Sýretti túsirgen – Nurbolat NURJAÝBAI
Qazir «Taza Qazaqstan» ekologııalyq bastamasy aıasyndaǵy qala men aýyldaǵy júıeli jumystar tazalyqtyń qoǵamǵa tártip ákeletin qaǵıdaǵa aınala bastaǵanyn bildiredi. Mysaly, osy kúni Syr óńirinde kásipkerler aksııaǵa qoldaý retinde demalys, oıyn, sport alańdaryn salyp, turǵyn úıler men áleýmettik nysandardy jóndeýge demeýshilik kórsetip otyr. Bul jumystar oblys ortalyǵynda ǵana emes, barlyq aýdanda jalǵasyn taýyp, kóshelerdi abattandyrý, jaryqtandyrý jumystary úzdiksiz júrgizilip keledi.
О́ńirde biryńǵaı dızaın-kod engizilip, barlyq eldi mekendegi ǵımarattar men qoǵamdyq keńistikter arhıtektýralyq talaptarǵa sáıkestendirildi. Qyzylordada 60 kópqabatty úıdiń qasbeti jańartylyp, 20 úıdiń aýlasy abattandyryldy.
Qazir oblys ortalyǵynda jóndeýden ótip jatqan Prezıdent saıabaǵynda sport, oıyn alańdary, sanıtarlyq modýlder, ekobokstar men fandomattar ornatylady. Saıabaq aýmaǵynda jyl boıy úzdiksiz jumys jasaıtyn 300 oryndyq zamanaýı balalar tynyǵý lageri men botanıkalyq bilim berý ortalyǵy boı kóterip keledi. Odan bólek, quny 9 mlrd teńgege saıabaq pen qalany baılanystyratyn jaıaý júrginshiler kópiri salynyp jatyr.
О́ńirde keıingi jyldary «Úlgili eldi meken» oblystyq konkýrsy ótkizilip keledi. «Taza Qazaqstan» respýblıkalyq ekologııalyq baǵdarlamasynan úndes osy bastama aıasynda eki jylda oblystyq bıýdjetten 1,5 mlrd teńge bólinip, úzdikterge 48 arnaýly tehnıka tabystaldy. Bıylǵy konkýrsqa 39 eldi meken qatysyp, komıssııa aýyldarda atqarylǵan jumystarmen tanysty. «Úlgili aýdan», «Úlgili aýyl», «Úlgili eldi meken» atalymdaryn qamtyǵan konkýrs qorytyndysynda jeńimpazdarǵa 564 mln teńgege 19 arnaýly tehnıka berildi.
«Taza Qazaqstan» aksııasy aıasyndaǵy senbilikter qazir jurtty jaqsy iske jumyldyrǵan bastamaǵa aınaldy. Jyl basynan beri tazalyq jumystaryna 440 myńnan astam turǵyn qatysyp, myńdaǵan tonnadan astam turmystyq qaldyq shyǵarylyp, eldi mekenderdegi 510 skver men park, 256 tarıhı-mádenı eskertkish, 1019 áleýmettik nysan, 3 603 óndiristik, kásipkerlik nysan, sondaı-aq 332 sý aıdyny men 41 394 kóshe boıy tazartyldy.
Osy kúni aýdandar men aýyldarda jurtty tazalyqqa úndeıtinderdiń qatary molaıǵan. Bul qatardan qoǵam belsendilerimen qatar kópbalaly analardy, belsendi jastardy kórýge bolady. Aýdandarda tazalyqqa kóshe bolyp jumylatyn jaqsy úrdis baıqala bastady. Senbilikke qatysatyn jastary joq úılerdiń aýlasyn tazalap, qora-qopsysyn jumyla jóndep beretin janashyrlar da bar.
