Mysaly, Astana qalasynda medısınalyq qaldyqtardy órteý arqyly kádege jaratýmen tek bir ǵana arnaıy polıgon aınalysady. Infraqurylymnyń mundaı shekteýliligi qaldyqtardy der kezinde ári qaýipsiz joıý isinde eleýli qıyndyqtar týǵyzady. Kóptegen medısınalyq uıymdar qaldyqtardy ýaqytyly tapsyra almaı, mekeme aýmaǵynda jınaqtap qoıýǵa májbúr. Bul óz kezeginde sanıtarııalyq talaptardyń buzylýyna jáne juqpaly aýrýlardyń taralý qaýpiniń artýyna ákelip soǵady.
Ásirese B jáne V sanatyndaǵy medısınalyq qaldyqtar: paıdalanylǵan shprıster, ampýlalar, bıologııalyq úlgiler, tańǵysh materıaldar men ózge de zalaldaný qaýpi bar zattar adam densaýlyǵy men qorshaǵan orta úshin aıtarlyqtaı qaýip tóndiredi. Mundaı qaldyqtardy durys saqtamaý nemese tıisti tártippen joımaý topyraqtyń, sýdyń jáne aýanyń lastanýyna, túrli ınfeksııanyń taralýyna sebep bolýy múmkin.
Medısınalyq qaldyqtardy jınaý jáne joıýmen aınalysatyn lısenzııasy bar operatorlardyń tapshylyǵy da jaǵdaıdy qıyndatqan. Ásirese aýyldyq óńirlerde arnaıy kompanııalar múlde joq nemese olardyń turaqty ári qaýipsiz tasymaldaý múmkindigi shekteýli. Saldarynan keıbir mekemeler zańsyz ádisterge júginýge májbúr, ıaǵnı eski peshterde órteıdi, turmystyq qaldyqtar polıgonyna kóme salady nemese qorshaǵan ortaǵa tastaıdy.
Qoldanystaǵy normatıvtik baza qaldyqtardyń sanattaryn jáne olardy kádege jaratý tártibin aıqyndaǵanymen, baqylaý men oryndaý tetikteri álsiz. Tekserýler júıeli túrde júrgizilmeıdi, zań buzýshylyqtar jaýapkershilikke alynbaıdy. Kóptegen medısınalyq uıymdarda qajetti resýrs, bilikti maman jáne arnaıy jabdyqtardyń jetispeýshiligi baıqalady.
Qyzmetkerlerdi oqytý men aqparattandyrý máselesi áli de ózekti. Birqatar medısınalyq mekemede personal qaldyqtarmen qaýipsiz jumys isteý boıynsha tıisti daıarlyqtan ótpeıdi. Suryptaý, tańbalaý jáne ýaqytsha saqtaý daǵdylarynyń bolmaýy bastapqy kezeńde retsizdik týǵyzyp, keıingi kádege jaratý úderisin anaǵurlym qaýipti ári shyǵyndy etedi.
Sonymen qatar medısınalyq qaldyqtardyń zańsyz aınalymy qaýpin de joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Keı jaǵdaılarda paıdalanylǵan shprıster men qolǵaptardyń, júıelerdiń kóleńkeli naryqqa qaıta satylǵany belgili bolǵan. Bul – tek zań buzýshylyq emes, sonymen birge epıdemıologııalyq qaýip tóndiretin óte qaýipti áreket.
Máseleni sheshý júıeli ári keshendi tásildi qajet etedi. Infraqurylymdy keńeıtip, qosymsha polıgondar salý jáne qaldyqtardy termııalyq ári balamaly joldarmen joıýǵa arnalǵan zamanaýı qondyrǵylardy engizý mańyzdy. Astana men iri qalalarda qoldanystaǵy nysandardyń júktemesin azaıtyp, tótenshe jaǵdaılar kezinde paıdalanýǵa bolatyn qosymsha rezervter qurý qajet.
Medısınalyq qaldyqtardy esepke alý men baqylaýdyń elektrondyq júıesin engizý de ózekti. Mundaı júıe qaldyqtardyń paıda bolǵan sátinen bastap tolyq joıylǵanǵa deıingi qozǵalysyn qadaǵalap, ashyqtyqty qamtamasyz etedi, zańsyz áreketterdiń aldyn alady jáne baqylaýshy organdarǵa naqty ýaqyt rejıminde áreket etýge múmkindik beredi. Sonymen qatar medısınalyq uıymdarǵa qoldaý kórsetý mańyzdy: qyzmetkerlerdi oqytý, qajetti konteınerlermen jáne qorǵanys quraldarymen qamtamasyz etý, sondaı-aq lısenzııasy bar operatorlardyń qyzmetine qoljetimdilikti arttyrý qajet. Bul ásirese aýdandyq emhana, aýyldyq ambýlatorııa men veterınarııalyq qyzmetter úshin asa ózekti, sebebi dál osy jerlerde erejelerdiń buzylýy jıi baıqalady.
Bul baǵyttaǵy zańnamany jetildirý isinde Parlamentarızm ınstıtýty mańyzdy ról atqaryp keledi. Sarapshylarmen birlesip «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine medısınalyq qaldyqtardy kádege jaratý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ázirlendi. Instıtýt depýtattardyń, memlekettik organdar men múddeli taraptardyń qatysýymen tıimdi sheshimder men úzdik tájirıbelerdi talqylaýǵa arnalǵan jumys kezdesýleri men konferensııalardy turaqty túrde uıymdastyrady.
Medısınalyq qaldyqtar máselesi – tek sanıtarııalyq nemese ekologııalyq taqyryp emes, bul – qoǵam densaýlyǵynyń, densaýlyq saqtaý júıesine degen senimniń jáne memlekettiń azamattar aldyndaǵy jaýapkershiliginiń kórsetkishi. Eger osy baǵytta naqty jáne úılestirilgen sharalar qabyldanbasa, elimiz ekologııalyq jáne epıdemıologııalyq turǵydan kúrdeli jaǵdaılarǵa tap bolýy múmkin. Mundaı saldardy keıin joıý olardy aldyn ala boldyrmaýdan áldeqaıda qıyn ári shyǵyndy másele.
Nurtas NURALY
QR PIB janyndaǵy Parlamentarızm ınstıtýty,
Agrarlyq máseleler,
ekologııa jáne tabıǵatty qorǵaý zańnamasy ortalyǵynyń mamany
