Osyndaı pikirdegi turǵyndar tegin medısınalyq kómekti alý qıyn, oǵan ýaqyt, kúsh-jiger ketedi dep paıymdaıdy. Sondyqtan osy joly oqyrmanǵa MÁMS aıasynda medısınalyq kómekti qalaı alýǵa bolatyny týraly az-kem túsinik berýdi uıǵardyq.
Jalpy, emhanaǵa tirkelgen kez kelgen azamatqa alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek (MSAK) kórsetiledi. Bul – medısınalyq kómektiń bazalyq deńgeıi sanalady. MSAK tirkelgen turǵyndardy esepke alady, profılaktıkalyq tekserýler ótkizip, flıýorografııaǵa túsiredi. Aýrýlardy erte satysynda anyqtaýǵa, sozylmaly naýqastardyń jaǵdaıyn baqylaýǵa, asqynýlar men shuǵyl gospıtalızasııany boldyrmaýǵa, jalpy halyq densaýlyǵyn turaqty baqylaýda ustaýǵa kómektesedi. Bir sózben aıtqanda, MSAK – sizdiń ýchaskelik dárigerińiz jáne siz tirkelgen emhanańyz. Kez kelgen alǵashqy shaǵymdar paıda bolǵan kezde profılaktıkalyq maqsatta nemese densaýlyǵyńyzdy ózińiz úshin baqylaýdy oılasańyz sol jerge júginesiz. Sondyqtan ózińizdiń qaı emhanaǵa tirkelgenińizdi jáne dárigerińizdiń kim ekenin bilý mańyzdy. Iаǵnı, aýyrmaýdyń jolyn izdegen árbir turǵyn jergilikti emhanaǵa tirkelip, jylyna keminde bir márte densaýlyǵyn teksertip tursa, esh artyq bolmaıdy. Qalaı degende, adamnyń birinshi baılyǵy – densaýlyǵy.
Tómende medısınalyq saqtandyrýǵa qatysty mańyzdy degen suraq-jaýaptardy oqı alasyzdar:
Ýchaskelik dárigerge barý úshin MÁMS júıesinde saqtandyrylý shart pa?
– Joq. Pasıentter ýchaskelik terapevtke nemese jalpy tájirıbe dárigerine «caqtandyrylǵan» mártebesiniń bar-joǵyna qaramastan bara alady. Biraq keıin MÁMS paketi aıasynda beıindi mamandardyń keńesi nemese medısınalyq qyzmetter qajet bolsa, «caqtandyrylǵan» mártebesin alý kerek.
Beıindi mamandarǵa jazylý úshin nege ýchaskelik dárigerge barý kerek?
– Beıindi mamandarǵa jazylý terapevt arqyly júrgiziledi. Sebebi ol bastapqy tekserý júrgizip, aldyn ala dıagnoz qoıady jáne ári qaraıǵy tekserýdiń qajettiligin anyqtaıdy. Pasıentti qaı mamanǵa joldaý kerektigin sheship, qajetti taldaýlar men zertteýlerge joldama beredi. Mundaı tásil ózdiginen emdelýdiń aldyn alyp, negizsiz júginýlerdi azaıtady jáne pasıentterdiń aǵynyn ońtaılandyrady. Osylaısha, beıindi mamandar óz kómegine shyn muqtaj jandarǵa kóbirek ýaqyt bóle alady.
Analızder men dıagnostıkaǵa joldamany qalaı alady?
– Kez kelgen keńes berý jáne dıagnostıkalyq qyzmetti emdeýshi dáriger taǵaıyndaıdy. Ol pasıenttiń jaǵdaıyn, shaǵymdaryn jáne belgilerin qaraıdy. Eger tıisti kórsetkishter bolsa, dáriger zerthanalyq jáne ózge de zertteýlerge joldama beredi. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde qyzmet alý úshin pasıenttiń «saqtandyrylǵan» mártebesi bolýy shart.
Medısına qyzmetkerleri profılaktıka, dıagnostıka, emdeý jáne ońaltýdyń eń tıimdi ádisterin tańdaý kezinde klınıkalyq hattamalardy basshylyqqa alady. Taldaýlar men dıagnostıkalyq zertteýlerge joldamany tirkelgen jerińizdegi dárigerden alýǵa bolady. Iаǵnı terapevtten. Ol kórsetkishter boıynsha nemese profılaktıkalyq tekserý aıasynda zertteý taǵaıyndaıdy.
Jeke klınıkada MÁMS esebinen operasııa jasaýǵa bolatyny aıtyldy. Oǵan joldamany qalaı alamyn?
– Aýrýhanaǵa jatqyzý kórsetkishteri pasıenttiń jaǵdaıyna baılanysty ártúrli bolýy múmkin. Biraq ádette jedel aýyrsynýlar, sozylmaly aýrýlardyń asqynýy, jaraqattar nemese stasıonarlyq baqylaýdy qajet etetin ózge jaǵdaılarda MÁMS esebinen opresııa jastýǵa bolady.
Aýrýhanaǵa jatý úshin ne isteý kerek?
- Tirkelgen emhanadaǵy dárigerge júginý. Eger kórsetkishter bolsa, maman tekserý júrgizip, dıagnoz qoıý úshin qajetti zertteýlerdi tolyq kólemde taǵaıyndaıdy;
- Emhana jaǵdaıynda qajetti mınımaldy tekserýden ótý;
- Aýrýhanaǵa jatýǵa joldama alý. Medısınalyq uıymdy óz dárigerińizben birge tańdaı alasyz;
- Aýrýhanaǵa jatý talonyn alý. Ol arqyly «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» saıtynda (https://bg.eisz.kz/) óz kezegińizdi baqylaýǵa bolady.
Joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómek kórsetý (JTMK) úshin tirkelgen medısınalyq uıym profıldik mamannyń qorytyndysyna súıene otyryp, pasıenttiń qujattaryn JTMK jónindegi komıssııaǵa joldaıdy.
Pasıent tirkelgen medısınalyq uıym oǵan tıisti beıin boıynsha osy qyzmetterdi kórsetetin ózge uıymdy tańdaý múmkindigi bar ekenin habarlaýy tıis.
JTMK jónindegi komıssııa jergilikti densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy buıryǵymen jasalady jáne pasıentti tıisti medısınalyq uıymǵa joldaý máselesin sheshedi. Tegin medısınalyq kómektiń kepildi kólemi (TMKKK) tizbesine kirmeıtin mamandandyrylǵan medısınalyq kómek MÁMS júıesinde nemese aqyly negizde kórsetiledi. Mamandandyrylǵan kómektiń kólemi, sonyń ishinde zerthanalyq jáne dıagnostıkalyq zertteý ádisteri, klınıkalyq hattamalarǵa sáıkes aıqyndalady.
Eger maǵan joldama berýden bas tartsa, qaıtpek kerek?
– Eger pasıenttiń qandaı da bir medısınalyq qyzmetke kórsetkishteri bola tura dáriger joldama nemese kómek berýden bas tartsa, emhanalar men aýrýhanalarda qurylǵan Pasıentterdi qoldaý jáne ishki saraptama qyzmetine júgine alady. Bul qyzmet «osynda jáne qazir» qaǵıdaty boıynsha máselelerdi jedel sheshýge arnalǵan.
