirepov aýdanyndaǵy «Selınnoe – 2004» seriktestigi aıaqtady. Olar bıyl 31 myń gektar alqaptan astyq jınady. Aıta ketý kerek, sharýashylyq negizgi jıyn-terim jumystaryn 19 qyrkúıek-te-aq aıaqtaǵan.
Jomart Omarov ulymen birge astyq alqabynda
Sońǵy málimetterge qaraǵanda, 522,9 myń gektar maıly daqyldar alqaby orylyp, barlyq kólemniń 53,4%-y alynǵan. Bastyrylǵan daqyldar – 577 myń tonna. Kartoptyń da bıylǵy ónimdiligi joǵary. Búginge deıin barlyq kartop egistigi aýmaǵynyń 5,1 myń gektary (59,1%) jınaldy. Qambaǵa túsken barlyq kartop kólemi 74,2 myń tonna. Gektar berekesi 146,2 sentnerden aınalyp otyr. Kókónis jınaý ázirge mardymsyz. 9 qazandaǵy onyń jınalýy 26,4%-dy, 0,4 myń gektar jerdi ǵana quraǵan. Qambaǵa túsken kókónis kólemi 4,7 myń tonna, gektar berekesi 133,2 sentner.
Bıyl forvardtyq satyp alý baǵdarlamasy arqyly oblysta 65 taýar óndirýshi qarjylandyryldy. Berilgen aqsha – 7,5 mlrd teńge. Endi dıqandar Azyq-túlik kelisimshart korporasııasyna (ATKK) 146,7 myń tonna astyq qaıtarýǵa tıis. Sonyń ishinde 105,5 myń tonnasy – bıdaı, 27,8 myń tonnasy arpa, qalǵany kúnbaǵys, zyǵyr, raps syndy maıly daqyldar. Jaqynda ATKK bıylǵy ónimge belgilengen forvardtyq satyp alý baǵasyn da jarııalady. Oǵan sáıkes 3-synypty qamyrlylyǵy 27, odan joǵary paıyz 1 tonna bıdaıdyń baǵasy – 115 myń teńge. Qamyrlylyǵy 25–27 paıyz aralyǵyndaǵy bıdaıdyń tonnasy 96 myń teńgeden, al qamyrlylyǵy 23–24 paıyz bolatyn bıdaı 92 myń teńgeden, 18–22 paıyz bolatyn 4-synypty bıdaı 80–82 myń teńgeden satyp alynady. Bul baǵalar bıdaıdyń jumsaq surypyna qatysty. Qatty surypty bıdaıdyń 1 tonnasynyń baǵasy – 90 myń teńge, arpanyń 2-klasynyń baǵasy – 75 myń teńge.
«Dániniń qamyrlylyǵy 27 paıyz nemese odan joǵary 3-synypty bıdaıdyń satyp alý baǵasy 115 myń teńgege bekitilgeni úlken qýanysh. Bul – óte joǵary baǵa. Eger dán mańyzy tómendese, astyq quny da tómendeıdi. Maıly daqyldarǵa qatysty baǵa aldaǵy ýaqytta jarııa etiledi», dedi basqarma basshysy D.Toqýjınov.
Esep aıyrysý jóninde aıtsaq, dándi, dándi-burshaqty daqyldar 1 qarashaǵa deıin tapsyrylýǵa tıis. Maıly daqyldar ónimi 15 qarashaǵa deıin korporasııa bekitken jerge jetkizilýi kerek.
Dıqan kóńili kóterińki
Jomart Omarov Petropavl qalasynan qyryq shaqyrymdaı jerdegi burynǵy «Toqshyn» keńsharynyń aýmaǵynda 7 myń gektar jerge astyq egedi. Onyń seriktestiginiń qazirgi ataýy – «Toqýshy-Greın». О́ıtkeni kezinde «Toqshyn» degen sózdiń ózi «toqýshy» degennen shyqqan eken.
«Eshqandaı tótenshe jaǵdaı bolmasa búgin-erteń oraqty aıaqtaǵaly otyrmyz. Biz 4 myńdaı gektar jerge bıdaı, qalǵanyna maıly daqyldar egemiz. Sonyń ishinde 1,5 myń gektar jerge egilgen jasymyqty, 1 myń gektar egilgen rapsty da jınap aldyq. Maıly daqyldardyń baby kóp, olar jerdiń qunaryn bıdaıǵa qaraǵanda úsh ese artyq soryp alady. Sondyqtan bıyl maıly daqyldar egilgen jerge úsh jyldaı dem alǵyzý kerek. Baǵasy jaqsy bolǵanymen, onyń sondaı mashaqaty bar. Astyqtyń bıylǵy shyǵymy joǵary, gektar berekesi 30 sentnerden aınalyp jatyr. Degenmen bıdaıdyń qamyrlylyǵy tómen, negizinen 4-synyp. Jazda ylǵal kóp boldy, al ystyq kúnder saýsaqpen sanarlyq qana. Sondyqtan kleıkovına tómen. Biraq osynyń ózine rızamyz. «Azyq-túlik kelisimsharty» korporasııasy belgilegen bıylǵy baǵa 80–82 myń teńge bolyp otyr. Bul byltyrǵydan bir jarym esedeı joǵary. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń kómegimen satyp alǵan joǵary ónimdi tehnıkalarymyz da syr bermeı, oraq boıy toqtamaı shyqty. Tek keıde 2–3 kúndep jaýyp ketken jaýyn ǵana adymymyzdy ashtyrmady, áıtpese oraqty budan áldeqaıda tez bitiretin edik», deıdi J.Omarov.
