Ol et eksportyna engizilgen tyıymǵa baılanysty óz atyna fermerlerden, qaıta óńdeýshilerden jáne salalyq birlestikterden kóptegen ótinish kelip túsip jatqanyn jetkizdi.
«Atap aıtqanda, ońtústik óńirde eksportqa ruqsat tek bir ǵana kompanııaǵa berilip, olar táýligine bar bolǵany 150-200 bas buqany shyǵaryp jatyr. Eksportqa shekteý qoıylǵanǵa deıin О́zbekstan eline oblysymyzdan kúnine 1000 bas qara maldyń eti jiberilip otyrǵan. Úkimettiń Túrkistan oblysynan et eksporttaýǵa ruqsat berý sheshimi bul kompanııaǵa negizsiz artyqshylyq bergendeı áser qaldyrady. Mundaı jaǵdaı lobbızm men olıgopolııa belgilerin eske salady. Bul qanshalyqty zańdy? Nelikten dál osy kompanııaǵa eksportqa ruqsat berildi jáne tańdaý qandaı krıterııler boıynsha jasaldy?» dep surady depýtat.
Aıtýynsha, tyıymnyń saldarynan basqa fermerlerdiń tabysy tómendep, naryq mehanızmderi buzylyp, haos pen belgisizdikti týdyryp otyr.
«Memleket basshysy elimizdiń ekonomıkasyn eksportoorıentti baǵytta damytý strategııalyq maqsatymyzdyń biri ekenin birneshe ret atap ótken bolatyn. Alaıda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde 2025 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıingi merzimde 13 000 tonna kóleminde iri qara maldyń (IQM) eksportyna sandyq shekteýler (kvotalar) engizýdi kózdeıtin "Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynan sıyr etin áketýge tyıym salýdy belgileýdiń oryndylyǵy týraly" buıryqtyń jobasy ázirlendi. Eksportqa tyıym salý – ekonomıkalyq turǵydan negizsiz dep sanaımyn, óıtkeni, bul sheshim bolashaqta elimizdiń syrtqy naryqtarǵa qol jetkizýin shekteıdi jáne aldaǵy ýaqytta iri qara mal baǵasynyń úsh esege ósip ketýine yqpalyn tıgizedi. Bul jaǵdaıda Úkimet halyq úshin ettiń bólshek baǵasyn tómendetemiz dep jarııalaǵan maqsatyna jete almady. О́ıtkeni naryqtyń zańdylyqtaryn kúshpen ózgertý múmkin emes. Eger et óndirý tıimsiz bolsa, onda baǵa, kerisinshe, barlyq tutynýshy úshin qymbattaı túsedi», dedi Qyryqbaev.
Ol Argentınada et eksportyna tyıym salýdyń aýyr nátıjelerin eske saldy. Aıtýynsha, mıllıondaǵan mal sany qysqaryp, myńdaǵan fermer bankrotqa ushyraǵan, eksport eki esege tómendegen.
«Argentına birneshe ret sıyr etin eksporttaýǵa tyıym salǵan. Nátıjesinde, mal sany mıllıondaǵan basqa qysqaryp, myńdaǵan fermerlik sharýashylyqtar bankrotqa ushyraǵan, eksport eki esege deıin tómendegen, naryqtardy básekelester jaýlap alyp, salany qalpyna keltirý on jyldan astam ýaqytqa sozylǵan.
AQSh, Kanada, Avstralııa, Brazılııa sııaqty damyǵan el naryqtarynda et – qunynyń tek 45-50% quraıdy, qalǵan 50-55% qosymsha ónimder, súıek, kollagen, jelatın, teri, qyryq qabat jáne t.b. shet elge eksporttalýyna múmkindik beredi.
Et óndirý – elimizdiń dástúrli salasy. Et ónimderi eksportyn damytý úshin qaıta óńdelgen ónim úlesin arttyrý qajet, ıaǵnı syrtqy ekonomıkalyq shekteýler qoımaı, kerisinshe, qosymsha ónimderdi qaıta óńdeýdi damytý jáne jańa naryqtardy ashý baǵytynda jumys jasaý qajet.
Shekteýdi alyp tastaý arqyly elimiz mal basyn saqtap qalýǵa, fermerlerdiń bankrotqa ushyraýyn boldyrmaýǵa, dástúrli salany saqtaýǵa jáne eksporttyq áleýetti uzaq merzimdi damytýǵa múmkindikti jiberip almaýy tıis.
Joǵaryda aıtylǵandarǵa sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasynan et ónimderin eksporttaýǵa qoıylǵan tyıymdy tolyq jáne shartsyz joıýdy suraımyn.
Budan ári syrtqy saýda máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń otyrystaryna jáne Halyqaralyq ekonomıkalyq uıymdarǵa qatysý úshin ár oblystan bir fermerdi engizýdi usynamyn. Bul aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń naqty suranystaryn eskere otyryp, anaǵurlym úılesimdi sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi», dep túıindedi depýtat.
