Foto: JI
Bank reformasy: Qarjylyq qaýipsizdik pen jańa tártip
Sońǵy úsh onjyldyqta alǵash ret bank zańnamasy túbegeıli jańartyldy. Májilis maquldaǵan «Bankter týraly» jańa zań jobasy negizinen azamattardy qarjylyq alaıaqtyqtan qorǵaýǵa jáne nesıelik júktemeni retteýge baǵyttalǵan. Bul reforma arqyly onlaın-nesıe rásimdeý kezinde mindetti bıometrııalyq sáıkestendirý engizildi. Endi azamattar alǵashqy qaryzyn tek qaǵaz júzinde emes, bank bólimshesine baryp, jeke basyn rastaý arqyly ǵana ala alady. Sondaı-aq elektrondy sıfrlyq qoltańbany bank qosymshalary arqyly alý úshin Ulttyq bank bazasymen bıometrııalyq sáıkestendirý mindetteldi.
Reforma «nesıelik shopıngke» de tosqaýyl qoıdy: endi bir saǵat ishinde bank nemese mıkroqarjy uıymy bir adamǵa tek bir ǵana qaryz bere alady. Qarjy ınstıtýttary bıometrııalyq tekserý tarıhyn saqtaýǵa jáne klıenttiń suraýy boıynsha ony berýge mindetti. Sonymen qatar boryshtyq júktemeni retteý úshin sottan tys bankrottyq rásimi jedeldetilip, qarjylyq ombýdsmen janyndaǵy platforma arqyly bereshekti ujymdyq retteý júıesi iske qosyldy. Sıfrlyq aktıvterdiń aınalymy men krıpto-aıyrbastaý oryndaryn retteý de osy zańnyń aıasynda jańa deńgeıge shyqty.
Tehnologııalyq serpilis: Sıfrlyq kodeks pen Jasandy ıntellekt
Elimiz tehnologııalyq sektordy júıeleıtin «Sıfrlyq kodeks» pen «Jasandy ıntellekt týraly» zańdy qabyldady. Bul qujattar derekter aınalymynan bastap kıberqaýipsizdikke deıingi máselelerdi biryńǵaı standartqa keltiredi.
Jasandy ıntellektke qatysty talaptar erekshe qatań. Onyń kómegimen jasalǵan kez kelgen mazmundy (dıpfeıkterdi) mindetti túrde tańbalaý talaby engizildi. Memlekettik qyzmetterdegi algorıtmderdiń ashyqtyǵy men tekserisi mindettelip, jasandy ıntellekt sheshim qabyldaǵanda kemsitýshilikke jol bermeý qaǵıdasy bekitildi. Bul reformalardyń negizgi normalary 2026 jyly tolyq kúshine enip, eldiń sıfrlyq júıesin jańa beleske shyǵarady.
Qurylys jáne ekologııa
Qurylys salasyndaǵy bytyrańqylyqty joıý úshin jańa «Qurylys kodeksi» bekitildi. Ol eskirgen normalardy joıyp, jobalaý men saraptamada sıfrly BIM-modeldeýge kóshýdi mindetteıdi. Bul tóreshildik pen adamı faktordan týyndaıtyn qatelerdi azaıtýǵa baǵyttalǵan.
Ekologııa salasyndaǵy eń aıtýly jańalyq – «Sý kodeksiniń» jańa redaksııasy. Kodekstiń 17-babyna sáıkes, azamattardyń sý nysandaryna (ózen-kól jaǵalaýlaryna) kedergisiz jáne tegin barý quqyǵy zańmen kepildendirildi. Tipti jaǵajaı jekemenshik nemese jalǵa berilgen bolsa da, qarapaıym jurttyń shomylýyna nemese balyq aýlaýyna tyıym salýǵa jol berilmeıdi.
Ekonomıkalyq jáne salyqtyq reformalar
2025 jyly qabyldanǵan jańa «Salyq kodeksi» 2026 jyldan bastap kúshine enetin qosylǵan qun salyǵynyń (QQS) 12%-dan 16%-ǵa deıin ósýi sııaqty kúrdeli ózgeristerdi qamtydy. Alaıda, halyq úshin mańyzdy jeńildikter bıyldyń ózinde iske qosyldy:
- Zeınetaqy: Bıýdjetten jáne zeınetaqy qorynan tólenetin barlyq zeınetaqy tólemderi jeke tabys salyǵynan bosatyldy.
- Kólik salyǵy: 10-20 jyl bolǵan eski kólikter úshin salyq mólsherlemesi 30%-ǵa, al 20 jyldan asqan kólikter úshin 50%-ǵa tómendedi.
- Aıyppuldar: Turaq aqysyn tólemegeni úshin salynatyn aıyppul 3 AEK-ten 1 AEK-ke deıin azaıtyldy.
- Kásipkerlikti qorǵaý: Múlik salyǵy boıynsha biryńǵaı elektrondyq kadastrlyq baza engizilip, salyq organdary derekter negizinde basqarý modeline kóshti.
Áleýmettik qorǵaý jáne quqyqtyq tártip
Qoǵamdaǵy zańsyzdyqqa «nóldik tózimdilik» qaǵıdasy aıasynda mańyzdy qadamdar jasaldy:
- Dárigerlerge shabýyl jasaý nemese kedergi keltirý úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Polısııanyń shuǵyl áreket etý mehanızmi bekitildi.
- Qylmystyq kodekske «Májbúrlep nekege turǵyzý» baby engizilip, 2 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy belgilendi.
- 1 qyrkúıekten bastap ákimshilik quqyq buzýshylyq úshin aıyppuldyń ornyna óz erkimen qoǵamdyq paıdaly eńbekpen aınalysý múmkindigi paıda boldy.
- Medıa men qoǵamdyq oryndarda jat aǵymdar men LGBT nasıhatyna tyıym salatyn zań kúshine endi.
- Konstıtýsııanyń 30 jyldyǵyna oraı raqymshylyq jarııalandy.
Jer, turǵyn úı jáne saıası reformalar
Turǵyn úı salasynda «OSI reformasynyń» olqylyqtary túzetilip, zańnamaǵa qaıtadan «KSK» uǵymy endi. Al Ulttyq parkter aýmaǵyndaǵy burynnan jumys istep turǵan nysandardyń jerin jekemenshikke alýǵa múmkindik beretin «Kýrorttyq bap» engizildi.
Eń aýqymdy saıası bastama – qos palataly Parlamentten bir palataly júıege kóshý týraly usynys boldy. Bul reforma zań shyǵarý prosesin ońtaılandyryp, tóreshildikti azaıtýǵa baǵyttalǵan. Sheshim 2026 jylǵy referendýmda qabyldanady dep kútiledi.
