Foto: wikipedia.
AQSh-tan Ortalyq Azııa elderine ımporttalatyn taýarlar boıynsha da kósh bastap turǵan – Qazaqstan. О́ńirdegi bes eldiń ishinde Qazaqstannyń úlesi 62,3%. 2024 jyly elge AQSh-tan shamamen 1,1 mlrd dollardyń ónimi ákelingen. Ekinshi orynda О́zbekstan (380,8 mln dollar).
Trading Economics málimetinshe, ótken jyly AQSh-tyń jalpy ımporty 3,4 trln dollar, al eksporty 2,1 trln dollar shamasynda bolǵan. Negizgi saýda seriktesteri – Meksıka, Kanada, Qytaı. Al Ortalyq Azııa elderiniń úlesi AQSh syrtqy saýdasynyń jalpy kóleminde 1%-dan az.
Saýda qatynastarynyń damýy
Sońǵy jyldary Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy ózara saýda serpindi damyp jatyr. 2019 jyldan beri AQSh-tyń Qazaqstannyń syrtqy saýda aınalymyndaǵy úlesi 2,3%-dan 3%-ǵa deıin ósken. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, ótken jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 4,2 mlrd dollardy qurap, 2019 jyldan bergi eń joǵary kórsetkishke jetken. Onyń 53,2%-y – AQSh-tan ımport.
2025 jylǵy qańtar–tamyz aılarynda Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy taýar aınalymy 2,1 mlrd dollardy qurady – bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 25,8%-ǵa az. Mundaı tómendeý tek eki eldiń ózara saýdasymen baılanysty emes, jalpy alǵanda, Qazaqstan eksportynyń aqshalaı kóleminiń qysqarýy baıqalyp otyr.
Bıylǵy 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha, AQSh-qa otandyq eksport kólemi 749,7 mln dollardy qurady – bul 2024 jyldyń úsh toqsanymen salystyrǵanda eki ese az. Memlekettik kirister komıtetiniń málimetinshe, munyń basty sebebi – munaı men munaı ónimderi eksportynyń qysqarýy. AQSh-pen esep aıyrysýda bul kólem 269,1 mln dollardy qurady – ótken jylmen salystyrǵanda 3,5 ese tómen. Fızıkalyq jetkizilim de, tonnasyna shaqqandaǵy ortasha baǵa da azaıǵan.
AQSh Qazaqstannan ýran jáne onyń qosylystaryn, kúmis, ferroqorytpalar, tantal men tıtan sııaqty sırek metaldardy da satyp alady. Alaıda bul baǵyttar boıynsha da eksport kólemi tómendegen.
Import jáne ınvestısııa
2025 jylǵy qańtar-qyrkúıek aralyǵynda AQSh-tan Qazaqstanǵa ákelingen taýarlardyń jalpy kólemi 1,7 mlrd dollardan sál az, bul ótken jylmen salystyrǵanda 4,8%-ǵa tómen. Qazaqstan AQSh-tan negizinen joǵary tehnologııalyq ónimderdi – jeńil kólikter, ushaqtar, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy, medısınalyq jabdyqtar, kompıýterler men telefondardy ımporttaıdy.
Mańyzdy úles dári-dármek pen vaksınalarǵa tıesili: bıylǵy 9 aıda AQSh-tan jetkizilgen osyndaı áleýmettik mańyzy bar ónimderdiń kólemi 249,3 mln dollardy qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 2,2 ese artqan.
Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy yntymaqtastyq tek saýdamen shektelmeıdi. Investısııalar, áleýmettik-ekonomıkalyq baılanystar, granttyq baǵdarlamalar jáne bıznes-seriktestik te qarqyndy damypk keledi.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, 2025 jylǵy qazan aıynyń bastapqy kezinde Qazaqstanda AQSh kapıtaly qatysqan 468 sheteldik kásiporyn jumys istegen. Amerıkalyq ınvestorlar úshin eń tartymdy salalar – IT jáne sıfrlandyrý, saraptamalyq qyzmetter, óńdeýshi ónerkásip, bilim berý, saýda.
Geosaıası turaqsyzdyq pen sońǵy jyldardaǵy daǵdarystarǵa qaramastan, amerıkalyq kompanııalar Qazaqstandaǵy qyzmetin toqtatpaǵan – olardyń sany, kerisinshe, 18,8%-ǵa artqan, al birlesken Qazaqstan-AQSh kásiporyndarynyń sany 5,6%-ǵa artqan.
AQSh Qazaqstannyń syrtqy saýdasyndaǵy jetekshi seriktes bolmasa da, eki el strategııalyq, saıası jáne ekonomıkalyq turǵydan mańyzdy áriptester bolyp qala beredi.
