Kereký jerindegi kásibı ańshylyqtyń degdary, ataqty saıatshy Máýııa Ábikeıulynyń eńbegi búgingi urpaqqa ańyz bolyp qalǵan. Ol Máskeýde ótken Halyq sharýashylyǵy jetistikteriniń kórmesinde (1972 jyly) altyn medalmen marapattalyp, qazaqtyń qusbegilik óneri jaıynda ózge ulttardyń ańshylary aldynda dáris oqyǵan. Keıin Chehoslovakııada ańshylardyń dúnıejúzilik forýmy ótip, qazaq búrkitshisi álgi jıynǵa arnaıy shaqyrtý alady. Chehoslovakııalyq áriptesterin sonaý qazaq dalasyndaǵy qarııanyń búrkitshilikpen áli de bolsyn aınalysyp, qasqyr soǵyp júrgeni erekshe áserlendirse kerek.
Saıatshylyq ónerdegi joǵary jetistikteri úshin KSRO Tutynýshylar qoǵamy ortalyq odaǵynyń qaýlysymen «Ańshylyq isiniń úzdigi» ataǵy berilip, qysqa uńǵyly besatar karabın syıǵa tartylady. Kónekóz qarııalardyń aıtýynsha, qazaqtyń úshten biri qyrylǵan otyz ekiniń ashtyǵynda ózi sııaqty ańshylarmen tize qosyp, Altaıdan taýteke, bulan, elik atyp ákelip, tutas aýyldardyń ashtyqtan aman qalýyna sep bolǵan. Túz janýarlarynyń eti bir sheti Qaraǵandy, bir sheti qazirgi Ekibastuzdyń aýmaǵyndaǵy ashyqqan elge taratylǵan.
Máýııa Ábikeev 85 jyl ǵumyr keshken. Týǵan jeri ári uzaq jyl meken etken ólkesi – Baıanaýyl aýdany. Asyl azamattyń kózin kórgender onyń qusbegilik óneri týraly áli kúnge jyr qylyp aıtyp júredi. Osydan biraz jyl buryn Baıanaýylda onyń qurmetine eskertkish ashylǵan edi. Kompozısııada qolyna búrkitin qondyryp, tazysyn ertken qart saıatshynyń keskini beınelengen. Ony jasaǵan tanymal músinshi Bota Mashrapov bolatuǵyn. Alaıda sońǵy ýaqytta bul eskertkishtiń baıybyna barmaı, burmalap júrgender kóp kórinedi. Ony aımaqtaǵy ataqty qusbegilerdiń biri bolǵan, 2023 jyly dúnıeden ótken Imanzaıyp Tasybaevtyń esimimen baılanystyrady. Qoǵam aýysqan saıyn jańa esimderdiń paıda bolatyny zańdylyq. Alaıda jas býyn úshin tarıhı qundylyqtar sol qalpynda nasıhattalǵany abzal dep esepteıdi Máýııa atanyń urpaqtary.
– El arasynda «bul eskertkish I.Tasybaevtyń qurmetine qoıylǵan» degen áńgime tarap ketti. Baıanaýylǵa kelimdi-ketimdi qonaqtarǵa da solaı túsindirilip keledi. Imanzaıyp aǵanyń qusbegilik ónerdi damytýdaǵy eńbegi ólsheýsiz, ári ol ózin Máýııa atamyzdyń shákirtimin dep atap ketkeni biz úshin maqtanysh bolyp qaldy. Biraq kezinde eskertkishti jasaǵan Bota Mashrapov bul kompozısııa bizdiń atamyzdyń tulǵasyna arnalǵanyn naqtylap aıtqan. Sondyqtan jurttyń muny burmalap júrgeni kóńilimizge qaıaý túsiredi, – deıdi Máýııa búrkitshiniń nemeresi Dámetken Ábikeeva.
Bota Mashrapovtyń týǵan aǵasy, medısına salasynyń ardageri Bektýar Mashrapov eskertkishtiń qart saıatshyǵa arnalǵanyn jetkizdi. Aıtýynsha, bala kezinde inisi ekeýi saıatshy men onyń ańshylyq qustaryn kórip ósipti.
«Músindi inim Bota Máýııa Ábikeevtiń rýhyna arnap jasaǵanyn jaqsy bilemin. Bala kezimizde birinshi mamyr kúni ótetin saltanatty sherýdi asyǵa kútýshi edik. Sebebi bul sherýdi búrkitin qolyna qondyryp, tazylaryn ertken Máýııa atamyz únemi bastap shyǵatyn. Merekeni emes, esimi ańyz saıatshyny tamashalap qalýǵa jınalatynymyz ras edi. Keıin eseıe kele ol kisimen tanysyp, bilistik. Inim arnaıy baryp sálemdesip te júrdi. Qarııa Baıanaýylda uzaq jyl turǵan soń qazirgi Kenjekól aýylyna kóship ketti. Sol jaqta 1985 jyly kóz jumdy. Bota eskertkishti jasap, ornatqan soń birneshe jyldan soń ózi de ómirden ótip kete bardy», dep áńgimeledi aqsaqal.
Aýdan ortalyǵyna kireberistegi jol aıryǵynda turǵan eskertkish gıpsten jasalǵany sebepti búginde keıbir jerleri sógilip, ońa bastaǵany da baıqalady. Aýdan ákimdiginen suraǵanymyzda, ony basqa jerge kóshirý, jóndeý úshin bıýdjetten qarajat qarastyrylmaǵanyn habarlady. Qıratyp alý qaýpi bar, ázirshe qoldan keler shara joq degen ıshara tanytyp otyr. 2023 jyly Ábikeevter áýleti eskertkish mańyn abattandyraıyq, bizge ruqsat berińizder degende, jergilikti qoǵamdastyq bas tartypty. Iаǵnı usynylǵan joba jer bederine sáıkes kelmeıdi, jol boıynda tur, kólik qozǵalysyna kedergi keltiredi degen syltaý aıtylǵan. Eń qyzyǵy, bıyl álgi eskertkishtiń dál janynan ashanasy, qonaqúı bólmeleri men saýda zaly bar záýlim janarmaı quıý stansasy ashylypty. Bılik pen qoǵam ókilderi daǵaradaı kásipkerlik nysanyna ruqsat bere turyp, qart búrkitshiniń músinin jaınatyp qoıýǵa ultaraqtaı jerdi qımaǵanyna tańǵaldyq. Bıyl kompozısııa mańyna kespetastar tóselip, jaryqtandyrý ornatylypty. Biraq aınalasy áli de abattandyrýdy qajet etip turǵandaı.
Búginde músin janynda kimge arnalǵany týraly belgi joq. Jergilikti mádenıet salasynyń basshylary buǵan ne sebepti mán bermeı otyrǵany da beımálim. Áıtpese Baıanaýyldan shyǵyp, elge tanymal bolǵan tulǵalardyń esimderi saı-salaǵa qoıylǵan tastarda samsap turǵany anyq.
Bıyl qart búrkitshiniń 125 jyldyǵyna oraı 3–6 qarasha aralyǵynda Baıanaýylda dástúrli respýblıkalyq qusbegiler saıysy ótedi. Bul sharany salalandyra tússe deımiz. Ataqty saıatshynyń jarqyn isterin elge tanytyp, nasıhattaı túsý úshin oblystyq kólemde jas sýretshiler saıysy men aqyndar músháırasyn, qusbegi mamandardyń konferensııasyn ótkizse de artyq bolmas edi.
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany
