Berezovka aýyly kóshirile me?

О́tken jyly qarasha aıynyń aıaq kezinde Bórli aýdanyndaǵy Berezovka aýylynda balalar men jasóspirimderdiń ýlaný kórinisteri kezdesti. Bul arada basyn birden ashyp aıtatyn másele, Berezovka Qarashyǵanaq ken ornyna jaqyn ornalasqan. Atap aıtqanda, gazdy keshendi óńdeý jónindegi ekinshi qondyrǵy atalǵan aýylǵa óte taıaý. Bul aradan sanıtarlyq qorǵaý aýmaǵy nebári eki júz metr jerde ornalasqan. Sondyqtan da jergilikti turǵyndar balalardyń ýlanýyna osy arada kómirsýtegi shıkizatyn óndirip jatqan sheteldik KPO bv kompanııasynyń ekologııalyq tepe-teńdik pen qaýipsizdiktiń saqtalmaýynan bolǵan óndiristik úderisterdiń áseri bar dep sanaıdy. Oryn alǵan jaǵdaıǵa oraı Berezovkada jergilikti atqarýshy organ jetekshileri, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev, budan keıin bıylǵy qańtar aıynda Energetıka mınıstriniń birinshi orynbasary Uzaqbaı Karabalın bolyp, oqıǵanyń paıda bolýy men óristeýi máselelerimen tanysty. Ári turǵyndarmen betpe-bet kezdesip, olardyń oı-pikirlerine qulaq túrdi. Aıtaıyn degenimiz, Úkimet basshysynyń orynbasary atalǵan aýylda bolyp, ketkennen keıin respýblıkalyq vedomstvoaralyq jumys toby qurylyp, olar bul qubylystyń túp-tórkinin anyqtaýǵa den qoıdy. Munaı-gaz keshenindegi ekologııalyq zertteýler jónindegi komıtette jasalǵan taldaýlar men zertteýler KPO bv kompanııa­sy tarapynan 2014 jyldyń qańtary men qarashasy aralyǵynda jergilikti turǵyndar qaýip etken jaıttar ushyrasqanyn joqqa shyǵarmaıdy. Alaıda, sheteldik alıans bul buzýshylyǵy úshin 2 mıllıard 300 mıllıon teńge kóleminde ákimshilik aıyp tólegen. Osyndaı kórinistiń balalardyń ýlanýyna tikeleı qatysy bar ma, joq pa? Bul saýaldyń jaýaby aldaǵy kúnderdiń enshisinde qalyp otyrǵandaı kórinedi. Sóz joq, halyqaralyq óndiristik qarym-qatynastarda aıyp taǵý tártibi ornyqqan. Bul arada basty másele onyń kóleminiń úlken-kishisinde emes, belgili bir óndiristik úderisterdiń saldarynan turǵyndar densaýlyǵyna zııan kelýinde ǵoı. Tek onyń betin ári qylsyn deńiz. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi medısınalyq qyzmetti uıymdastyrý departamenti men Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń mamandary da oqys oqıǵa oryn alǵannan keıingi aralyqta qarap qalmaǵanyn, shuǵyl kómekke kelgenin aıtpaı ketý shyndyqqa qııanat. Olar vedomstvoaralyq jumys tobynyń quramynda Berezovka aýyly turǵyndarynyń jaı-kúıin zerdeleýge den qoıdy. Ári ýlanǵan keıbir balalarǵa buǵan deıin qoıylǵan dıagnozdardy dál aıqyndaý úshin oǵan qajetti sharalardy belgiledi. Al máseleniń mánisine tutastaı úńile kelgende Qarashyǵanaq kenishi túbin­degi Berezovka aýyly turǵyndaryn tolǵan­dyratyn basty másele – olardyń ózge jaqqa kóshirilýi desek shyndyqtan alshaq kete qoımaspyz. Bul qadam búgingi qalyptasqan jaǵdaıǵa qanshalyqty sáıkes keledi. Árıne, kóshirilý kózdi ashyp