Halyqaralyq aptalyqtyń ashylý saltanatyna ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory, professor Janseıit Túımebaev, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Saýd Arabııasy Koroldiginiń Elshiliginiń úshinshi hatshysy, Túrkı ál-Málıkı, Sultan ben Abdýlazız Ál Saýd qaıyrymdylyq qorynyń bas dırektorynyń orynbasary, doktor Abdýlazız ál-Maqýshı men qordyń keıingi operasııalar bóliminiń bastyǵy, doktor Súleıman ál-Omarı, ISESKO uıymynyń ókili, doktor Anas Hýsam an-Nýaımı, dintanýshy, ıslamtanýshy jánk shyǵystanýshy ǵalymdar, doktoranttar men magıstranttar qatysty.
Jıyndy Fılosofııa jáne saıasattaný fakýltetiń dekany fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, professor Bekjan Meıirbaev ashyp, semınardyń ózektiligine toqtaldy.
«Bul joba Qazaqstan men Islam álemi arasyndaǵy ǵylymı jáne mádenı yntymaqtastyqty tereńdetip, arab tilin rýhanı jáne ǵylymı ıntegrasııanyń mańyzdy quraly retinde damytýǵa baǵyttalǵan. Islam áleminiń bilim, ǵylym jáne mádenıet uıymy – ISESKO uıymymen birlesip uıymdastyryldy. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti ISESKO uıymymen birneshe jyldan beri qarym-qatynas ornatyp keledi. Búgingi Ortalyq Azııa, sonyń ishinde Qazaqstandaǵy «Arab tili aptalyǵy» qazirgi kezde mamandar úshin ózekti taqyrypqa, ıaǵnı «Islamtanýlyq jáne dintanýlyq zertteýlerdi júrgizýdegi arab tilin úıretýdiń erekshelikterine» arnalyp otyr. Jyl saıyn turaqty túrde ótkizilip kele jatqan Ortalyq Azııa, Qazaqstandaǵy Arab tili aptalyǵy bizdiń mamandardyń tildik mashyqtaryn jetildire otyryp, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti men ISESKO arysyndaǵy baılanysty taǵy da tereńdete túsedi degen oıdamyz», - dedi dekan. Jıyn barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi janyndaǵy IýNESKO jáne ISESKO isteri jónindegi Ulttyq komıssııanyń Bas hatshysynyń orynbasary Baqbergen Qoıshybaev: «Arab tilin meńgerý ǵylym men órkenıetti baılanystyratyn altyn kópir. «ISESKO aıasynda 2023 jyldyń 11-12 qazanynda Marokkonyń Rabat qalasynda Ál-Farabıdiń murasyn ulyqtaýǵa arnalǵan «Adamzat tarıhyna Ál-Farabıdiń qosqan úlesi» atty I halyqaralyq konferensııasynda QazUÝ arasynda yntymaqtastyqty keńeıtý jónindegi ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Shara barysynda QazUÝ-dyń ál-Farabı ortalyǵy uıymdastyrǵan Shyǵys oıshyl jaıly jazylǵan eńbekter men fotokórme ótkenine kýá boldyq. Ál-Farabı at. QazUÝ men ISESKO arasyndaǵy baılanystardyń belsendi jalǵasyp, ortaq sharalardyń jemisti bolýyna tilektespiz» deı otyryp, bastalǵan semınardyń jemisti bolýyna tilektestigin bildirdi.
