Umtylys

О́z halqyn órkenıet tórinen, izgi qoǵamnan kórgisi kelgen Abaı men sol ıdeıanyń jalǵasy – Zamanaıdyń syrymen avtor oqý-bilim men ilim-ǵylymnyń jasampaz kúsh ekenin aıqyndaıdy. Bul – Jaryq pen Kúnge bet burýdyń kórkem rámizi ispettes. Myńdardyń armany men muń-zaryn myń birinshiniń – Abaıdyń, birneshe urpaqtyń ókili –  Zamanaıdyń jan syry arqyly sanaǵa toqytady.

Eske salsaq, avtor buǵan deıin hakim sóziniń «sáýlesimen» ádiptep, jalǵyz árippen tańbalanǵan «Ý» atty roman-essesin, táýelsiz elimizdiń tuńǵysh Qorǵanys mınıstri, alǵashqy Halyq qaharmany, Keńes Odaǵynyń batyry Saǵadat Nurmaǵambetov týraly «otAsý» roman-dılo­gııasyn jazǵanyn bilemiz. Sondaı-aq Abaıdyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaıyndaǵy «Abaı sáýlesi», «Aqıqat ushqyny» atty zertteýler men maqalalar jınaqtary jáne «Abaıdyń aqyn uldary» kitaby oqyrman qaýymǵa keńinen tanys. «Shýaq», «Ǵaıyp» áńgimeler men novellalar jınaqtary ádebı ortaǵa tańsyq emes.

Tórt taraýdan turatyn jańa roman-novellada avtor taǵy da Abaıdyń janyna, aqynnyń sózine úńiledi. «Súıiný», «Kúıiný», «Sýyný», «Seıilý» – ár taraý úsh bólimnen quralǵan novellalar arqyly órbıdi. Máselen, Zamanaı «Súıiný» taraýyndaǵy «Kelý», «Oıaný», «Kórý» bólimderi men «Kúıiný» taraýyndaǵy «Taný», «Aıtý», «Taqymdaý» bólimderinde ult muratyn ortaǵa salady. Al el armanyna degen senimniń úzilýi men qaıta oralýy «Sýyný» taraýyndaǵy «Túrshigý», «Túńilý», «Qaıtý» jáne «Seıilý» taraýyndaǵy «Oralý», «Sergý», «Serpilý» bólimderinde beınelenedi.

 «О́z basym uly aqyn týraly oılanǵanda Abaıdyń jap-jaryq, sáýleli, biraq «soqtyqpaly, soqpaqsyz», taýqymetti saparynyń súıindirgen, kúıindirgen, sýyn­dyrǵan jáne seıilý kezeńderin sezinemin. Bul tórt kezeń – jaı ǵana ýaqyt ólshemi emes, hakimniń jaryqqa súıinýiniń, qarańǵylyqqa kúıinýiniń jáne «qańq eter túkti baıqamas, jartas»  qaýymnan sýynýynyń, erkin elimen  birge seıilýiniń  tórt kezeńi», dep jazady avtor.

Daralyq pen danalyqtyń ózara ózektes, túbiri tamyrlas tórt kezeńi. «Onyń bireýi olqy soqsa, menińshe, aqyn syry da solǵyn tartpaq. Abaı jyrlaǵan myńnyń muńyn, ıakı myń birinshiniń muńyn  túsinýiń de ekitalaı. Bul tórt kezeń, sondaı-aq dala danyshpany Qunanbaıdyń Abaıynyń, qazaqtyń Abaıynyń adamzattyń máńgi Kúnshýaǵyna aınalǵan jasampaz saparynyń birin-biri jalǵaǵan máńgilik jolynyń tórt kezeńi».

Jazýshy bul tórt kezeńdi keshegi ata-áke, búgingi nemere-shóbereniń, ıakı Zamanaılardyń ýystan shyǵaryp alǵan úmitteriniń aınasyna balaıdy. Sondaı-aq táýelsiz qazaǵynyń ótkenge salaýat aıtyp, erteńge zor úmitpen seıilý kezeńi dep te aıshyqtaıdy.

Iá, bul týyndynyń ózegi ata-baba armanymen, hakim Abaıdyń murat-maqsatymen jáne búgingi urpaqtyń tilegimen tereńnen astasqan órkenıetke bastar jol – oqý men bilimge umtylys, qushtarlyq pen jaryq úmitke qurylǵan.

Aıta keteıik, 1 000 danamen taralǵan kitap muqabasy avtordyń aqylymen nemereleriniń salǵan sýretterimen bezendirilýi de onyń óz urpaǵyn Kúnge – ilim-ǵylymǵa «jeteleýin» meńzeıdi.