jumǵandaı ýaqytta bola qoıatyn op-ońaı is emes. Ony jeti ret ólshep, bir ret kespese taǵy da qıyn-aq. Bul oraıda aýyl turǵyndarymen bolǵan kezdesýde Energetıka mınıstriniń birinshi orynbasary U.Qarabalın keltirgen pikirdiń qısyny bar sekildi kórinedi. Onyń pikirinshe, belgili bir eldi mekende turatyn adamdardy ózge jaqqa kóshirý memleket tarapynan tek eki túrli jaǵdaıda júzege asyrylady. Munyń birinshisi – sol aımaqta asa tótenshe ekologııalyq jaǵdaı qalyptasqan kezde. Ekinshisi – eldi meken turǵyndary ekologııalyq apatqa tap bolǵanda. Berezovka aýylynda dál osyndaı ekologııalyq apat pen tótenshe jaǵdaı oryn aldy ma? Balalardyń ýlaný kórinisteri aýyldy osyndaı óte qıyn jaǵdaıǵa ákelip tireı ala ma? Bul áli de kóp bolyp keńesip sheshetin másele dep oılaımyz. Munaı-gaz keshenindegi ekologııalyq retteý qyzmetimen aınalysatyn bilikti mamandarmen pikirlesý sátinde ekologııalyq ahýal shıryqqan aýmaqtaǵy adamdardy kóshirýdiń taǵy bir qajettiligi bar ekenin túısindik. Mysaly, elimizdegi munaı-gaz salasyna jetekshilik jasaıtyn memlekettik organdar jetekshileri sońǵy eki-úsh jyl aralyǵynda Qarashyǵanaqtaǵy merdiger uıymdarmen kenish aýmaǵyn odan ári ulǵaıtý jónindegi máseleni oılastyryp talqylap júredi eken. Sonyń ishinde, biz áńgimelep otyrǵan Berezovka aýyly tusyndaǵy gazdy keshendi túrde óńdeý jónindegi ekinshi qondyrǵyǵa qatysty da aldyn ala oılastyrylǵan baǵ­darlama bar bolyp shyqty. Tipti, Energetıka mınıstrligi bul jóninde bıylǵy jyldyń birinshi jartysynyń ózinde atalǵan máseleni barlyq merdigerlermen kelise otyryp sheshýdi uıǵarypty. Mundaǵy maqsat kómirsýtegi shıkizatyn óndirý kólemin odan ári ósirý bolmaq. Mundaı jaǵdaıda eń birinshi kezekte sanıtarlyq qorǵaý aýmaǵynyń jańa tetikteri men esepteri jasalmaq. Buǵan deıingi oılastyrylǵan taldaýlarǵa qaraǵanda, ken ornynyń aýqymy men qýaty keleshekte odan ári ulǵaıa túsetini aıqyn dep tujyrymdaýǵa da negiz bar. Bul bolýy múmkin úderis sanıtarlyq qorǵaý aýmaǵynyń ulǵaıýyna da áserin tıgizbek. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, mundaı kezde atalǵan aýmaq Berezovka aýylyn dál ústinen basyp túspek. Eger shynynda da mundaı jumystar júrgiziletin bolsa, sanıtarlyq qorǵaý aýmaǵynyń jańa esepteri barlyq memlekettik organdarmen kelisilip bekitilmek. Dál osy kezde turǵyndardy kóshirý máselesin qoıýǵa bolady deıdi mınıstrlik mamandary. Qarashyǵanaq kenishine taıaý ornalasqan Berezovka aýyly turǵyndaryn kóshirý jónindegi máseleniń qozǵalyp júrgeni balalardyń ýlaný kórinisinen de kóp ýaqyt buryn bastalǵany bizge málim. Árıne, ony aıtyp júrgender birinshi kezekte osy atalǵan aýyldyń turǵyndary. Sondyqtan, erte me, kesh pe, turǵyndardy uzaq ýaqyttan beri tolǵandyryp júrgen másele oń turǵyda sheshiletinine sengimiz keledi. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy, Bórli aýdany, Berezovka aýyly.