Degenmen jurttyń bári ortaq mindet talabyn túsine qoıdy deý taǵy qıyn. Mundaılar qala, aýdan ákimdikteri janynan qurylǵan mobıldi toptar nazarynan tys qalmaıdy. Olar sanıtarlyq tazalyqty saqtap, aınalany lastaýdyń aldyn alý maqsatynda kúndelikti reıdke shyǵady.
Aınalanyń tazalyǵy týraly áńgimeniń abattandyrý, kórkeıtý-kógaldandyrýǵa jalǵasatyny aıtpasa da túsinikti. Tilin tappasańyz, tabıǵaty qatal óńirde tikken talyń jaıqala ketýi neǵaıbil. Jyl basynan beri oblys aýmaǵynda klımattyq jaǵdaıǵa beıimdelgen 255 500 túp qaraǵash, terek, Syr taly kósheti otyrǵyzyldy. Osyndaıda qala irgesindegi sortań jerdi jaıqalǵan baqqa aınaldyrǵan Bektaı aqsaqaldyń úlgisin aldymen aıtar edik.
Jalpy, jyldan-jylǵa sortańdanyp kele jatqan topyraqty bar kóshet jersine bermeıtini bar. Áıtse de, ádisin taýyp, osyndaı jerge túrli jemis aǵashtaryn, tipti tropıkalyq ósimdikterdi de óndirip otyrǵandar kezdesedi. Belgili baǵban Bektaı aqsaqal solardyń biri.
Jasy toqsanǵa taıaǵan qarııa osy ýaqytqa deıin 2 mıllıonnan astam kóshet otyrǵyzyp, tek syrtta ǵana ósetin talaı tal-daraqty Syrǵa jersindirdi. Aqsaqal qazir jaıqalǵan baýǵa aınalǵan aýmaqqa toqsanynshy jyldary qonys teýipti. Qulazyǵan dalaǵa qoı jaıyp, eki jylda mal basyn 300-den asyryp tastaıdy. Keıin maldy saýdalap, baǵbandyq kásipti birjola qolǵa alady.
– Qysy-jazy jel uıytqyp turatyn aýasy qurǵaq, topyraǵy sortań óńirde de qalaǵanyńdy ósirýge bolady. Mysaly, men qazir kóshetti dánnen egip, 20-dan astam aǵash túrin shyǵardym. Olardyń arasynda arsha, jergilikti qaraǵaı sekildi sırek kezdesetinderi de bar. Tipti taýda ósetin dolanany ósirip, jemisin jep otyrmyn. Qazaq «Daraq bir jerden kógeredi» degendi tegin aıtpaǵan ǵoı. Dáni osy topyraqtyń nárin boıyna sińirgen tal myqty bolady. Syrttan kelgen kóshetterdiń bizge jetkenshe jolda búlinip, tamyry keýip qalatyn kezi kóp. Osydan keıin «Syr boıynda qara aǵashtan basqa tal óspeıdi» degen túsinik te qalyptasqan. Men bul pikirmen kelispeımin», deıdi qarııa.
Aqsaqaldyń baǵynda jemis aǵashynyń 10-nan asa túri bar. Alma, shıe, júzim, órik, almurt jaıqalyp tur. Eshqandaı tyńaıtqysh paıdalanbaı-aq aǵashtyń bar túrin egip otyrǵan qarııadan kóktemde kóshet alatyndar az emes. Osylaısha, buryn syrttan kelgenderdiń saýdasyn qyzdyryp júrgender jergilikti kóshetke bet bura bastady.
Jýyrda jergilikti «Qyzylorda» telearnasy uıymdastyrǵan «Jyl tańdaýy –2025» jobasynda «Jyldyń eńbek adamy» atalymynda Bektaı Súleımenov kópshiliktiń daýys berýimen úzdikter qatarynan kórindi. «Taza Qazaqstan» bastamasyna ún qosqan baǵbannyń úrdisi el arasynda aýqymdy aksııaǵa úles qosqandar qatarynyń artýyna sep bolyp keledi.
QYZYLORDA