Sultan bın Abdýlazız Ál Saýd qaıyrymdylyq qorynyń bas dırektorynyń orynbasary Doktor Abdýlazız ál-Maqýshı myrza osy mańyzdy sharanyń ashylýymen quttyqtady. Ol óz sózinde: «Saýd Arabııasy memleketiniń gýmanıtarlyq ǵylymdarǵa baǵyttalǵan kóptegen jobalardy úılestirýde óziniń orny bar. Bul atalmysh joba kóptegen memlekettik jáne jekemenshik taraptar kómegimen júzege asyryldy. Saýd Arabııasy memlekeketiniń bul qory kóp jyldardan beri arab emes ortaǵa arnalǵan oqytýshylarǵa jáne shákirtterge kóptegen baǵdarlamalardy usyndy. Mundaı iske kóńil bólýdiń negizgi sebebi arab tili órkenıetti memleketter arasyndaǵy baılanys dep bilemiz. Osy ana tili arab emes tulǵalarǵa arnalǵan kýrstardy bekitý týraly alǵashqy sheshim Parıj qalasynda qabyldanǵan. Bizdiń qor baǵdarlamalardy daıarlaýda arab tilin úırenýshilerge kýrs usynýda belgili bir ádistemege súıenýdi maqsat etti. Sondaı-aq, IýNESKO uıymy aıasyndaǵy talaptarǵa sáıkes bilim berýdi jetildire túsemiz. Orta Azııa elderine arnalǵan bilim berý baǵdarlmamalaryn júzege asyrýdy maqsat etip otyrmyz» dep atap ótti.
ISESKO uıymynyń ókili, osy sharamyzdyń basty koordınatory, dintaný jáne mádenıettaný kafedrasynyń seriktesi Doktor Anas Hýsam an-Nýaımı:
«Islam əleminiń bilim, ǵylym jəne mədenıet uıymy – ISESKO Bas dırektory, mərtebeli doktor Salem bın Muhammed əl-Məlik myrzanyń atynan sóıleı otyryp, men Qazaqstan Respýblıkasyna, sondaı-aq ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetine, ISESKO jəne Sultan bın Abdýlazız Əl Saýd qaıyrymdylyq qorymen birlese otyryp, osy erekshe baǵdarlamany — «Sultan bın Abdýlazız Əl Saýdtyń halyqaralyq tildik daıyndyq baǵdarlamasyn» uıymdastyrǵany úshin alǵys pen rızashylyǵymdy bildiremin.
Mine, búgin biz bul baǵdarlamanyń úshinshi kezeńiniń Qazaqstanda bastalýyna kýə bolyp otyrmyz. Osy ıgi, paıdaly, maǵynaly baǵdarlamanyń tabysty ótýine eńbegi sińgen barshaǵa júrek jardy alǵysymyzdy bildiremiz. Bul baǵdarlama arab tilin oqytý men qoldaýda bolashaqtaǵy jańa yntymaqtastyqtarǵa qaıyrly bastaý bolsyn dep úmittenemiz. Sebebi, bilim berý úderisi ustaz, shəkirt jəne ǵylymı-ədistemelik negizdelgen oqý mazmunynsyz tolyq bolmaıdy. Baǵdarlama arab tilin ınteraktıvti təsilmen oqytýdy negizge alady jəne tildiń tórt daǵdysyn tolyq qamtıdy: tyńdaý, sóıleý, oqý jəne jazý. Bul ədisteme Saýd Arabııasynda jəne ózge elderde, sonyń ishinde Ortalyq Azııada ótetin aldyńǵy eki kezeńde joǵary baǵaǵa ıe boldy. Biz bul ıgi bastamanyń Qazaqstanda da jalǵasaryna úmittenemiz. Islam əleminiń bilim, ǵylym jəne mədenıet uıymy – ISESKO, óz quramyndaǵy 54 múshe memleketpen birlese otyryp, arab tiline ərqashan aıryqsha mən berip keledi. Uıym arab tilin saqtaý, damytý jəne ony əlemdik deńgeıde tanytý úshin jekelegen de, halyqaralyq seriktestik negizinde de kóptegen baǵdarlamalar men ǵylymı-aǵartýshylyq jobalardy júzege asyrdy. Bul jobalardyń qatarynda mynalar bar: Birinshiden: Arab tilin ózge tildilerge oqytatyn mamandarǵa arnalǵan semınarlar men oqý kýrstary jobasy: ISESKO sońǵy qyryq jyl ishinde jeke nemese osy salaǵa múddeli mekemelermen birlese otyryp, arab tilin ózge tildilerge úıretetin muǵalimderge arnalǵan 270-ten astam semınar men praktıkalyq kýrs uıymdastyrdy. Bul baǵdarlamalardan segiz myńnan astam ustaz ben maman paıda kórdi. Ekinshiden: Arab tilin oqytý baǵdarlamalaryn qoldaý jəne arab tili oqytýshylaryn jiberý jobasy: ISESKO ótken onjyldyqtar ishinde ıslam əlemindegi jəne odan tys aımaqtardaǵy arab jəne ıslam bilim berý uıymdaryna tehnıkalyq jəne materıaldyq qoldaý kórsetip, arab tilin oqytatyn 900-ge jýyq mamandy, 29 memleketten oqý oryndary men ortalyqtarǵa qyzmetke jiberdi.
