Aldaǵan kim? Aldanǵan kim?

Adaldyń múlkine kóz salyp, ony ıelený maqsatynda san túrli qıturqylyqtarǵa baratyn qara nıettilerdiń qatary azaımaı tur. Tipti, jetim men jesirdi de «jemtik» kóretin alaıaqtar adamdyq seziminen múlde ada ma dep qalasyń. Mine, soǵan naqty bir mysal.  Almaty qalasynyń turǵyndary Beksultanovtardyń aldaýǵa túsip, quqyq qorǵaý organdarynyń tabaldyryǵyn tozdyrǵaly birtalaı ýaqyt ótipti. Jábirlenýshi retinde tıisti oryndarǵa jazǵan aryz-shaǵymdarynyń sany da, búgingi tańda, júzge jýyqtaǵan. Másele túsinikti bolý úshin áńgimeni Almaty qalasy Almaly aýdandyq sotynyń sot zalynan bastasaq. Jábirlenýshi tarap – aǵaıyndy Aıbek, Ádilet Beksultanovtar. Al sot zalyndaǵy aıyptalýshynyń ornynda Serik Kókenov degen jas jigit jalǵyz otyrdy. Aıbek pen Ádilettiń ákesi Aıdyn Beksultanovtyń sot zalynda aıtqan sózinen uqqanymyz, adal eńbegimen tapqan qarajatyna qos ulyna satyp alǵan Leksýs GS-300 jáne KamAZ 65115 júk kóligin aldyn ala sóz baılasqan eki jigit aılalaryn asyryp, olardan alyp qoıǵan. Aıyptalýshy S.Kókenov aldymen balalarynyń senimine kirip, keıinnen kólikterdi notarıýs R.Taýasarova arqyly tarazdyq kásipker Asqar Kósherbaevtan 10 mln. teńge alamyn degendi jeleý etip, «Sender maǵan kepil bolyńdarshy», dep kepilge qoıýǵa úgitteıdi. Búginde Kókenovtiń degenine kóngen Beksultanovtar ýáde etilgen aqshany da, kepilge qoıǵan óz kólikterin de qaıtara almaı júr. Degenmen, bul daýdy, aldymen, búginde «alaıaqtarǵa aldanyp qaldyq» dep shyryldap júrgen Beksultanovtar emes, Asqar Kósherbaev bastapty. О́zin jábirlenýshi retinde kór­set­ken Kósherbaev «Aǵaıyndy Beksul­tanovtar menen 10 mln. teńge qaryz alyp, qaıtarmaı júr», dep shaǵym­danǵan. Biraq, esh negizsiz jazylǵan aryz jaıly estigen Beksul­tanov­tar máseleniń mán-jaıy múlde basqasha ekendigin aıtyp, joǵary­daǵy A.Kósherbaev pen aıyptalýshy S.Kókenovtiń ústinen qarsy aryz jazady. Osylaısha, Beksultanovtar aqıqatynda aıyptalýshy emes, kerisinshe, jábirlenýshi ekeni anyq­talady. Biraq Beksultanovtar ózderi­niń adal ekendikterin dáleldese de, tegeýrini myqty tergeýshiniń aldynda dármensiz kúıge túsken. Olar endi ózderin taqyrǵa otyrǵyzǵan alaıaq­tyq toptyń tolyq quramyn quryq­tal­ǵanyn kórsek degen úmitpen Al­maty qalasy Almaly aýdany tergeý bólimine jıi-jıi bas suǵatyn bol­ǵan. Bul týraly Aıdyn Beksultanov: «Shyn máninde Asqar Kósherbaev pen Serik Kókenov balalarymdy aldap, kólikterimizdi kepilge qoıǵyzǵan. Bul jalǵyz Kókenovtiń qolynan keletin is emes. Sol sebepti, biz Almaly aýdandyq IIB-ne Kósherbaev pen Kókenovti jaýapqa tartý týraly memlekettik tilde qarsy aryz jazdyq. Bizdiń aryz boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Biraq, bir emes, eki ret qazaqsha jazylǵan aryzymyzdy Almaly aýdandyq IIB-niń tergeýshisi Maqsat