Bul baǵytqa Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy aýqymdy úles qosyp otyr. Uıym 200-den astam tabıǵat qorǵaý jáne ǵylymı jobalardy júzege asyryp, memleket pen halyqaralyq uıymdardyń, ǵylymı qaýymdastyqtyń negizgi seriktesteriniń birine aınaldy.
Elimizdegi bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń ǵylym jónindegi dırektory Sergeı Sklıarenkonyń sózinshe, sońǵy 20 jylda atalǵan uıym elimizde sırek túrlerdi saqtaý jáne tabıǵı ekojúıelerdi qalpyna keltirý boıynsha aımaqtyq kóshbasshylardyń birine aınalǵan.
«Aýqymdy jobalar nátıjesinde kıikter sany sońǵy elý jyldaǵy eń joǵary kórsetkishke jetip, shamamen 4 mln basqa deıin kóbeıse, qulan (4,5 myńǵa jýyq daraq), arqar, buqar buǵysy, jeıran, qar barysy jáne Tıan-Shan qońyr aıýynyń popýlıasııasy qalpyna kelip jatyr. Bul jetistikterge erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar jelisiniń keńeıýi de zor yqpal etti. 2018 jyldan beri «Bókeıorda» jáne «Ile-Balqash» qoryqtary, sondaı-aq «Ulytaý» jáne «Tarbaǵataı» ulttyq parkteri quryldy. Jańa tabıǵı aýmaqtardyń jalpy kólemi 1 mln gektardan asty. «Barsakelmes» qoryǵynyń aýmaǵy ulǵaıtylyp, jańa qorǵalatyn aımaqtardyń jobalaý jumystary jalǵasyp jatyr. Tabıǵatty qorǵaý isine memlekettik organdarmen qatar 30-dan astam úkimettik emes uıym belsendi qatysady. Qurylǵannan beri 200-den astam jobany júzege asyrǵan qaýymdastyq Qostanaı oblysyndaǵy jalpy aýmaǵy 423 myń gektar bolatyn eki ańshy sharýashylyǵyna basshylyq etedi. Munda tek ǵylymı zertteýler men tabıǵatty qorǵaý sharalary júrgiziledi. Ań aýlaýǵa tyıym salynǵan», deıdi ol.
Aıtýynsha, «Altyn Dala» rezervaty aýmaǵynda tuıaqtylardy – qulan men Prjevalskıı jylqysyn qaıta jersindirýge arnalǵan ortalyq jumys isteıdi. Ortalyqtyń jalpy aýmaǵy 150 gektarǵa jýyq tórt qora-jaıdan turady. Bul Almaty zoobaǵynyń aýmaǵynan 5 ese úlken. 2018 jyldan bastap qulandar áýeli áýe kóligimen, al byltyrdan bastap jer ústi kóligimen tasymaldanyp jatyr. Bul bir mezette 20-dan astam janýardy jetkizýge múmkindik beredi.
Bıyl kezekti top tabıǵatqa jiberilip, kelesi top daıyn tur. Alǵashqy ret Prjevalskıı jylqylary byltyr ákelinip, bıyl tabıǵı ortaǵa jiberilgen. Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy álemniń 127 uıymyn biriktiretin Birdlife International halyqaralyq qus qorǵaý alıansynyń múshesi. Qaýymdastyq elimizdegi 127 mańyzdy ornıtologııalyq aýmaqta túgendeý jumystaryn júrgizip, «Altyn dala», «Yrǵyz-Torǵaı» rezervattary, «Ulytaý» ulttyq parki jáne birqatar qoryqtar men ekologııalyq dálizderdi («Yrǵyz-Torǵaı-Jylanshyq», «Qapshaǵaı-Balqash») qurýdyń negizdemesin daıyndady. Álemde alǵash ret kıikterdi jerseriktik taratqyshtarmen tańbalaý ádistemesi ázirlenip, olardyń jyl boıǵy qonys aýdarý qozǵalysy baqylanyp otyrdy.
Mundaı zertteýler sırek qustarǵa, sonyń ishinde tarǵaqtarǵa da júrgizilip, olardyń kóshi-qon joldary alǵash ret anyqtalyp otyr. Sonymen qatar elimizde kóktemgi ańshylyqty toqtatý boıynsha ǵylymı negizdeme ázirleýge qatysyp, onyń nátıjesinde ańshylyq tórt jylǵa toqtatyldy. 2021 jyly sırek kezdesetin jáne qorǵaýǵa alynǵan túrler tizimine Prjevalskıı jylqysy men qabylan engizildi. Qaýymdastyq qazir halyqaralyq qustardyń ushý joldary boıyndaǵy túrlerdi saqtaý, ınfraqurylymnyń jabaıy tabıǵatqa áserin azaıtý, kıikterge arnalǵan ekologııalyq ótkelder salý jáne qalalyq tabıǵatty, sonyń ishinde Astanadaǵy Taldykól kólin qorǵaý jobalaryn júzege asyryp jatyr.
2008 jyldan beri Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetimen, Frankfýrt zoologııalyq qoǵamymen, Fauna & Flora International jáne Ulybrıtanııanyń Qustardy qorǵaý koroldik qoǵamymen birlesip, «Altyn dala» tabıǵat qorǵaý bastamasyn júzege asyryp keledi. Onyń maqsaty – elimizdiń biregeı dala ekojúıelerin saqtaý jáne kıik, qulan men Prjevalskıı jylqysyn qalpyna keltirý. Alaıda jetistikterge qaramastan, keıbir túrlerdiń joıylyp ketý qaýpi bar. Sútqorektiler arasynda Qyzylqum arqary men eýropalyq qundyz azaıyp barady. Qustardyń ishinde súıir tumsyqty shalshyqshy joıylyp ketýi múmkin, al baloban suńqarynyń sany zańsyz aýlaý men shetelge shyǵarylý saldarynan 80 jyldarmen salystyrǵanda 10 ese azaıǵan. Amfıbııalar arasynda Jetisý baqatisiniń joıylý qaýpi bar.
«Soǵan qaramastan, qalpyna keltirý jobalary qýantarlyq nátıje berip otyr. HH ǵasyrdyń ortasynda joıylyp ketken qulan qaıtadan Qazaqstan dalasyna oralyp, búginde onyń sany 4,5 myńnan asty. Prjevalskıı jylqysyn jáne jolbarysty qaıta jersindirý bastaldy. Ile ózeniniń tómengi aǵysynda ekojúıeni qalpyna keltirý úshin jaǵdaı jasalyp, alǵashqy jolbarystar men olardyń qorek bolatyn janýarlary ákelindi», dedi ótti Sergeı Sklıarenko.
Memleket, bıznes jáne ÚEU arasyndaǵy yntymaqtastyq osy bastamalardyń tabysty bolýynda sheshýshi rólge ıe. Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵy Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetimen, «PO Ohotzooprom» kásipornymen, halyqaralyq uıymdarmen jáne jeke seriktestermen júrgizip jatqan jumysy nátıjesin berip jatyr. Aldaǵy jyldary basty basymdyq jol qurylysy kezinde jabaıy janýarlardyń kóshý joldaryn saqtaý, energetıka nysandarynda qustar men ańdardyń qyrylýyn boldyrmaý, tabıǵı aýmaqtar jelisin damytý jáne zańnamany kúsheıtýge beriledi.
