Sońǵy jyldary Qazaqstandaǵy qurylys salasy qoǵam men naryq qatysýshylary úshin ózekti ári kúrdeli taqyryptardyń biri bolyp keledi. Turǵyndar adal emes merdigerler men sapasyz qurylysqa shaǵymdansa, qurylys kompanııalary memlekettik retteýdiń tym qatańdyǵyn, bıýrokratııalyq shyǵyndardyń kóptigin jáne qarjylyq turaqsyzdyqty alǵa tartady.
О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaevtyń Májilis otyrysynda keltirgen derekterine sáıkes, búginde salada shamamen 80 myń lısenzııa berilgen. Onyń ishinde 58,5 myńy — qurylys-montaj jumystaryn oryndaýǵa, 16,5 myńy — jobalaý qyzmetine arnalǵan.
«Alaıda taldaý kórsetkendeı, kóptegen kompanııalar men lısenzııalar tek qaǵaz júzinde bar. Kópshiliginiń óndiristik bazasy da, tájirıbeli ınjenerleri de joq», dedi mınıstr.
Statıstıka da bul jaǵdaıdy rastaıdy. Qurylys kezinde jol beriletin buzýshylyqtar jyl saıyn azaımaı otyr. Bul tek ákimshilik emes, sonymen birge qylmystyq sıpattaǵy zańbuzýshylyqtarǵa da qatysty. QR Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetiniń (QSjAEK) derekteri boıynsha, bıylǵy qańtar–qyrkúıek aralyǵynda 82 qylmystyq is tirkelgen — bul ótken jylǵy kórsetkishten (79 is) kóp. Sonymen qatar, toǵyz aıda sapasyz qurylysqa qatysty 4 is jáne qurylys normalary men talaptaryn buzý boıynsha 2 is qozǵalǵan.
Merdigerler tarapynan ketken óreskel qatelikterge birneshe mysal keltirýge bolady. Almaty oblysynyń Qarqara aýylynda salynǵan medısınalyq pýnkt paıdalanýǵa berilgen soń apatty dep tanyldy. Kegen aýylyndaǵy balabaqsha ǵımaraty da qazir tek 50%-ǵa jumys isteıdi: jobalaý men qurylys kezinde topyraq qozǵalysy eskerilmeı, qabyrǵalarda jaryqtar paıda bolǵan. Barlyq anyqtalǵan faktiler quqyq qorǵaý organdaryna joldanǵan.
Qurylys salasyndaǵy buzýshylyqtardyń basym bóligi ákimshilik quqyqbuzýshylyqtarǵa jatady. Sondyqtan da mundaı ister qylmystyq isterge qaraǵanda áldeqaıda jıi tirkeledi. Uzaq merzimdi statıstıkaǵa súıensek, sońǵy birneshe jylda ákimshilik quqyqbuzýshylyqtar sany turaqty túrde ósip keledi. Bul qubylys bir jaǵynan baqylaýdyń kúsheıýin, ekinshi jaǵynan — jobalaý men qurylys sapasynyń tómendeýin kórsetýi múmkin.
QSjAEK derekteri boıynsha, bıylǵy toǵyz aıda sáýlet, qurylys jáne qala qurylysy qyzmeti salasynda 4,5 myń ákimshilik quqyqbuzýshylyq tirkelgen. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda shamamen 2%-ǵa kóp.
Barlyq tirkelgen quqyqbuzýshylyqtardyń tórtten biri — jobalyq qujattamasyz nemese saraptamadan ótpegen qujattarmen qurylys júrgizý jaǵdaılary. Toǵyz aıda mundaı 1,3 myń is anyqtalyp, bul kórsetkish bir jylda 6,2%-ǵa artqan.
Kelesi jıi kezdesetin buzýshylyq — avtorlyq jáne tehnıkalyq qadaǵalaýsyz qurylys júrgizý. Bıylǵy toǵyz aıda mundaı faktilerdiń sany 20%-ǵa ósip, 964-ke jetti.
Barlyq ákimshilik quqyqbuzýshylyqtardyń negizgi bóligi ýákiletti organmen qaralady, al 5,1%-y ǵana sotqa deıin jetedi. Eń keń taralǵan jaza ákimshilik aıyppul. Bıylǵy toǵyz aıda merdigerlerge salynǵan aıyppuldar sany ótken jylmen salystyrǵanda artqan, jalpy sany 4,1 myńǵa jýyq. Sırek bolsa da, keı jaǵdaıda eskertý túrindegi jaza qoldanylady.
Aıyppuldardan bólek, sot nemese ýákiletti organ sheshimimen merdigerlerge qosymsha sharalar da qoldanylady. Mysaly, qurylysqa ruqsattyń kúshin joıý, tirkeýden shyǵarý, jumys isteýge tyıym salý, zańsyz salynǵan ǵımarattardy buzý. О́tken jyly mundaı jazalar 2023 jylmen salystyrǵanda jıirek qoldanylǵan. Mysaly, 46 nysan májbúrlep buzylǵan, al bıylǵy qańtar–qyrkúıekte 10 jaǵdaı tirkelgen.
Qujatsyz qurylys eń óreskel zańbuzýshylyqtardyń biri bolǵanymen, mundaı faktiler ár óńirde, tipti megapolısterde de jıi kezdesedi. Máselen, bıyl jazda Astanada sot sheshimimen ruqsatsyz salynǵan Mardan turǵyn úı kesheni buzyldy.
Joǵaryda aıtylǵandaı, kóp jaǵdaıda merdigerlerdiń jaýapkershiligi qarjylyq sıpatta bolady. Sońǵy jyldary qurylys zańnamasyn buzǵany úshin salynǵan aıyppuldardyń jalpy kólemi júzdegen mıllıon, keıde mıllıard teńgeden asady. Bıylǵy toǵyz aıdyń ózinde ákimshilik aıyppuldardyń jalpy somasy 1,6 mlrd teńgeden asqan. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 11,4%-ǵa kóp. Onyń 1,2 mlrd teńgesi ǵana óndirilgen.
Jańa zańnamalyq normalar kúshine engennen keıin qurylys salasyndaǵy buzýshylyqtar sanynyń artýy ábden múmkin. Mınıstrdiń aıtýynsha, jańa Qurylys kodeksi jobasynda qadaǵalaý men baqylaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan jańa tásilder qarastyrylǵan.