Qurmanbaev orys tilinde qaıta jazýǵa májbúr etti. Munysy azdaı, eń basty kúdikti Asqar Kósherbaevty aryzdan múlde alyp tastaýǵa úgittep, tipti, osyny talap etti. Biz kónbedik. Tergeýshiniń buǵan deıin birneshe ret sotty bolǵan jáne shartty jazasyn óteý merzimi áli aıaqtalmaǵan Asqardy qyzǵyshtaı qorǵaýy bizdiń máselemizdiń kúni búginge deıin zańdy sheshilýine kedergi keltirýde. Al sotqa tartylǵan Serik Kókenov tym jas, buryn isti bolmaǵan. Al A.Kósherbaev – meshit tonap, aty shyqqan alaıaq. Ol balam Aıbekti osy Asqar men onyń sybaılasy Maqsat Moldashev degen jigit qorqytyp, «Leksýs GS-300 kóligińdi tirkeýden dereý shyǵaryp bermeseń, ózińdi baýyzdap, otbasyńdy qyryp salamyz» dep aıtqandaryn isteýge kóndiripti. Endi, osyndaı qylmyskerdiń bostandyqta júrýi qoǵamymyzǵa qanshalyqty qaýipti ekenin oılap kórińizdershi!», – deıdi. Jábirlenýshige «Asqar Kósherbaevty  aryzdan alyp tasta dep» ámir bergen tergeýshi óziniń bul áreketin A.Kósherbaevtyń Beksultanovtardyń ústinen jazǵan aryzyn keri qaıtaryp alýymen túsindiripti. Osy jerde túsiniksiz bir jaǵdaı qylań beredi. Jaraıdy, Beksultanovtar joǵaryda atal­ǵan kólikterin kepilge qoıyp, A.Kó­sher­baevtan 10 mln. teńge aldy delik, alaıda, Beksultanovtardyń kepil zatynyń quny qaryz somasyna tatymaıdy ǵoı. Onyń ústine eshqandaı tanys-bilisi joq adamdardyń arasynda osyndaı kelisim bolýy múmkin be? Tipti, mundaı kelisim bolǵan kúnniń ózinde eki kóliktiń qunyn qosqanda sol kezde 45 myń dollar bolady eken. Al 10 mıllıon teńgemiz burynǵy valıýta baǵamymen eseptegende 70 myń dollardy shamalaıdy. Zań tártibi boıynsha qaryz alý maqsatynda kepilge qoıylǵan múliktiń naryqtaǵy baǵasy alynǵan qaryz kóleminiń kemi 50 paıy­zyn jabatyndaı bolýy tıis. Shyny kerek, alaıaqtyqqa qatys­ty qylmystardyń qaı-qaısy adam­nyń aqylyna qonymsyz osyndaı suraqtarǵa toly keledi. Qıturqy árketterdiń astarynda ne jatqanyn uǵý qıynnyń qıyny. Mysaly, jo­ǵaryda sóz bolǵan sot otyrysynda aıyptalýshy S.Kókenovtiń ústinen qozǵalǵan qylmystyq iske baılanys­ty búginde Almaly aýdandyq soty­nyń úkimi shyǵyp, Kókenov alty jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Bir emes, birneshe adamdy aldap soq­qan S.Kókenov óz kinásin moıyn­dap, alaıaqtyq jolmen (Beksul­ta­novtardan basqalaryna) jábirle­nýshi­lerden alǵan aqshalaryn qaıtar­dy. Al Beksultanovtardyń kepil­degi kólikterine qatysty daý aqyry sheshilmedi. Sebebi, Kókenov qylmys­tyq árekettiń bul epızodyn moıyn­damady. Sot zalynda 10 mln. teńgeni almaǵanyn aıtyp, azar da bezer boldy. Alaıda, daý basynda birne­she kún iz-túzsiz joǵalyp ketken Kóke­nov Beksultanovtardyń Almaly aýdandyq IIB-ne jazǵan aryzynan keıin ustalypty. Biraz ýaqyt qamaýda otyryp, kepildikpen bostandyqqa shyǵysymen dereý anasy Janar ekeýi Beksultanovtardyń otbasyna