Sýret: agroinfo.kz
Sıyr eti qymbattaǵaly elde onyń tapshylyǵy baıqalyp otyr. Et ónerkásibin damytý áleýeti zor memleket bola tura, elde et máselesi ózekti bolyp qalǵany bir jaǵynan tańǵalarlyq qubylys deıdi kásipkerler.
– Bizdiń kompanııa etten jartylaı fabrıkattar daıyndaıdy. О́tken jyldyń jeltoqsanynan bıylǵy qyrkúıekke deıin sıyr etiniń quny shamamen 73 paıyzǵa ósti. Alaıda biz saýda jelilerimen jasaıtyn kelisimsharttar boıynsha baǵany toqsanyna bir ret 10 %-ǵa ǵana kótere alamyz. Demek, biz jarty jylda nemese 9 aıda tek 20 % ǵana kótere aldyq. Qalǵan shyǵynnyń bári óz moınymyzda. Mundaı qıyn jaǵdaı barlyq et óńdeýshi kásiporyndarda kezdesip otyr, – deıdi kásipker Mıhaıl Jelnov.
Kásipkerler keıbir jergilikti kompanııalar básekege tótep bere almaı, saýda jelilerinen ketýge májbúr bolyp jatqanyn aıtady. Sebebi ımportpen óte qatty báseke júrip jatyr. Dúken sórelerin sheteldik ónimder basyp alǵan. Ásirese reseılik kompanııalar kóp kelip jatyr. Mysaly, kórshi eldiń «Mıratorg» kompanııasy 40 paıyzǵa deıin marketıngtik qoldaý usynady. Al pavlodarlyq kompanııalar óz ónimin dúken sórelerine qoıý úshin taýar qunynyń shamamen 10 paıyzyn túrli bonýs, jarnama jáne sóre aqysy túrinde tóleýge májbúr bolyp otyr. Sheteldik kompanııalardyń óndiris kólemderi joǵary bolǵandyqtan, olar otandyq saýda jelilerine ońaı kirip, jergilikti et óńdeýshilerdi naryqtan yǵystyryp shyǵaryp jatyr. Resmı derekterge súıensek, jyl basynan oblysqa 246 tonna muzdatylǵan et jáne tirideı salmaqta 300 tonna bolatyn iri qara mal shetelden kirgen. Negizgi jetkizýshiler – Belarýs pen Reseı memleketteri.
Statıstıkalyq derekterge súıensek, Ertis-Baıan óńiriniń halqy bir jylda 15,1 myń tonna et tutynady eken. Al oblys fermerleri jylyna 25,9 myń tonna et tapsyrady. Iаǵnı jergilikti naryqty et jáne et ónimderimen tolyqtaı qamtý bylaı tursyn, syrtqa da ónim shyǵarýǵa qabilettimiz. Alaıda dúken sórelerine kóz tiksek, jaǵdaıdyń múlde basqasha ekenin baıqaımyz. Sebebi dúkenderde kılogramy 3 500 teńgeden arzan et joq. Jyl basynan óńirden syrtqa 31 936 qara mal syrtqa satylyp ketken. Al et óńdeýshi kásiporyndar nebári 90% júktememen jumys istep tur. Kásipkerler maldy syrtqa tirideı satý jalǵasa berse, jergilikti naryqta ózimizdiń et qalmaıtynyn aıtady. Al memleket qarjysyna júzege asyp jatqan et óńdeý jobalary tıimsiz bolyp qalýy múmkin. Máselen, Ertis aýdanynda salynǵaly otyrǵan et óńdeý kesheniniń qurylys jobasy – 1 mlrd teńge. Erteń kásiporyn salynǵanymen et jetispeýshiliginen tolyq júktemege shyǵýy ekitalaı. Sondyqtan bılik ókilderi bul máselege de nazar aýdarýy kerek.
О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Tólegen Kósherbaevtyń aıtýynsha, bıyl oblystaǵy sıyr eti óndirisiniń kólemi 2024 jylǵy deńgeıde saqtalady. Biraq másele iri bordaqylaý alańdarynyń joqtyǵynda bolyp otyr.
– 1000–2000 jáne odan da kóp sıyr ustaıtyn sharýashylyqtar etti kóbine elimizdiń ońtústik óńirlerine tirideı ótkizedi. Biz olarǵa tyıym sala almaımyz. Ol jaqtyń kásipkerleri ózderi kelip satyp alady. Sondyqtan negizgi másele – et óndirý kóleminiń jetispeýshiligi. Qazir bordaqylaý alańdaryn ashýǵa arnalǵan nesıeleý baǵdarlamasy jumys isteı bastady. Biraq ol tek 500 jáne odan kóp maly bar sharýashylyqtarǵa arnalǵan. Bizde ondaılar ázirge az. Usynylǵan bir-eki joba ǵana bar, olar ázirshe daıyndyq kezeńinde, – deıdi ol.
Oblys naryǵyna túsetin ettiń negizgi bóligi jeke sharýashylyqtardan keledi eken. Osy oraıda kásipkerler elimizdegi normatıvtik-quqyqtyq bazany zerttep-zerdeleýdi usynady. Ony jetildirse, pavlodarlyq kásipkerlerge et ónimderi naryǵynda ózge óndirýshilermen teń dárejede básekelesýge múmkindik berip, tamaq ónerkásibindegi óńdeýshi kásiporyndardy yntalandyrý sharalary da arta túser edi.
Pavlodar oblysy
