Bul kúnde tańdaýly menedjer Sapar Sataev Londonda turyp, ǵarysh salasyndaǵy halyqaralyq jobalardy damytý jáne júzege asyrýmen aınalysady. Ol – elimizdiń ǵaryshtyq áleýetin álemdik deńgeıde tanytyp júrgen sanaýly mamannyń biri.
Sapar Jeńisuly Almaty oblysy, Narynqol aýdanynyń Narynqol aýylynda dúnıege kelgen. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fızıka fakýltetin támamdap, plazma fızıkasy boıynsha ýnıversıtet janyndaǵy Teorııalyq jáne eksperımentaldyq ǵylymı zertteý ınstıtýtynda birneshe jyl zertteýshi bolyp eńbek etken. Ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵyn tereńdetý maqsatynda Rımdegi áıgili «La Sapienza» ýnıversıtetinde «Geosaıasat jáne jahandyq qaýipsizdik» mamandyǵy boıynsha magıstr dárejesin alǵan. Keıin Mıýnhen tehnıkalyq ýnıversıteti men Kalıfornııa ýnıversıteti, Berklıdiń «Haas School of Business» bıznes-mektebi birlesip júrgizgen baǵdarlama boıynsha «Executive MBA» dárejesin ıelendi. Osyndaı san túrli qulshynys onyń ǵylymı kózqarasyn bıznes jáne ınnovasııalyq oılaryn shyńdap, jańa jobalardy júzege asyrýǵa múmkindik berdi.
Sapar Sataevtyń ǵarysh salasyndaǵy kásibı joly 20 jyldan asady. Ol Qazaqstan men sheteldiń ǵarysh ındýstrııasyndaǵy birqatar iri jobany iske asyrýǵa qatysqan. Atap aıtqanda, «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııasynda eńbek ete júrip, eýropalyq «Airbus Defense and Space» kompanııasymen birlesken strategııalyq jobalardy basqarýǵa atsalysty. Osy yntymaqtastyq nátıjesinde KazEOSat-1 jáne KazEOSat-2 jerdi qashyqtan zondtaý spýtnıkteri ushyrylyp, Astanada zamanaýı spýtnıkterdi jınaqtaý jáne synaqtan ótkizý ortalyǵy salyndy. Shyndyǵynda, bul jobalar elimizdiń ǵarysh ınfraqurylymyn jańa deńgeıge kóterip, eldiń tehnologııalyq táýelsizdigin arttyrǵan mańyzdy qadam boldy.
2021 jyldan beri Sapar Jeńisuly otbasymen Londonda turyp, Eýropa jáne Azııa elderiniń ǵarysh kompanııalarymen birlesip, Jerdi qashyqtan zondtaý jáne spýtnıktik IoT baǵyttarynda halyqaralyq jobalardy iske asyryp keledi. Sondaı-aq ol óz tájirıbesin paıdalanyp, elimizdegi Ionosfera ınstıtýtynyń ǵylymı jáne kommersııalyq jobalaryn álemdik naryqqa shyǵarý isine de úles qosyp otyr.
Qazir ol Batys pen Shyǵys ǵarysh salalarynyń, ásirese Ulybrıtanııa men Qytaıdyń damý tájirıbesin zerdelep, olardyń osy saladaǵy jetistikterin elimizdiń ǵarysh salasyna beıimdeýdiń joldaryn izdestirip jatyr.
«Ǵarysh – tek ǵylym men tehnologııa emes, eldiń ıntellektýaldyq jáne strategııalyq damýynyń kórsetkishi. Sondyqtan halyqaralyq tájirıbeni utymdy paıdalaný – elimiz úshin bolashaqtaǵy basty baǵyttardyń biri», deıdi Sapar Jeńisuly.
Búginde alystaǵy aǵylshyn elinde eńbek etip júrgen bilikti maman Sapar Sataevtyń qulshynysy – elimizdiń ǵaryshtyq jáne joǵary tehnologııalyq áleýetin damytýdyń, sondaı-aq halyqaralyq áriptestikti nyǵaıtýdyń jarqyn úlgisi. Onyń ómir joly – jas ǵalymdar men ınjenerlerge shabyt beretin ónege bola bermek.
Al onyń zaıybynyń da ǵylymmen aınalysyp júrgenine de birtalaı ýaqyttyń júzine aınaldy. Ulybrıtanııadaǵy áıgili «Imperial College Business School»-da doktorlyq dıssertasııasyn jazyp júrgen Mádına Maratqyzy Nurǵojına – izdeniste júrgen jas ǵalymdardyń biri. Ol kásipker áıelderdiń kásibin qoldaýǵa baǵyttalǵan birqatar jobanyń jetekshisi. Mádınanyń kásibı joly ǵylym men bıznesti ushtastyra bilgen jańa býyn otandyq áıeldiń beınesin aıqyn kórsetedi. Balalyq shaǵynan ǵylymǵa erekshe qyzyǵýshylyq tanytqan Mádına – ǵalymdar áýletiniń ókili: ákesi – professor, anasy men ápkesi – ǵylym kandıdattary.
