«…Án salsa, ol ózin-ózi umytady, ánniń áýenine tóńkeriledi, onyń daýsy kómeıinen shyqpaıdy, júreginen shyǵady» dep bastalýshy edi ǵoı áıgili «Ánshi» áńgimesi. Ámire týraly Júsipbek Aımaýytovtan artyq asyryp aıtý múmkin be, sirá? Onyń úni – ǵasyrda bir týatyn ǵajap daýys, al ómiri – óksik pen ókinishke toly tragedııaly taǵdyr. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ashat Maemırovtiń rejısserlik saraptaýy ańyz tulǵanyń dál osy qyryna tereńirek úńilipti. Ámireniń ánshiliginen bólek, adamı bolmysyn, dańq shyńyna kóterilgen juldyzdy shaǵymen qatar, ómiriniń sońǵy sátindegi arman men muńyn qatar órip, keleshek urpaq úshin ónegeli óner týdyrypty.
Alǵashynda monospektakl bolyp qoıylǵan týyndyny, shyǵarmashylyq top keıinirek keıipkerlermen baıytyp, mýzykalyq drama etip jańasha sóıletipti. Dese de, qos qoıylymdy da salystyryp kórýge múmkindik týǵan kórermen retinde, spekatkldiń alǵashqy monospektakl formasyndaǵy nusqasyn sátti sanaımyz. Sebebi dál sol qalybynda ánshi tragedııasy tereńirek ashylyp, al basty róldi somdaǵan teatrdyń talantty ártisi Orazaly Igiliktiń de bar múmkindigin tanyǵandaı tamsanyp shyqqan edik. Jalǵyz akterdiń sahnada jarqyraı júrip óner kórsetip, Ámireniń de jan jarasyn jetkizýdegi jan-jaqtylyǵy kóńilge aıryqsha qurmet ornyqtyrǵanyn da erekshe atap ótkimiz keledi.
Jalpy, monospektakl – qoıylym túrleriniń ishindegi eń aýyry hám qıyny. Kezindegi kásibı teatr negizin qalaǵan Qalıbek Qýanyshbaev, Elýbaı О́mirzaqov, Serke Qojamqulov syndy sańlaqtar salǵan sahnadaǵy sara jol sonyń aıǵaǵy bolsa kerek. Demek, monospektaklge bara alatyn akterdiń de sheberlik hám shyǵarmashylyq qýaty myqty bolǵany abzal. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, monospektaklińiz de óz dittegenine jetpeı jyǵylady. Bul turǵydan kelgende, Ámire rólin oınaıtyn akterge rejısser tańdaýy dóp túsken. Áni de, sáni de, úni de, uǵymy da bir boıynda utymdy úılesken talantty ártis, shyn máninde, kórermenin Ámire álemine jaqyndatqandaı boldy.
Ras, buǵan deıin kıno tilinde de, sahna tórinde de túrli Ámireler qoıylyp keldi ǵoı. Biraq keıde sol qoıylymdardan Ámireni taba almaı jıi pushaıman kúı keshetinimiz umytyla qoıǵan joq. Sebebi birde rejısser ańyz ánshiniń tilin qazaqshaǵa shorqaq, kórkin kún qaqpaǵan tym jyltyraq asfalt balasy dep kórse, keleside bas keıipker ekinshi orynǵa syrǵyp, basty planǵa 1925 jylǵy Parıjdegi jármeńke atmosferasy shyǵyp ketip, kóńil kúmiljıtin. Endi birinde án sala almaıtyn akterler sahnada Ámire bolyp júrgenin kórip, kóńil qalǵan tustar da jıi ushyrasty shyǵarmashylyq tájirıbemizde. Al bul Ámireni birden qabyldaýymyzdyń syry – qazaqtyń ıen dalasynda ósken qara balanyń rýhy, shyńyltyr úni basty róldi somdaǵan akter Orazaly Igiliktiń boıynan tabyldy, onysy monospektakl tabıǵatynda sátti ashyldy. Keskindeıtin beınesin, keıipkerin ishine sińirgeni sonshalyq, akterdiń Ámire rýhymen biteqaınasyp ketkendeı áser qaldyrdy.