«Biz de oraqty aıaqtap qaldyq. Jyl saıyn 10 myń gektar jerge astyq egemiz. Bıylǵy gektar berekesi óte joǵary, gektarynan 40 sentnerden astyq aldyq. Osynyń bári sapaly tehnıkanyń, jerdi qunarlandyryp, tyńaıtqyshty der kezinde sebýdiń arqasynda bolyp otyr. Memlekettiń qoldaýynyń arqasynda zamanaýı tehnıkaǵa qol jetkizdik. Mehanızatorlar olardyń jaılylyǵyn, utymdylyǵyn aıtady. Buryn shańnan kóz ashpaıtyn kombaınshylar qazir kabınada aq kóılekpen otyrady», deıdi «Novomıhaılovskıı-2003» JShS dırektory Vıacheslav Shegolev.
Joǵary ónimdilikke jetkizetin amaldar
Bıyl oblysta 7 myń kombaın oraq naýqanyna qatyssa, sonyń 4 myńy joǵary sapaly astyq jınaǵysh tehnıka. Olar Germanııa, AQSh syndy aldyńǵy qatarly elderdiń ónimderi. Qalǵany ózimizde, Reseıde jınalǵan, sapasy tómen bolǵanymen, jańa kombaındar. Oraqqa barlyǵy 12,3 myń traktor tartylyp, sonyń 9 myńy tirkemesimen júrdi. Bular da joǵary sapaly tehnıka. Astyq qabyldaý pýnktteri men elevatorlarǵa astyq tasýǵa 5,6 myń júk kóligi jumyldyrylǵan.
Astyqtyń ónimdi bolmaǵynyń bir sharty – mıneraldy tyńaıtqyshtardyń ýaqtyly sebilýi. Jerdi qunarlandyryp, kútip ustamasa, onyń ónimdiligi jyldan-jylǵa kemı beredi. Sony eskerip, memleket tarapynan tyńaıtqyshtyń baǵasyn tómendetý sharalary jasaldy. Bıyl oblys dıqandary egistik alqaptaryna 340 myń tonna mıneraldy tyńaıtqysh jetkizip, onyń 335 myń tonnasyn egis bastalǵansha seýip úlgergen. Byltyr bul kórsetkish 256,6 myń tonna bolǵan edi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mıneraldy tyńaıtqysh óndiretin zaýyttarǵa sýbsıdııa berip, sharýalardyń arzandatylǵan ónim alýyna múmkindik týdyrdy. Barlyǵy 1 190 túrli tyńaıtqyshtyń baǵasy sýbsıdııa arqyly tómendetildi.
Buǵan deıin tyńaıtqysh sýbsıdııasy aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń ózine 50% kóleminde tólenetin. Bul ádis tıimdi bola qoıǵan joq, óıtkeni sýbsıdııa alǵanymen tyńaıtqyshtar alýǵa keıbir sharýalar asyqpady. Sonyń saldarynan eger Eýropa elderinde bir gektar astyq alqabyna– 250 kg, Belarýssııada – 120 kg, Reseıde 55–60 kg tyńaıtqysh sebilse, elimizde ol 10 kg tóńireginde ǵana bolyp keldi. Osy olqylyqty toltyrý maqsatynda mınıstrlik tyńaıtqysh óndirýshiniń ózine ónimniń 60%-y kóleminde sýbsıdııa berip, tyńaıtqyshtyń burynǵy baǵasyn 40%-ǵa deıin tómendetken soń sharýalar ony batyl ala bastady. Saıyp kelgende, budan jerdiń qunarlyǵy, ónimniń sapasy artty. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine qaraǵanda, bıyl ozyq sharýashylyqtar gektaryna 100 kg deıin mıneraldy tyńaıtqyshtar sepken.
«Keń dala-2» baǵdarlamasymen bólingen qarajat bıyl 2,5 ese ósip, 104,4 mlrd teńgege jetti. Sonyń 37 mlrd teńgesi «Soltústik ÁKK»AQ arqyly bólindi. «QazAgroQarajat» AQ 37,2 mlrd teńge bóldi, onyń 7,5 mlrd teńgesi forvardtyq satyp alýǵa jumsaldy. Sonymen qatar «QazAgroQarajattyń» 5%-dyq jeńildetilgen nesıesiniń arqasynda sharýalar bıyl ózderiniń tehnıkalyq parkyn 46 mlrd teńgeniń 1 myń birlik tehnıkasymen jańartty. Onyń ishinde osy zamanǵy kombaındar, traktorlar, sebý keshenderi bar. Osynyń bári óńirdegi agrarlyq sektordyń turaqty bolýyn qamtamasyz etti.
