Basqosýǵa memlekettik organ, ǵylymı qaýymdastyq, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, medısına mamandary men ǵalymdar qatysty. Ár spıker óziniń baǵytyna qaraı radıotolqyndar men zamanaýı telekommýnıkasııalyq tehnologııalardyń adam densaýlyǵyna yqpaly týraly ǵylymı derekterge, saraptamalarǵa, qoldanystaǵy sanıtarlyq normalarǵa súıene otyryp, ashyq ári túsinikti aqparat berýge tyrysty.
Búginde uıaly baılanys, ınternet, 4G, 5G jelileriniń damýy ónerkásip, bilim, qashyqtan medısınalyq qyzmet kórsetý, «aqyldy qala» jobalary sııaqty kóptegen salaǵa jańa múmkindik ashyp otyr. Búginimiz ben erteńimizdi ınternetsiz elestete almaıtyn kúnge jettik. Jıyn barysynda Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi Telekommýnıkasııalar komıtetiniń ókilderi sıfrlyq transformasııanyń, azamattar men bızneske qashyqtan kórsetiletin qyzmetterdiń artýy telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymǵa qosymsha júkteme túsiretinin atap ótti. Iаǵnı ýaqyt ótken saıyn qala, meıli aýyldarda ınternet taratatyn bazalyq stansalar kóbeıedi. Komıtet tóraǵasy Damır Seısembekovtiń aıtýynsha, bazalyq stansalardy kóp salǵan saıyn, kerisinshe, smartfonnyń sáýlelený deńgeıi azaıady.
«Bazalyq stansa men abonenttik qurylǵy (smartfon) arasyndaǵy qashyqtyq sáýlelený deńgeıine tikeleı áser etetin faktor. Smartfon bazalyq stansadan alystaǵan saıyn óz qýatyn arttyrýǵa májbúr bolady. Al bazalyq stansalardyń jıi ornalasýy, kerisinshe, abonenttik qurylǵylardyń sáýlelený deńgeıin tómendetýge múmkindik beredi. Bazalyq stansalardy kóbine eldi mekenderde, qaladaǵy ǵımarattardyń, turǵyn úılerdiń ústine ornatamyz. Osyndaı jumystarǵa qarap, radıotolqyndar, elektrmagnıtti óris adam densaýlyǵyna keri áser etedi dep kúdiktenetinder bar. Damyǵan elderdiń bazalyq stansalarǵa qatysty bekitilgen normalaryna qaraǵanda bizdegi normalar 10 ese kem. Eger jyldam ári sapaly mobıldi ınternetti paıdalanǵymyz kelse, sıfrlyq jaǵynan damyǵan el bolýdy uıǵarsaq, onda bazalyq stansalarǵa bekitilgen normalardy sheteldegideı talapqa jetkizýimiz qajet», dedi D.Seısembekov.
Astana IT University aǵa oqytýshysy, ǵylymı qyzmetker Gúlsaıa Nurjaýbaeva da eldegi bazalyq stansalardyń adam densaýlyǵyna keri áseri bolmaıtynyn alǵa tartady.
«Bizde stansalar halyqaralyq uıymdardyń belgilegen erejelerine saı jumys isteıdi. Memlekettik organdar tarapynan qadaǵalanady. Dóńgelek ústelde ózge de áriptester munyń densaýlyqqa tikeleı keri áseri joq ekenin aıtyp otyr. Meniń de ustanymym osyndaı. Taqyrypty zertteý barysynda uqqanym, 4G-men salystyrǵanda 5G tehnologııasy óte tıimdi. Ári elektrmagnıtti óristiń qýaty 4G-men salystyrǵanda edáýir az. Halyqaralyq uıymdardyń keıingi zertteýlerine súıene otyryp, qabyldaǵan óz erejeleri bar. Soǵan súıensek, elektrmagnıtti tolqynnyń shekti ruqsat etilgen deńgeıi 200 mkVt/sm² deıin qaýipsiz bolyp esepteledi. Bul normalardy AQSh-tan bastap, búkil Eýropa, Qytaı, Koreıa, Japonııa syndy ozyq elder ustanady. Alaıda TMD elderi, onyń ishinde bizdiń elde burynǵy keńes ókimeti tusynda qabyldanǵan normalar saqtaýly. Damyǵan elderde norma 200-den 1000 mkVt/sm² deıin ruqsat etilse, bizde 10 mkVt/sm² deıin qalypty sanalady. Halyqaralyq uıymdardyń zertteýine zer salsaq, qazir adam densaýlyǵyna tikeleı áser etip jatqan antennalar joq», dedi G.Nurjaýbaeva.
Dóńgelek ústelde radıofobııa máselesi de qaýzaldy. Sarapshylardyń paıymynsha, mundaı qubylys mobıldi baılanysty damytýǵa belgili bir deńgeıde kedergi keltirip otyr. GSM standartyndaǵy bazalyq stansalar turǵyn aımaqtarda uzaq jyldan ornalasqanyna, sol aralyqta densaýlyqqa baılanysty jappaı teris áserler tirkelmegenine qaramastan, keıbir óńirde radıofobııa saldarynan bazalyq stansalardy alyp tastaý jaǵdaılary áli de kezdesedi. Mundaı sheshimder aımaqta baılanys sapasynyń tómendeýine ákeledi. Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń ókilderi elimizde elektrmagnıtti sáýlelenýge qatysty qatań sanıtarlyq normalar qoldanylatynyn eske saldy. Atap aıtqanda, radıosıgnaldyń ruqsat etilgen shekti deńgeıi
10 mkVt/sm² bolyp belgilengen. Sonymen qatar Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi birlesip, ǵylymı-medısınalyq zertteýlerge keshendi metataldaýdy júrgizýdi kózdeıtin jol kartasyn iske asyryp keledi.
Dóńgelek ústel qorytyndysynda spıkerler elimizde bazalyq stansalarǵa qatysty qoldanylatyn normalardyń halyqaralyq standarttarǵa saı keletinin atap ótti. Sondaı-aq qoǵammen ashyq dıalogti jalǵastyryp, túsindirý jumysyn kúsheıtýdi alǵa tartty.
