Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «KAZNEX INVEST» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Meıirjan Maıkenov baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Ol otandyq taýar eksportyna qatysty máseleler jóninde aıtty.
Qazirgi kezeńde álemdegi qaıbir elder taýar eksportynan aıtarlyqtaı qıyndyq kórip otyrǵany málim. Bul másele bizdiń elden de tysqary emes ekeni belgili. Onyń bir aıqyn mysalyn ústimizdegi jyldyń 4 aıynda Qazaqstanda taýar aınalymy 37 paıyzǵa tómendegeninen kóremiz. «Barshamyzǵa belgili, búginde álem ekonomıkalyq damýdyń turaqsyz kúıin bastap keshirip jatyr. Osy kezeńde kóptegen elderde ekonomıkalyq damý ósimi baıaýlap, básekelestik ulǵaıyp, al tutyný azaıyp, naryq kishireıip keledi. Bul faktorlar, ókinishke qaraı, Qazaqstandy da syrt aınalyp ótken joq. Aǵymdaǵy jyldyń sońǵy 4 aıyna taldaý jasaǵanda elimizdegi taýar aınalymy birtindep tómendep jatyr degen oıǵa toqtadyq. Atap aıtqanda, osy kezge deıin taýar aınalymy 37 paıyzǵa tómendedi. Onyń ishinde ımport 17, eksport 46 paıyzǵa deıin azaıǵan», dedi tóraǵa orynbasary.
Mamandardyń paıymyna salsaq, eksporttyń tómendeýine eń aldymen syrtqy naryqtardaǵy jaǵdaı tikeleı áser etken. «Eksporttyń tómendeýine, negizinen shıkizat taýarlary eksportynyń azaıýy yqpal etip otyr. Qazirgi ýaqytta shıkizat taýarlarynyń baǵasy áldeqaıda tómen jáne ótken jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda kóp aıyrmashylyq bar. Buǵan qosa, kóptegen halyqaralyq sarapshylar Qytaı ekonomıkasyna batpaqtap qalǵan degen baǵa berip otyr. Bul Qazaqstan ekonomıkasynyń qurylymyna da áser etip, elimizdegi metallýrgııa ónimderiniń eksporty 40 paıyzǵa tómendedi. El eksportynyń tómendeýine áser etýshi úshinshi faktory retinde Reseı naryǵyn ataýǵa bolady. Bul – reseılik rýblge qatysty oryn alǵan ekonomıkalyq jaǵdaılar. Naqty málimetke júginer bolsaq, sońǵy tórt aıdyń qorytyndysy boıynsha bizdiń el men Reseı arasyndaǵy taýar aınalymy 18 paıyzǵa kemigen. Muny aqshaǵa shaǵyp aıtar bolsaq, 1 mlrd. dollardan asady. Sondaı-aq, Reseı men Belarýs arasyndaǵy taýar aınalymy 30 paıyzǵa azaıǵanyn da aıtyp ótý lázim. Tórtinshi faktor – Ortalyq Azııa elderi. Sebebi, eldegi óńdelgen taýarlardyń 11 paıyzy Ortalyq Azııa elderiniń úlesinde. Al sońǵy jarty jylda mundaǵy elderdiń barlyǵy ulttyq valıýta baǵamyna túzetýler júrgizgeni belgili. Nátıjesinde, Qazaqstan taýarlary bul naryqtarda shamamen 20 paıyzǵa qymbattap, básekelestigi álsireı tústi. Osynyń saldarynan, bul elderge eksport ta azaıdy», dedi «KAZNEX INVEST» ókili.
Baspasóz máslıhatynda jaǵymdy jańalyqtar da aıtyldy. Máselen, ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń eksporttaǵy úlesi 14 paıyzǵa jetip qalypty. «Jalpy, naryqtar tarylyp, suranys tómendegen, negizgi eksporttyq taýarlardyń baǵasy quldyrap, básekelestik kúsheıgen qazirgi ýaqytta eksportty júzege asyrý ońaı emes ekenin aıtqym keledi. Osy oraıda, Qazaqtanda ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrý nátıjesinde shıkizattyq emes eksportty damytý der kezinde qolǵa alynyp, ındýstrııalandyrý kartasy aıasyndaǵy jańa óndiristerdiń eksporttaǵy úlesi 14 paıyzdy quraǵanyn eske salamyn. Demek, eger bul sharalar júzege asyrylmaǵan bolsa, onda eldegi eksport kórsetkishi taǵy 14 paıyzǵa tómendegen bolar edi. Jalpy, syrtqy naryqta elimiz turaqty orynǵa jaıǵasqany anyq. Qazaqstan álemniń iri 50 eksporttaýshylarynyń qataryna kirip, 43-orynda tur. Buǵan qosa, bizdiń elimiz álemge sary fosfor men ýrannyń nómiri birinshi jabdyqtaýshysy retinde tanyldy jáne un eksporty boıynsha Túrkııadan keıingi ekinshi orynda ekenin umytpaıyq», dedi M.Maıkenov.
Jyl sońyna qaraı Qazaqstannyń eksporttyq kórsetkishteri artatyn kórinedi. «Ár jyldyń alǵashqy tórt aıy kompanııalardyń kelisimsharttary jańartylatyn nemese qaıta jasalatyn kezi bolyp tabylady. Sol sebepten, barlyǵynda iskerlik belsendilik tómendeıdi. Alaıda, qazirgi kezde azyq-túlik jáne jeńil ónerkásiptiń, qurylys ındýstrııasynyń kóptegen kásiporyndarynyń ózderiniń ónimderin Ortalyq Azııa elderine jetkizý boıynsha uzaq merzimdi sharttardy bekitý turǵysynda josparlary bar. Sondyqtan jyl sońyna qaraı ahýal turaqtaıtyn bolady. О́ıtkeni, bizde eksporttyq sharttardy arttyryp, ónimdi jetkizý jumystary bastalady. Osy oraıda, jyl sońyna qaraı ońtaıly statıstıka qalyptasady. Desek te, oryn alyp otyrǵan qıyndyqtardy eskere kelip, eksporttyq áleýeti joǵary kásiporyndardy qoldaý mańyzdy ekenin aıtqaly otyrmyn. Bul turǵyda árbir eksporttaýshyǵa ataýly qoldaý boıynsha Úkimetten tıisti kómek suraýdy jón dep taptyq», dedi basqarma tóraǵasynyń orynbasary.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
