Infografıkany jasaǵan – Záýresh Smaǵul, «EQ»
Memlekettiń eń qymbat qazynasy adam desek, zúbárjat tasy – bala. Sondyqtan jas urpaqtyń janaryndaǵy jalyndy jaǵa bilý – basty paryzymyz. Osyndaı izgi nıetpen memleketimiz balalarǵa, olardyń sapaly bilim alýyna basa nazar aýdaryp otyr. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen bastalǵan «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy – eldiń bilim ınfraqurylymyn túbegeıli ózgertetin tyń bastama. Joba aıasynda josparlanǵan 217 mekteptiń 150-i qazirdiń ózinde jumys istep tur. Qalǵan mektepterdiń qurylysy aldaǵy úsh aı ishinde aıaqtalýǵa tıis.
«Qazaq arasynda bilim jaıylýyna, áýeli, oqý úırenetin oryndar saıly bolý kerek, ekinshi, bilim taratatyn kitaptar jaqsy bolarǵa kerek hám halyq arasyna kóp jaıylarǵa kerek», degen edi ult ustazy Ahmet Baıtursynuly «Bilim jarysy» atty maqalasynda. Rasymen, sapaly bilim eń aldymen orta qalyptastyrýdan bastalady. Jaı ǵana ǵımarat salý emes, balanyń oı-qııalyn oıatatyn, jańa tehnologııaǵa negizdelgen, bilim alýǵa yntalandyratyn keńistik qurý – búgingi kúnniń talaby. Osy turǵydan alǵanda, «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy bilim salasyndaǵy sapany arttyrýǵa arnalǵan biregeı baǵdarlama.
El bolashaǵy megapolısten ǵana emes, aýyldan da bastalady. Sondyqtan mektepterdiń teń jartysy aýyldyq jerlerde salynyp jatyr. Basty erekshelik – standart bir. Aýyldaǵy balanyń da, astanadaǵy oqýshynyń da synyby, sport zaly, qaýipsizdik júıesi, STEM kabıneti birdeı deńgeıde. Demografııalyq ósim artqan kezeńde mundaı bastama qazirdiń ózinde jemisin berip jatyr.
Eske sala keteıik, 2025–2026 oqý jylynyń basynda 83 oqý oshaǵy jańadan ashyldy, onyń 57-si – «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda salynǵan mektepter. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetinshe, úsh aýysymdy mektepter sany 4 ese, apatty jaǵdaıdaǵy mektepter 2 ese, oqýshy ornynyń tapshylyǵy 4 ese qysqarǵan. Máselen, bıyl Shymkent qalasynda, Aqmola jáne Qyzylorda oblystarynda úsh aýysymdy mektepter máselesi joıylǵan. Qazir elimizde shamamen 3 myń mektep bir aýysymda, 5 myń mektep eki aýysymda jumys isteıdi.
«Keleshek mektepteri» modeliniń taǵy bir artyqshylyǵy, munda teorııamen shektelmeı, tájirıbe alańynda bilim alýǵa múmkindik jasalǵan. Osynyń bári de oqýshylardyń ǵylymǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyrady, synı oılaýyn, sıfrlyq saýattylyǵyn, shyǵarmashylyq jáne kreatıvti qabiletterin damytady. Atalǵan mektepte ásirese sıfrlyq bilimge erekshe kóńil bólinedi. Sonyń ishinde jasandy ıntellektini oqý úderisine kiriktirý osy oqý jylynan bastaldy. Ári ınklıýzıvti bilim de nazardan tys qalmaǵan. Arnaıy eden jolaqtary, lıft jáne psıholog, defektolog, sýrdologterdiń bolýy erekshe bilimdi qajet etetin balalarǵa úlken qoldaý bolatyny anyq.
Bilim salasynyń sapasy pedagog kadrlardyń sapasyna tikeleı baılanysty. О́ıtkeni jaqsy muǵalim mektepke jan kirgizedi. Bilikti maman ǵana bilimdi oqýshy tárbıeleı alady. Búginde «Keleshek mektepteriniń» 7 000-ǵa jýyq muǵalimi arnaıy kýrstardan ótip jatyr. Aldaǵy ýaqytta bul jumys jalǵasyn tabady. Qazir jumys istep jatqan 150 keleshek mektebinde 150 dırektor bolsa, onyń ishinde 40 mektepti «Bilimdegi ózgeristerdiń 1000 kóshbasshysy» jobasynyń rezervısteri basqarady. Bul joba prezıdenttik jastar kadr rezerviniń úlgisinde jasalǵan. Úmitkerler bes kezeńnen turatyn irikteýden ótip, keshendi túrde oqytylady. Oǵan qosa, tálimgerlermen jumys istep, taǵylymdamadan ótedi. Mundaı tásil synı oılaıtyn ári ózgeristerge daıyn basshylar shoǵyryn qalyptastyrady.
Aldaǵy ýaqytta atalǵan mektepter modeli elimizdegi barlyq jalpy bilim beretin mekteptiń damýyna negiz bolmaq. Pysyqtalǵan standarttar, ádistemeler jáne basqarý sheshimderi respýblıka boıynsha taratylady.
Aıta keteıik, ulttyq joba aıasynda 460 myń orynǵa shaqtalǵan 217 mektep ashylady dep josparlansa, sondaǵy 208 nysannyń qurylysyn biryńǵaı operator retinde «Samruk-Kazyna Construction» AQ júzege asyryp otyr. Bul – burynǵydaı bólek merdiger shaqyryp, jeke-jeke joba jasaıtyn eski tásil emes. Alǵash ret EPC-model engizildi, ıaǵnı bir operator jobalaý, qurylys, jabdyqtaý, tolyq iske qosý jumystarynyń bárin óz moınyna alady. Mundaı mehanızm áleýmettiń qurylys salasynda alǵash ret qoldanylyp otyr jáne osy júıeniń tıimdi ekenine kózimiz jetti. Máselen, bir ortalyqtan basqarýdyń arqasynda qazir 156 mıllıard teńgeden astam qarajat únemdelip, memleket qazynasyna qaıtaryldy.
«Normatıv boıynsha 300 oryndyq mektep salýǵa 13 aı beriledi. Tipti dástúrli ádispen salǵannyń ózinde de 13 aıda joba tolyq aıaqtalmas edi, sebebi jobalyq qujattamany ázirleý, bekitý jáne qarjylandyrý kóp ýaqyt pen kúshti qajet etedi. Mysaly, Atyraý oblysy Saryózek aýylyndaǵy 300 oryndyq mektep EPC tetiginiń arqasynda nebári 7,5 aıda salyndy. Almaty oblysy Dolan aýylyndaǵy 1 200 oryndyq mektep normatıvtegi 21 aıdyń ornyna 7 aıda boı kóterdi. Bul – ulttyq joba aıasynda eń jyldam salynǵan nysandardyń biri. Sondaı-aq Astanadaǵy 2 000 oryndyq mektep nebári 8 aıda salyndy (normatıv – 26 aı). Bul jerde ár mekteptiń qurylysynda úsh mamannan turatyn tehnıkalyq qadaǵalaý mamandary kúndelikti jumys isteıdi. Sapany baqylaý da keshendi júrgizilip jatyr. Merdigerlerge qosymsha talaptar qoıyldy, ıaǵnı olar qurylysqa bes jyl, jabdyqtarǵa úsh jyl kepildik beredi. Eger qandaı da bir aqaý shyqsa, ony óz qarjysy esebinen óteýge mindetti», deıdi «Samruk-Kazyna Construction» AQ tóraǵasy Máýlen Zarlyquly.
