Qasym-Jomart Toqaev Ilham Álıevke iltıpat bildirip, Ázerbaıjannyń atalǵan keńeske tolyq múshe retinde qosylýyn tarıhı sheshim dep baǵalady. Sondaı-aq Bakýdiń jańa statýsta aımaq yntymaqtastyǵyn keńeıtýge aıtarlyqtaı úles qosatynyna senim artty.
Prezıdent Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń Konsýltatıvtik kezdesýleri óz tıimdiligin dáleldegenin aıtty.
– Qazir Ortalyq Azııa aýqymdy transformasııa kezeńin ótkerip jatyr. Jabyq shekaralar men oqshaýlanýdyń ýaqyty ótti. Muny senimmen aıtýǵa bolady. Ortaq kúsh-jigerdiń arqasynda óńirdiń ishki birligi artty. Bul elderimizdiń damýyna jáne halyqaralyq yntymaqtastyqqa keńinen jol ashty. Álemniń aldyńǵy qatarly memleketteri óńirdiń jahandyq úderisterde mańyzdy ról atqaratynyn moıyndaıdy. Sondyqtan «Ortalyq Azııa plıýs» formatyna qyzyǵýshylyq artyp keledi. Buǵan bıyl negizgi sheteldik seriktestermen ótken sammıtter dálel bola alady. Meniń oıymsha, mundaı seriktestiktiń basty maqsaty – óńirdegi turaqtylyqty nyǵaıtý jáne ornyqty progress úshin jaǵdaı jasaý, elderimiz ben halyqtarymyzdyń ál-aýqatyn, baqýatty turmysyn qamtamasyz etý. Ortalyq Azııanyń áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan qarqyndy damyǵan ári jan-jaqty yntymaqtastyq pen beıbitshilik ornaǵan berekeli óńir retindegi mártebesin nyǵaıtýdy kózdeımiz, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev óńirlik yqpaldastyqtyń ekonomıkalyq negizin kúsheıtken tolaıym tabystarǵa toqtaldy.
– О́ndiris, energetıka, mashına jasaý, agroónerkásip jáne basqa da sektorlarda birlesken kásiporyndardyń sany kóbeıip, aýqymdy jobalar júzege asyrylyp jatyr. Saýda kedergileri birtindep joıylyp, jańa ótkizý beketteri ashylyp, avto, temirjol arqyly baılanys jandanyp keledi. Nátıjesinde byltyr óńir ishindegi saýda-sattyq kólemi 11,5 mıllıard dollarǵa jetti. Kórsetkishti 20 mıllıard dollarǵa deıin jetkizý úshin osy qarqyndy saqtaý qajet dep oılaımyn, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy perspektıvti salalarda serpindi jobalardy birlese iske qosýdy usyndy. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan bıdaıdy, maıly daqyldardy, et-sút ónimderin tereń óńdeý, mal jáne organıkalyq egin sharýashylyqtaryn damytý arqyly bul baǵytta tıimdi jumys atqarýǵa daıyn. Sonymen qatar zamanaýı qoımalar, logıstıkalyq ortalyqtar salý, ishki naryqqa jáne eksportqa arnalǵan daıyn taǵam ónimderin óndirý baǵyttarynyń keleshegi zor.
Prezıdenttiń pikirinshe, halyqaralyq arenadaǵy ózgerister kezeńinde Ortalyq Azııa elderiniń Eýrazııadaǵy negizgi tranzıttik torapqa aınalýǵa biregeı múmkindigi bar. Memleket basshysy elderimiz tek kelisimdi ári úılesimdi áreket etkende ǵana aımaqtyń áleýeti tolyq ashylatynyna senimdi.
– Bir-birin qaıtalaıtyn tekseristerden, shekaradan ótý kezindegi shekten tys bıýrokratııalyq rásimderden arylý úshin Júkti tasymaldaýdyń biryńǵaı elektrondyq júıesin engizý máselesin qarastyrǵan jón. Aımaqtyń áleýetin odan ári nyǵaıtý úshin Ortalyq Azııanyń kólik júıesin damytýdyń keshendi strategııasyn birlesip ázirleýdi usynamyz. Shekara mańynda qalyptasyp kele jatqan ónerkásip haby keń múmkindikke jol ashady. Ony damytý aıasynda joǵary tehnologııalyq jobalardy iske qosýǵa basa nazar aýdarǵan jón, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev jıynǵa qatysýshylar nazaryn sırek kezdesetin metaldardy óndirý jáne óńdeý salasyndaǵy yqpaldastyq perspektıvasyna aýdardy.
– Memleketterimiz ázirge tolyq barlanbaǵan, biraq aıtarlyqtaı mol resýrsqa ıe. Aımaqqa ozyq tehnologııa tartý jáne ınnovasııalyq sheshimderdi engizý isinde kúsh biriktirý kerek. Qazaqstan Astanada Sırek metaldardy zertteý jónindegi óńirlik ortalyǵyn qurý bastamasyn kótergen bolatyn. Bul mekemede kenishter men ony ıgerý tehnologııalary týraly ózekti aqparattardy jınaqtap, ınvestorlarǵa usyna alamyz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev jasandy ıntellekt tehnologııasyn keńinen qoldaný nátıjesinde paıda bolatyn múmkindikterge toqtaldy. Prezıdent elimizde JI-di jan-jaqty engizý sharalary, sondaı-aq ózbek áriptestermen birge atqarylyp jatqan jumystar jóninde baıandady.