Úshinshiden: arab tili boıynsha halyqaralyq konferensııalar, sımpozıýmdar jəne ǵylymı forýmdar jobasy: ISESKO ózi nemese seriktes uıymdarmen birlese otyryp, arab tiline qatysty alpysqa jýyq halyqaralyq konferensııalar men ǵylymı jıyndar ótkizdi. Solardyń sońǵysy — 2024 jylǵy mamyr aıynda Katardaǵy Doha tarıhı sózdigi ortalyǵymen birlese ótkizilgen «Sózdikter jəne olardyń ana tili men ózge tildilerge arab tilin oqytýdaǵy qoldanysy: baǵalaý jəne damytý» atty halyqaralyq forým. Tórtinshiden: Arab tilin ózge tildilerge oqytý ədistemesi boıynsha ISESKO-nyń ǵylymı basylymdary: ISESKO óz betinshe nemese arab jəne ıslam uıymdarymen birlese otyryp, arab tilin ózge tildilerge oqytý salasyndaǵy jetekshi ǵalymdar jazǵan qundy eńbekter men arnaıy zertteýler serııalaryn jaryqqa shyǵardy.
Oqý baǵdarlamalaryn əzirleý, baǵalaý jəne ədistemelik jetekshilik etý məselelerin qamtıtyn osy basylymdardyń jalpy sany 85 eńbekke jetti. Besinshiden: Ulttyq pedagogıkalyq ortalyqtar men oqý-habtar qurý jobasy: ISESKO arab tilin ózge tildilerge úıretý salasyndaǵy pedagogıkalyq təjirıbeni jergilikti deńgeıde damytý maqsatynda birqatar ıslam elderinde arnaıy ulttyq oqý jəne oqytý ortalyqtaryn qurýdy qolǵa aldy.
Qazirgi tańda Chad jəne Malaızııada eki ortalyq, О́zbekstan, Benın jəne Nıgerııada úsh óńirlik oqý haby, Gvıneıa men Reseı Federasııasynda eki ýnıversıtettik kafedra, sondaı-aq Komor araldarynda ISESKO pedagogıkalyq ortalyǵy ashyldy.
Altynshydan: Tildik jəne mədenı baıqaýlar jobasy: ISESKO arab tilin úırenýge yntalandyrý maqsatynda birqatar halyqaralyq baıqaýlar uıymdastyrdy.
Atap aıtqanda: «Baıan» sheshendik saıysy, arab ədebı tili boıynsha sıfrlyq kontent əzirleý baıqaýy, jəne arab tilin ana tili retinde bilmeıtinderge arnalǵan «ISESKO-nyń jas dıktory» baıqaýy. Joǵaryda aıtylǵandar arab tilin damytý jolynda ISESKO júzege asyryp otyrǵan jumystyń az ǵana bóligi. Bul bastamalar jedel ózgerip otyrǵan əlemde arab tiliniń qoldanysyn keńeıtýge jəne týyndaıtyn qıyndyqtardy eńserýge baǵyttalǵan berik qadamdar bolyp tabylady.
Halyqaralyq aptalyq ary qaraı úshkúndik jumysyn jalǵasyratyn bolady.