«Memlekettiń bıylǵy kómegi orasan zor boldy. Bul memlekettiń aýyl sharýashylyǵyna degen oń kózqarasynyń aıǵaǵy», deıdi «Mambetov ı K» komandıttik seriktestiginiń bas dırektory O.Nurmaǵanbet.
Astyqtyń mol bolýynyń taǵy bir sebebi tuqymnyń sapasyna baılanysty. Bıyl Soltústik Qazaqstan dıqandary 52,5 myń tonna elıtalyq tuqymdy bıdaı ekti. Bul burynǵy suryptyń 11,2%-y jańalandy degen sóz. Osydan eki jyl buryn soltústikqazaqstandyq tájirıbe stansasynyń ǵalymdary jergilikti jerdiń ystyq-sýyǵy men qurǵaqshylyǵyna shydamdy ári ónikti jańa suryptar shyǵarǵan. «Semenovna» dep atalatyn sonyń biri bıylǵa deıin qoldanynylyp, óziniń tıimdiligin kórsetip kelgen. Bıyl egilgen «Dáýren» surypy da óziniń sapalylyǵyn kórsetti. Eki suryptyń ónimdiligi de gektarynan 30 sentnerden asyp otyr.
Oraqty óz ýaqytynda júrgizýdiń bir sharty memlekettiń janar-jaǵarmaıdyń ýaqtyly, arzandatylǵan baǵaǵa satýy. Bıyl memleket soltústikqazaqstandyq dıqandarǵa arzandatylǵan 68,6 myń tonna janar-jaǵarmaı bosatqan. Sonymen qatar Úkimet dıqandarǵa 14,1 myń tonna arzandatylǵan janar-jaǵarmaıdy astyqty qurǵatý jumystaryna bóldi.
Astyq bitik shyqsyn desek, agrotehnıkalyq sharalar qapysyz júrgizilýi kerek. Esil óńiriniń dıqandary bul talapty tolyq oryndady. Sonyń ishinde astyq kókteı bastaǵanda túrli aýrý men aram shópterden tazartýǵa qatysty jasalatyn, «Fıtosanıtarlyq táýekelden saqtaý» atalatyn sharalar kezinde gerbısıd sııaqty hımııalyq preparattar bıyl eki retten kem sebilmen joq.
Keler jyldyń egisine daıyndyq
Búginde oblysta keler jyldyń kóktemgi dala jumystarynyń da negizi qalanyp jatyr. Búginge deıin 1 653,7 myń ga jerdiń súdigeri jyrtylǵan. 335,7 myń tonna tuqym qory, qajetti mólsherdiń 73,8%-y jınaqtalǵan. Barlyq tuqym kólemi 455 tonna bolýy kerek, aldaǵy kúnderde ol mólsherge jetýge tolyq múmkindik bar.
Oblysta syıymdylyǵy 7 mln tonna bolatyn astyq saqtaý oryndary bar. Onyń ishinde 3,2 mln tonna astyq saqtaı alatyndary – lısenzııa alǵan «astyq qabyldaý pýnkteri», qalǵany agroqurylymdardyń ózderi turǵyzyp alǵan qoımalar. Qazir elevatorlar 48,1%-ǵa tolyqqan. Jetkizilgen astyq kólemi – 1 538,4 myń tonna.
Sonymen qatar 1 qazannan bastap «Agrarlyq nesıelik korporasııa» AQ «Keń dala-2» baǵdarlamasymen kóktemgi egis jumystaryna jeńildikter berýge tapsyrystar qabyldaı bastady. «Keń dala-2» jeńildetilgen baǵdarlamasymen beriletin nesıeniń ósimi 5% ǵana. Onyń ústine, sharýaǵa beriletin somanyń talap etiletin kepiliniń 85%-yna «Damý» qory kepildik beredi. Sóıtip, sharýa jyldaǵydaı qysylyp-qymtyrylmaı egiske qajetti. Jalpy, qosalqy bólshekter, tyńaıtqysh, JJM, tuqym, hımııalyq preparattardy óz ýaqytynda alady. Agrarlyq nesıelik korporasııanyń (ANK) fılıaldary qazirdiń ózinde ótinishter qabyldap jatyr.
Jalpy, bıylǵy oraqta da soltústikqazaqstandyq dıqandar zor tabysqa keneledi degen úmit bar. Byltyr olar 6,2 mln tonna astyq jınap rekordtyq kórsetkishke qol jetkizgen edi. Bıylǵy meje de odan kem bolmaıtyn syńaıly. Oraq áli jalǵasyp jatyr.
Soltústik Qazaqstan oblysy