– Jasandy ıntellekt salasyndaǵy seriktestikti odan ári damytý úshin atalǵan tehnologııany qoldanýdyń biryńǵaı standarttaryn ázirleý kerek. Ortalyq Azııa memleketterinde jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen paıdalaný týraly deklarasııanyń jobasyn daıyndaýdy usynamyn. Qujat birlesken sıfrlyq jobalar aıasynda málimet almasqan kezde ashyqtyqty, senim men qaýipsizdikti qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Osylaısha, barlyq qatysýshynyń quqyǵy qorǵalatynyna kepil bolady, – dedi ol.
Prezıdenttiń aıtýynsha, óńir úshin sý qaýipsizdigi máselesi asa ózekti.
– Sońǵy bes jylda elderimiz sý saıasatyna qatysty ustanymdaryn jańǵyrtty. Sý problematıkasynyń transshekaralyq sıpatyn eskere otyryp, salalyq strategııamyzdy úılestirý mańyzdy dep sanaımyn. Bul bir jaǵynan sý únemdeýdiń anaǵurlym sátti tájirıbelerin keńinen taratý úshin qajet. Aldaǵy ýaqytta halyqaralyq standarttarǵa sáıkes Ortalyq Azııanyń sýdy paıdalaný jónindegi negizdemelik konvensııasyn qabyldaýdy oılastyrýǵa bolady. Mundaı qujat saladaǵy biryńǵaı jumys qaǵıdattaryn bekitip, yqtımal qarama-qaıshylyqtardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Kelesi jyly sáýir aıynda Astanada О́ńirlik ekologııalyq sammıtimen qatar ótetin Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryna múshe memleketter basshylarynyń jıynynda osy taqyrypqa oralyp, usynystardy talqylaı alamyz. Sizder atalǵan is-sharalarǵa belsendi qatysady dep senemin, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaıtý óńir elderi úshin negizgi basymdyq sanalady.
Memleket basshysy О́zbekstan Prezıdentin Samarqand qalasynda IýNESKO-nyń Bas konferensııasyn tabysty ótkizýimen quttyqtady.
Prezıdent ortaq tarıhı-mádenı murany saqtaýdyń, ulttyq qolónerdi nasıhattaý jáne turaqty túrde birlesken is-sharalar uıymdastyrýdyń mańyzyna nazar aýdardy.
Kınematografııa salasynda, sondaı-aq zamanaýı týrıstik klasterler qurý jáne jańa tehnologııalardy paıdalaný arqyly Uly Jibek jolynyń murasyn dáripteýde birshama is tyndyrýǵa bolady.
– Osy salada barynsha belsendi áreket etip, týrızm saıasatyn ózara tıimdi úılestiretin ýaqyt jetti dep oılaımyn. Buǵan deıin búkil óńirge ortaq týrıstik baǵdarlardy damytý týraly usynys aıtylǵan edi. Biz mundaı bastamalardy qoldaımyz. Budan bólek, Ortalyq Azııanyń birtutas týrıstik brendin ilgeriletýde pármendi sharalar qabyldaýdy usynamyz. Týrızm salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim jáne Ortalyq Azııa elderiniń biryńǵaı týrıstik keńistigin qalyptastyrý atalǵan saladaǵy baılanystarymyzdy jandandyrýǵa quqyqtyq negiz bola alady, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Tashkenttegi Islam órkenıeti ortalyǵynan alǵan áserimen bólisip, Shavkat Mırzııoevtiń atalǵan mekemeni ǵylymı-zertteý jumystary júrgiziletin ortaq alańǵa aınaldyrý jónindegi bastamasyn qoldady.
Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq úılestirýshiler keńesiniń rólin kúsheıtý mańyzdy ekenin atap ótti.
Memleket basshysy álemdegi geosaıası dúrbeleń jaǵdaıynda óńirlik turaqtylyq pen qaýipsizdikti kúsheıtýdiń máni zor ekenin aıtty.
Bul rette Prezıdent Tájikstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy memlekettik shekara týraly, sondaı-aq Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne О́zbekstan shekaralarynyń túıisý núktesi týraly sharttarǵa qoldaý bildirip, bul mámilelerdi mańyzdy qadam retinde baǵalady. Budan bólek, jaqynda Tájikstannyń XXI ǵasyrdaǵy Dostyq jónindegi shartqa qosylýyn eleýli sheshim dep atady.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, óńir áli de terrorızm men dinı ekstremızm, esirtki tasymaly jáne transulttyq qylmys sekildi syn-qaterlermen betpe-bet kelip otyr. Bul qaýipterdi birlesip qana eńserýge bolady. Osy baǵyttaǵy jumys óńir elderiniń Qaýipsizdik keńesteri hatshylary deńgeıinde júrgizilýge tıis.
Sóz sońynda Prezıdent Konsýltatıvtik kezdesý formatyn odan ári jetildirý máselesine toqtaldy.
– Ulttyq úılestirýshiler keńesi bekitilgennen beri bul alań tıimdiligin kórsetti. Keńestiń rólin kúsheıtetin ýaqyt keldi dep oılaımyn. Ol ýaǵdalastyqtardyń oryndalýyn baqylaýmen shektelmeı, óńirdi damytýdyń strategııalyq vektorlaryn ázirleýmen aınalysýy kerek. О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoevtiń osy formattyń ınstıtýsıonaldyq negizin kúsheıtýge qatysty usynysyn qýattaımyn. Bul máselelerdi jumys tártibinde talqylap, tıisti bastamalardy bekitýge bolady dep oılaımyn. Ortalyq Azııa saraptamalyq forýmyn óńirlik yqpaldastyq júıesine qosýdy usynamyn. Sonyń nátıjesinde forým zertteý júrgizetin jáne biryńǵaı tásilder qalyptastyratyn negizgi platformaǵa aınala alady, – dedi Memleket basshysy.
Sammıtte О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedov, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov jáne Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev sóz sóıledi
Sonymen qatar BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh beıneúndeý joldady.