Spektakl ataqty Qoıandy jármeńkesindegi jas Ámireniń alǵashqy qadamyn sýretteýden bastalyp, «Es-aımaq» kezeńinde kásibı turǵyda kemeldengen shaǵyna, Parıj tórinde abyroı bıigine kóterilgen tarıhı sátine deıin sharyqtaıdy. Alaıda dál sol dańq shyńnan keıingi taǵdyrdyń kúrt quldyraýy – ónerpaz ómirindegi eń úlken tragedııa retinde sahna tilinde nanymdy ashyldy.
Orazaly Igilik bir spektakl boıynda án aıtyp, sóz sóılep, Japal, Aqan seri syndy birneshe kúrdeli beıneni qatar alyp shyqty. Ásirese atalǵan eki beıne Orazalynyń oryndaýynda sheberlikpen ashyldy. Akter ár obrazǵa syrtqy uqsastyqpen emes, ishki jan álemimen boılap, olardyń taǵdyryn óz júreginen ótkize bildi. Ámire, onyń aınalasyndaǵy zamandastary, qoǵam úni – bári akterdiń ishki plastıkasy men daýys múmkindigi arqyly shynaıy kórinis tapty. Muny búgingi teatr ártisine júkteletin ámbebaptyq qasıettiń úzdik úlgisi dep baǵalasaq, qatelespeımiz. Sebebi án men dramany qatar alyp júrý, sahnada jalǵyz turyp kóp taǵdyrdy sóıletý – úlken kásibı daıyndyq pen ishki mádenıetti talap etetin bıik meje.
Spektaklde kópshilik bile bermeıtin tarıhı derekter de kórkem óriledi. Parıjdegi áıgili óner baıqaýyna qatysqanyna bıyl ǵasyr bolǵan Ámire Qashaýbaevtyń 2026 jyly júz jyl tolatyn alǵashqy kásibı qazaq teatryna nómiri birinshi buıryqpen qabyldanǵan tuńǵysh ártisi ekendigi – ulttyq teatr tarıhyndaǵy aıryqsha derek. Sol sekildi alǵashqy qazaq operasy «Qyz Jibektegi» Tólegen partııasyn kompozıtor Evgenıı Brýsılovskıı Ámireniń vokaldyq múmkindikterin tolyq eskere otyryp, arnaıy jazǵany da spektaklde oryndy atalady. Alaıda Parıj saparynan keıin «Mustafa Shoqaımen júzdesti» degen jeleýmen ánshiniń basyna túsken saıası dúrbeleń onyń úlken armanyn kúl-talqan etti. Opera sahnasyndaǵy asqaq jol, halyqaralyq deńgeıdegi óner kókjıegi aıaq astynan úziledi. Bul tragedııa spektaklde qurǵaq derek retinde emes, adamnyń ishki kúızelisi, úzilgen úmiti arqyly kórermenge áserli jetkizildi.
«Ámireniń» monospektakl formatynda qoıylýy da rámizdik mánge ıe. О́ıtkeni bul – alǵashqy kásibı teatrdyń negizin qalaǵan Qalıbek Qýanyshbaev, Elýbaı О́mirzaqov, Serke Qojamqulov syndy sahna sańlaqtary salǵan sara joldyń rýhanı jalǵasy ispetti. Teatrdyń syndarly joly kezinde dál osyndaı jalǵyz akterdiń úlken oı men bıik jaýapkershilikti arqalaýynan bastalǵan edi. Qoryta aıtqanda, «Ámire» monospektakli – bir tulǵanyń taǵdyryn ǵana emes, tutas bir dáýirdiń rýhanı tynysyn sahnada tiriltken qoıylym. Al jas ta bolsa jaýapkershiligi mol beıneni úlken izdenispen saraptaǵan Orazaly Igiliktiń akterlik eńbegi – qazaq teatryndaǵy ámbebaptyq pen rýhanı tereńdiktiń jarqyn kórinisi.
