Foto: ashyq derekkóz
Nege 1 qańtar?
Bizdiń dáýirimizge deıingi besinshi ǵasyrda Iýlıı Sezar kúntizbeni qaıta qaraýǵa pármen etti. Sonyń nátıjesinde «ıýlıan kúntizbesi» atanǵan júıe paıda boldy. Ony Aleksandrııalyq astronom ári matematık Sozıgen jasaǵan. Ol jyldy 365 kún dep alyp, ár tórt jyl saıyn bir ret qosymsha kún engiziletin júıeni usyndy. Sol zaman ǵalymy jyl uzaqtyǵyn shamamen 11 mınýtqa artyq eseptegenimen, bul kúntizbe Kún qozǵalysymen birshama dál úılesip turdy.
Sezar engizgen jańa kúntizbede taǵy bir mańyzdy jańalyq boldy. Jyl basy 1 qańtardan bastaldy. Bul kún Rımde atqarýshy bılikti júrgizetin konsýldar qyzmetine kirisetin ýaqytqa sáıkes keletin. Degenmen ıýlıan kúntizbesi ǵasyrlar boıy qoldanylǵanyna qaramastan, jańa jyldyń bastalý kúni ár kezeńde árqalaı belgilenip otyrdy. Ásirese hrıstıan áleminde Jańa jyldy túrli kúnderde qarsy alý tájirıbesi bolǵan.
Nelikten shyrsha?
Máńgi jasyl ósimdikterdi qasterleý tym kóne zamandardan bastaý alady. Shyrsha jańa jylmen baılanyspaı turyp-aq, álemniń ár túkpirindegi halyqtar ony ómir men qaıta jańǵyrýdyń qýatty belgisi retinde qabyldaǵan. Qystyń qaq ortasynda, japyraqty aǵashtar jalańashtanyp turǵan shaqta, shyrsha, qaraǵaı, maıqaraǵaı báz keıpin saqtap qalady. Bul tabıǵattyń aınalymyn, kóktemniń qaıta oralaryn eske salǵan.
Ejelgi mysyrlyqtar qysqy kún toqyraýy kezinde úılerine jasyl palma butaqtaryn ákelip, ony ómirdiń ólimdi jeńýiniń nyshany sanaǵan. Rımdikter Satýrnalııa merekesinde úılerin butaqtarmen bezendirgen. Bul meıram eginshilik qudaıyna arnalǵan edi. Al kelt drýıdteri úshin máńgi jasyl ósimdikter máńgilik pen ólmes ómirdiń belgisi boldy.
Qylqan japyraqty aǵashtar german taıpalarynyń nanym-seniminde aıryqsha oryn aldy. Olar aǵash butaqtarynda úıdi jaman kúshterden qorǵaıtyn tabıǵat rýhtary mekendeıdi dep sengen. Sol sebepti adamdar jańa jyl qarsańynda úıleri men aýlalaryn shyrsha butaqtarymen áshekeılep, ıgi rýhtardy shaqyryp, keler jyldan bereke kútti.
Bul puttyq ǵuryptar tabıǵat kúshterimen baılanys ornatýǵa baǵyttalǵan edi. Máńgi jasyl butaqty nemese tutas aǵashty ornatý jaı sándik áreket emes, qorǵaý, molshylyq pen ósip-órkendeýdi tileıtin magııalyq rásim sanaldy. Dál osy senim qabaty keıingi dáýirlerde qalyptasqan qazirgi shyrsha dástúriniń irgetasyna aınaldy.
Túrkilik dúnıetanymda jalpy aǵash qasıetti sanalǵan. Ol úsh álemdi tutastyryp turǵan rýhanı portal. Tamyry árýaqtar álemimen, dińi tiriler álemimen, butaqtary táńirlik álemmen baılanysady. Islamdyq turǵyda da shyrsha men qaraǵaılardyń máńgi jasyl bolýynyń sebebi aıtylady. Taq Súleımenge perishteler ólmestiń sýyn ıakı ábilhaıatty ákep beredi. Biraq ol ómirdiń máni ótkinshiligimen uǵynylady dep sýdy ósip turǵan shyrshalarǵa shashyp jiberipti deıdi. Sondyqtan bul aǵashtar máńgilik kógerip turady.
Senimge qaıshy kelmeı me?
Keı otandastarymyz jańa jylǵa kelgende kóńili kúpti bolyp, osy suraqpen mazalanady. «Jańa jyl atap ótsem dinge qaıshy kele me?» nemese «qudaıǵa serik qosqan bolmaı ma?» deıdi. Alaıda múftııat ımamdary jańa jyldy atap ótý barysynda senimge qaıshy motıv joq ekenin aıtady. Zaıyrly eldiń qatyrynda bolǵannan keıin Jańa jyl resmı mereke retinde toılanady.
