Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Tipti oıdy da tusaýlady. Bılikke qarsy eshkim artyq pikir aıta almaıtyn. Ony aıtqandar shetke qaǵylyp, qatardan shyqty. Qyzmetinen alynyp, nesibesinen aıyryldy.
Biz bul jaǵdaıdy nege aıtyp otyrmyz? Kórnekti jazýshy Ákim Tarazıdyń «Otlıchnık» atty áńgimesin oqyp, bala kúnimizden sanamyzǵa sińgen osy kórinister kóz aldymyzǵa keldi. Bas-aıaǵy úsh-aq bettik jup-jumyr týyndyda partııalyq nomenklatýranyń adamdy tiri ólikke aınaldyrǵan zulym beınesin aıaýsyz shenegen.
Jalpy, qarymdy qalamger alǵashqy shyǵarmalarynan bastap, keńestik sum saıasatty astarlap bolsa da ashyp kórsetti. Otarshyl bıliktiń is-áreketin ıronııalyq sarkazmmen beıneledi. Sondyqtan keıipkerleriniń deni qursaýly júıeniń qalybyna sımady. Qarsylyq tanytty. Máselen, «Qorqaý juldyzdaǵy» ádiletsizdikke jany tózbegen Lıma aqyry óz-ózin órtep jiberedi emes pe? Mine, osyndaı aǵysqa qarsy júzgen keıipkerlerdi sýretkerdiń ár týyndysynan kezdestiresiz.
Al myna áńgimedegi bas keıipker basqa. Naǵyz qalyptan shyqqan azamat. О́te tártipti. Taza kıinip, muqııat júredi. Jasyl baǵdarsham janbaı kósheden ótpeıdi. Qıǵash jolǵa aıaq baspaıdy. Trotýarmen tik júrip baryp, tik burylady. Qyzmette de sol, bastyq aıtsa isteıdi, aıtpasa, otyrady. О́zi eshqashan sóz bastamaıdy. Surasa, jaýap beredi. Eshkimge de mindet artpaıdy. Sondaı uqypty adam. Alaıda ústinen únemi sabyn ısi ańqıdy. Júrgen joly da belgili: mektep, pıoner, komsomol, ınstıtýt. Joldamamen barǵan úlken bir mekemeniń eń kishkentaı qyzmetin atqardy. Birinshi ashqan esigi de sol edi, sońǵy japqan esigi de sol boldy. Ár besjyldyq saıyn dárejesi ósti. Alpys eki jasynda zeınetke shyqty. Jıyrma eki jasynda úılengen edi, qyryq eki jasynda áıeli ketip qaldy. Ý da bolǵan joq, shý da bolǵan joq. Kettim dedi. Bul ún qatqan joq.
Týyndy osylaı birden elitip áketedi. «Taǵy ne bolady eken?» dep odan ári qyzyǵa túsesiz. Alaıda avtor eshteńeni ashyp aıtpaıdy. Barlyǵyn emeýrinmen jetkizedi. Quldyq sananyń qasiretin zildi kekesinmen ájýalaıdy. Ony myna úzindiden kóresiz:
«Zeınetke shyqqan soń taǵy on jyl ómir súrdi. Kóıleginiń jaǵasy bir qısaıǵan emes. Jylyna eki márte «týǵan» mekemesi jınalysqa shaqyryp, gúl beredi. Egemendik alǵan soń konvert beretin boldy. Trotýarmen túp-túzý baryp, túp-túzý burysh jasap, túp-túzý burylyp, eńseli keńseniń ekinshi qabatyna túp-túzý kóteriletin. Zaldyń orta tusynda ózi tańdaǵan oryndyq bolatyn, soǵan baryp otyratyn, otyratyn da ózi aty-jóni atalatyn sátti kútetin. Zeınetaqynyń berekesi qashqan soń eski tanystar bir-eki ret telefon shalyp, ereýilge shaqyrdy. Bul bas tartty. Túp-túzý burysh jasaıtyn túp-túzý trotýardan shyqqysy kelmedi. Sóıtip júrgende ajal taıandy. Munyń ajaly da túp-túzý edi. Aldymen dińkesi qurydy, sodan soń meńdedi, sodan soń tósek tartty. Biraq bul senbedi. О́letinine senbedi. О́ıtkeni ólim basqalardyń úlesi dep oılaıdy. Onyń ústine o dúnıege attandarda bar ǵumyry tizbektelip, shubyryp kóz aldynan ótedi deıtini qaıda?»
Onyń oıyna eshqaısy kelmedi. Balalyq shaǵy da, áke-sheshe, joldas-jora, tipti týǵan aýyly da elestemedi. Kóńil saraıy ıesi joq bos úıdeı qańyrap qalǵan. Sóıtip, jatyp jan tapsyrdy. Tórt bólmeli páterdi ábden eńserip alǵan kúlimsi ıisten kórshileri onyń máńgilik saparǵa attanyp ketkenin bildi. Qyryq jyl qyzmet istegen eńseli mekemesi tártipti bes qyzmetkerden komıssııa quryp, qarjy bólip, ony jerleýdi uıymdastyrdy.
Tórt bólmeniń esik-terezesin aıqara ashyp, tymyrsyq úıdiń aýasyn ábden tazartqan kórshi kempir: «Zaty kúdikti bolsa da, aty adam, Jaratqan ıemizdiń bul da bir pendesi edi ǵoı. Alla jolyna adal attansyn!», dep bilekti sybanyp jiberip, aǵzasyn arýlap jýýǵa kirisedi. «Máıittiń erninde buzylmaı qalǵan: «Meniń syrymdy báribir, asha almaısyńdar!» degendeı jymysqy kúlkini ańǵardy.Tańǵalyp turyp qalǵan. Odan da soraqysy bar eken. Oń qolynyń balań úıregi men ortan tereginiń arasynan bas barmaǵy badyraıyp shyǵyp qalypty. «Má, senderge! Endi meni ustaı almaısyńdar!» degendeı. Tula boıynan sabynnyń ańqyǵan ıisin sezip kórshi qatyn tyjyrynady», deıdi.
Shynynda, keńes zamanynda talaı adam ishten tynyp júrdi. Eshkimge aqtarylyp syr ashpaıtyn. О́ıtkeni senbedi. Úreı alyp qalǵan. Áńgimedegi keıipkerdiń bolmysy da solaı. Onyń ólgende de bas barmaǵynyń badyraıyp shyǵyp qalǵany – otarshyl júıege qarsylyǵy. Al shyǵarmanyń negizgi ózegi – sabyn ıisi. Bul bizdiń boıymyzǵa sińip qalǵan qursaýly qoǵamnyń ıisi edi. Jazýshy osyny meńzese kerek. Biz osy ıisten tazardyq pa eken?