Ol Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetinde «Mashına jasaý kásiporyndaryndaǵy ekonomıka jáne basqarý» mamandyǵyn úzdik támamdaǵan soń, bilimin shetelde jalǵastyrdy. «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasynyń stıpendıaty retinde AQSh-tyń Illınoıs ýnıversıtetinde qos dıplomdy magıstratýrany bıznes-ákimshilik jáne tehnologııalardy basqarý baǵytynda támamdady. Sondaı-aq Garvard ýnıversıtetinde strategııalyq menedjment kýrsyn aıaqtap, álemdik basqarý tájirıbesin meńgerdi.
Mádına Nurǵojınanyń da kásibı joly ǵarysh salasynan bastaldy. Ol on jyldan astam ýaqyt boıy «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııasynda eńbek etip, halyqaralyq jobalardy basqarý jáne baılanystardy damytý baǵytynda qyzmet atqardy. Sol kezeńde el astanasynda salynǵan Ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý kesheniniń iske qosylýyna da óz úlesin qosty.
Alaıda kóp ýaqyt ótpeı Mádına jańa baǵytqa, ıaǵnı kásipkerlikke bet burdy. «PhotoMoto» atty fotosalasyndaǵy sıfrlyq startapty (www.photomoto.photo) quryp, «Inspired Me» atty áıel-kásipkerler qaýymdastyǵynyń teń quryltaıshysy atandy. Osy bastamalar men tájirıbe oǵan áıelder kásipkerligi men ony qoldaý salasyn zertteýge túrtki boldy.
2018 jyldan bastap ol akademııalyq ortaǵa tolyqtaı bet buryp, Nazarbaev ýnıversıtetiniń Joǵary bıznes mektebinde kásipkerlik pen menedjment boıynsha dáris oqydy. 2019–2021 jyldary Qazaqstannyń ulttyq zertteý toby quramynda «Global Entrepreneurship Monitor» (GEM) atty halyqaralyq zertteý jobasyna qatysyp, elimizdegi kásipkerliktiń damý dınamıkasyn taldaýǵa úles qosty.
Onyń qazirgi zertteý taqyryby – kásipkerlik pen genderlik aspektiler, sondaı-aq netvorkıń men qaýymdastyqtardyń kásipkerlerdi damytýdaǵy róli.
«Men úshin mańyzdysy – sheteldik tájirıbeni jaı úırenip qana qoımaı, ony elimiz ben Ortalyq Azııa konteksine beıimdep, naqty nátıjege qol jetkizý. Áıelder kásipkerligin damytý arqyly aımaqtyń ekonomıkalyq belsendiligin arttyrýǵa bolady», deıdi Mádına Maratqyzy.
Ol óz zertteý nátıjelerin praktıkalyq turǵyda iske asyryp keledi. Qazaqstannyń Bıznes-trenerler assosıasııasynyń qoldaýymen ol júzdegen áıel-kásipkerge arnap trenıngter ótkizip, bul tájirıbeni Qyrǵyzstan men О́zbekstanǵa da keńeıtti. Sonymen qatar sheteldik ǵalymdarmen birlese otyryp, aımaqtyń akademııalyq áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan ǵylymı yntymaqtastyq jobalaryn damytyp júr.
Mádına Nurǵojınanyń ómir joly – bilim, tabandylyq jáne jańa múmkindikterge ashyqtyqtyń aıqyn úlgisi. Ǵylym men kásipkerlikti ushtastyrǵan ol otandyq áıelderdiń halyqaralyq deńgeıde tabysqa jetýine jol ashyp, Ortalyq Azııadaǵy kásipkerlik ekojúıeniń damýyna súbeli úles qosady.
Anglııada eńbek etip júrgen erli-zaıypty ǵalymdardyń ǵylymı joly – otandyq ǵylymnyń halyqaralyq keńistikke shyǵýynyń jarqyn kórinisi. Olardyń tabysy úzdiksiz izdenis pen ózara qoldaýdyń nátıjesi ekenin baıqaýǵa bolady. Bul juptyń tájirıbesi jas zertteýshilerge úlgi bolyp, Qazaqstan men Ulybrıtanııa arasyndaǵy ǵylymı baılanysty nyǵaıtýǵa septigin tıgizetini sózsiz. Ǵylym jolyndaǵy yntymaq pen adaldyq – olardyń basty ustanymy jáne tabysynyń kilti.