baryp, bolǵan jaıtqa baılanysty keshirim surap, búkil qylmystaryn moıyndaǵan. Beksultanovtar bul oqıǵany túgeldeı úntaspaǵa jazyp alady. Iаǵnı, Kókenov Beksultanovtardyń úıine óz aıaǵymen baryp, Aıbek pen Ádilettiń aqshany kórmegenin, olardy aldap kelisimshartqa qol qoıdyrǵanyn, A.Kósherbaevty ózi taýyp keliskenin, 10 mln. teńgeni de ózi alǵanyn moıyndaǵan. Sol mezette sybaılasy Asqar Kósherbaev ekeýiniń telefon arqyly tildeskeni de úntaspaǵa jazylǵan. Kórgen, estigen kýágerleri de bar kórinedi. Soǵan qaramastan, taspaǵa jazylǵan jazbalarǵa da, kórgen, estigen kýágerlerdiń sózderine de quqyq qorǵaý organdary qulaq túrmepti. Beksultanovtar: «Eger tıisti oryndar taspamyzdy aıǵaq retinde qabyldasa, osy qylmystyq top ashylar edi. Almaly aýdandyq sotynda sýdıanyń Kókenovtiń sybaılasy «Kósherbaev sot zalynda otyrsyn», degeni de jaýapsyz qaldy. Kósherbaev sotqa Taraz qalasynyń aýrýhanasynda ota jasalǵany týraly dárigerdiń anyqtamasyn jiberipti. Ne móri, ne syrqaty týraly dáriger qorytyndysy jazylmaǵan túsiniksiz bir bet qaǵaz. Osynyń bárin eskere kele, sot bizdiń isimizdi Almaly aýdandyq prokýroryna qosymsha tergeýge jiberip, 10.09.2014 jyly qaýly shyǵardy», deıdi Beksultanov Almaly aýdandyq sotynyń Kókenovke qatysty shyqqan sot úkimin kórsetip. Joǵaryda Almaly aýdandyq IIB-niń tergeýshisi Qurmanbaevtyń memlekettik tilde jazylǵan aryzdy resmı tilde qaıta jazǵyzdyrǵany, Kó­sherbaevty qalaı qorǵashtap júr­geni týraly aıtyldy. Endi, dál osy tergeýshiniń kómegimen Beksul­ta­nov­tarǵa tıesili eki kóliktiń biri Lek­sýstyń qalaı satylyp ketkendigi tý­ra­ly Aıdyn myrza: «Tergeýshi Qur­manbaev Almaty qalasy IID-niń pod­polkovnıgi G.Dúısemalıevanyń atyna Almaly aýdandyq IIB tergeý bóliminiń basshysy podpolkovnık D.Nurmuhanovtyń atynan tergeý qajettiligine baılanysty toqtamda turǵan, krımınaldy kólikterdi ares­ten shyǵarý jóninde jalǵan raport jazyp, ózi qol qoıyp, daýly kólikterge qatysty tergeý isiniń áli aıaqtalmaǵanyna qaramastan, Reımova degen hanymǵa Leksýsty shyǵaryp bergen. Osylaısha, toqtamda turǵan kóligimiz qoldan-qolǵa  satylyp ketti», – dedi. Aıtpaqshy, «Qoryqqan buryn judyryqtaıdy» demekshi, Asqar Kósherbaev ótken jyldyń sáýir aıynda Almaly aýdandyq IIB-ne Beksultanovtardyń ústinen jaz­ǵan aryzyn qaıtaryp alǵanyna qara­mastan, dál sol aryzda kórsetilgen ýájdermen artynsha Almaty oblysy Ile aýdandyq sotyna da talap aryz túsiripti. Osylaısha, Ile aýdandyq soty azamattyq is qozǵap, talapker Kósherbaevtyń paıdasyna 18 shildede sheshim de shyǵaryp úlgeripti. Osy sot sheshimine saı, Beksultanovtar kepildegi kólikterinen aıyrylǵandary azdaı, Kósherbaevqa 10 mln. teńge bereshek bolyp qalǵan. Sóıtip, azamattyq sotta jeńilis tapqan Beksultanovtar sottyń bul sheshimimen kelispeı, tamyz aıynyń basynda