Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Belarýs eline baryp qaıtqan kásipkerlerdiń aıtýynsha, ol jaqta eń aldymen otandyq ónimniń saýdasyn qyzdyrý máselesine basa mán beriledi. Azyq-túlik dúkenderindegi taýardyń 80 paıyzy – jergilikti ónim. Al ımport taýardyń úlesi – 20-aq paıyz. Onyń ózi eleýsizdeý, eń tómengi sórelerge qoıylǵan. Bizdiń keıbir saýda ortalyqtarynda, kerisinshe, birden kózge uryp turatyn eń kórneki jerlerde sheteldiń ónimderi samsap turady.
Máselen, broıler etin alaıyq, búginde qala turǵyndarynyń deni kóbine Reseı men Belarýstan kelgen arzan qusqa qumar. Al Qostanaıdan 40 shaqyrym jerdegi Jýkov qus fabrıkasynyń ónimi sórede uzaǵyraq jatyp qalady. О́ıtkeni otandyq ónim aldyńǵylarǵa qaraǵanda sál qymbattaý. Kásiporynǵa baryp, broıler ósirip jatqan mamandarmen sóılesip kórdik. Olar qus sharýashylyǵy salasynda sheshilmeı kele jatqan biraz másele bar ekenin aıtty.
Jylyna myń tonna et shyǵaratyn Jýkov qus fabrıkasynyń ónimderi búkil oblys kólemine taraıdy. Kezinde turǵyndarynyń kóbi kóship ketken shaǵyn eldi mekenniń eńsesin tiktep, aýyldy qaıta jandandyrǵan kásiporyn Qostanaı aýdanyna qarasty Jýkov, Aleksandrov, Eńbek eldi mekenderinde turatyn 50 adamdy turaqty jumyspen qamtamasyz etip otyr.
Fabrıka broıler jumyrtqasyn jylda Bashqurtstannan satyp alady. Ony 21 kún ınkýbatorda ustaıdy. 22-kúni jańa jumyrtqa jarǵan saryúrpek balapandardy aýmaǵy sıyr bazasyna bergisiz keń taýyq qoraǵa shyǵarady. Fabrıkadaǵy 7 taýyq qoranyń árqaısysynda 15 myń qus ósedi. Jyp-jyly ári keń zamanaýı angarlar qysy-jazy qus ósirýge múmkindik berip otyr. Mundaǵy jylý mólsheri, qustyń kútimi avtomattandyrylǵan arnaıy tehnologııa jolymen iske asyrylady. Angarǵa kirgen balapan 40-45 táýlik ishinde ósip, et jınap úlgeredi. Odan ári qustar soıý sehyna jiberilip, taza salmaǵy eki-eki jarym kılo tartatyn broıler eti Tobyl qalasyndaǵy shujyq sehyna jóneltiledi. Zamanaýı seh broıler etin óńdep, shujyq daıyndap shyǵarady.
«Bizdi ónimder óńir jurtshylyǵyna «Ot Rozýmovıcha» brendimen belgili. Broılerdi etteı emes, kóbine shujyq túrinde satamyz. Qazir oblys kóleminde Belarýs taýarlary men dúkenderi qaptap ketti. Biz mol ónim shyǵaratyn kásiporyn retinde memleketten qus etiniń ár kılosyna 50 teńge sýbsıdııa alamyz. Soǵan qaramastan, syrttan kelgen ónimniń qyspaǵyn edáýir sezinip otyrmyz. Syrttan kelip jatqan broıler eti muzdatqyshta kóp jatyp qalady, sondyqtan etinen góri sýy kóp bolady. Sýdyń kóptigi ettiń tutyný merzimi ótip ketkennin kórsetedi. Sondyqtan sapasy tómen, baǵasy arzan bolyp keledi. Al bizdiń ónim – ózimizdiń alqapta tabıǵı jaǵdaıda ósip-pisken taza bıdaıdan tartylǵan hımıkatsyz jem jep ósken qustyń ekologııalyq taza ári sehtan jańa ǵana shyqqan eti ǵoı. Ony sapa jaǵynan sheteldiń etimen salystyrýǵa múlde kelmeıdi. Biz Reseıdiń ónimi sııaqty arzan baǵa qoıa almaımyz. О́ıtsek ónimniń ózindik quny aqtalmaıdy. Soǵan qaramastan, broıler etin meılinshe tómen baǵamen saýdaǵa shyǵaryp jatyrmyz. О́kinishke qaraı, qazir jurttyń birazy sapaǵa emes, baǵaǵa qaraıdy», deıdi Jýkov qus fabrıkasynyń tehnologi Svetlana Morozova.
Jýkov aýylyndaǵy qus fabrıkasyna bola sonaý Belarýs memleketinen kelgen Svetlananyń sózinen elimizde broıler qusyn ósiretin mamandar da tapshy ekenin ańǵardyq. О́z isine shyn berilgen bilikti maman qus sharýashylyǵy salasynda jetispeı jatqan biraz máseleniń ushyǵyn shyǵarǵandaı boldy.
«Qazaqstanda analyq qus ósiretin sharýashylyq joq. Eger shekara jabylyp qalsa, ınkýbatorlyq jumyrtqa ala almaı qalamyz. Bul – azyq-túlik qaýipsizdigimen tikeleı baılanysty mańyzdy másele. Máselen, ótken jyly Reseı shekarasy jabylyp qaldy da, jumyrtqasyz qaldyq. Amalsyz Túrkııadan aldyrdyq. Sondyqtan meniń oıymsha, memleket óz ishimizde analyq qus sharýashylyǵyn qolǵa alý jaǵyn qarastyrýy kerek. Biz de aqshamyzdy shetelge shashpaı, jumyrtqany ózimizden alatyn edik. Broıler analyǵy Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Makınsk qus fabrıkasynda ǵana bar. Biraq olardyń jumyrtqasy ózderinen artylmaıdy. Iri analyq qus sharýashylyǵyn ashý, árıne, mol qarjyny qajet etedi. Sondyqtan bul salaǵa memlekettiń qoldaýy asa qajet. Mundaı sharýashylyqqa jumsalǵan shyǵyn túbinde eselep aqtalady. Onyń ústine, Reseı qus fabrıkalary bizge jaqsy jumyrtqasyn bermeıdi. Sapaly jumyrtqasyn ózine iriktep alyp, qalǵanyn bizge satady», deıdi S.Morozova.
Mamannyń aıtýynsha, broıler – az ýaqyt ishinde mol et alý úshin arnaıy býdandastyrylǵan úı qusy. Sondyqtan bul salany damytý úshin aldymen maman daıarlap alý qajet.
Qostanaı oblysy