Almaty oblystyq sotyna apellıasııalyq shaǵym jazady. Biraq, apellıasııalyq shaǵym bir jarym aıǵa jýyq tıisti sot alqasyna jetpegen. О́ıtkeni, bul ýaqytta Almaly aýdandyq IIB-de dál osy is boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, tergeý júrip jatqan. Iаǵnı, qylmystyq istiń salmaǵy azamattyq daýlardan basym bolǵandyqtan, qandaıda bir sheshim shyǵýy tıis emes nemese azamattyq is toqtaýy kerek edi. Osy jerde taǵy bir aıta keterlik jaıt, Ile aýdandyq sotynda qaralǵan azamattyq daýda Asqar Kósherbaev pen Serik Kókenov birin-biri tanymaıtynyn aıtqan. Al Almaly aýdandyq sotynda qaralǵan qylmystyq iste olardyń jaqsy tanys ekeni belgili boldy. Búginde osy atalǵan bir iske qatysty bir sot úkimi jáne eki birdeı sottyń sheshimi shyqqan. Almaly aýdandyq soty bul isti qaıta tergeýge jiberse, Ile aýdandyq jáne Almaty oblystyq appelıasııalyq sot alqasynyń sheshimimen Beksultanovtar Kósherbaevqa 10 mln. teńge bereshek bolyp qalǵan. Al tergeý barysynda Beksultanovtardyń jábirlenýshi ekeni anyqtalsa da, ákki alaıaqtar áli bostandyqta júrgen kórinedi. Bir ǵana alaıaqtyq baby boıynsha qaralǵan osy iske qarap biz qýlyǵyna quryq boılamaıtyn qylmyskerlerdi temir torǵa toǵytýdyń qanshalyqty qıyn ekendigine taǵy da kóz jetkizdik. Qarapaıym jábirlenýshi túgil, quqyq qorǵaý organdarynyń ózin sharasyz jaǵdaıǵa túsiretin alaıaqtyq qylmystardyń kemimeýiniń bir syry osydan shyǵar, bálkim? Jaqynda jábirlenýshi A.Bek­sul­tanov redaksııaǵa keldi. Qolynda Ishki ister mınıstrligi tergeý depar­tamenti bastyǵynyń orynbasary R.Dosanovtyń haty bar. Onda bylaı delingen: «...Aryzyńyzda kórsetken ýájderińiz tolyqtaı tekserilip, Almaty qalasy, Almaly aýdany IID qyzmetkerleri keıbir kemshilikterge jol bergenderi anyqtaldy. Almaly aýdany IIB tergeýshisi Qurmanbaevtyń zańsyz is-áreketteri týraly jazǵan ýájderińiz tolyq tekserilip, zańdy sheshim qabyldaý úshin Almaty qalasy IID ózindik qaýipsizdik basqarmasyna joldandy. Sonymen qatar, Almaty qalasy IID-ge tergeý barysynda zań bu­zý­shylyqqa jol bergen laýazymdy tulǵalarǵa qatysty qyzmettik ter­geý júrgizilip, qatań tártiptik jaý­apkershilikke tartý tapsyryldy». Sondaı-aq, Aıdyn Beksultanov Almaly aýdandyq sotynyń sýdıasy R.Áshkeeva qol qoıǵan qaýly men jeke qaýlysyn da redaksııaǵa alyp kelgen eken.  Atalǵan qaý­ly­larda Beksultanovtardyń advokaty Ahmetovanyń aryzy qanaǵat­tan­dyrylǵany aıtylǵan. Tergeýshiler Qurmanbaev pen Núsipbaevtyń óz mindetterine nemquraıdy qaraǵany, tergeý jumysyna Almaly aýdandyq ishki ister basqarmasy tergeý bólimi basshylarynyń vedomstvolyq baqylaýynyń bolmaǵany jáne Almaly aýdandyq prokýratýrasynan da tıisti qadaǵalaý bolmaǵany sottyń shyǵarǵan jeke qaýlysynda ap-anyq kórsetilgen. Bul neni bildiredi? Sharafaddın ÁMIROV, «Egemen Qazaqstan». Almaty.