Sýret: liter.kz
Bıyl Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq úshin mereıtoılyq jyl boldy. Biz ıntegrasııalyq birlestigimizdi damytýdyń ekinshi onjyldyǵyna nyq senimmen qadam bastyq. Sońǵy jyldardaǵy jahandyq dúrbeleńderge qaramastan memleketterimizdiń ekonomıkasy oń qarqyn aldy.
Aldaǵy ortaq mindetimiz – EAEO-nyń áleýeti men básekege qabilettiligin nyǵaıtý, ıntegrasııalyq tıimdiligin kúsheıtý. 2026 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberindegi ekonomıkalyq prosesterdi odan ári damytý týraly 2030 jylǵa deıingi jáne 2045 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan «Eýrazııalyq ekonomıkalyq jol» deklarasııasy júzege asyryla bastaıdy. Osy strategııalyq qujatta belgilengen maqsattar men mindetterge basa nazar aýdarylady.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdaryna tóraǵalyǵy barysynda Qazaqstan Respýblıkasy kelesi negizgi baǵyttarǵa den qoıýdy usynady.
- Jasandy ıntellekt – ekonomıkalyq ıntegrasııany damytýdyń tyń quraly.
Álemde buryn-sońdy bolmaǵan múmkindikterge jol ashatyn tarıhı dáýir bastaldy. Alaıda tehnologııalyq teńsizdiktiń artýymen birge jańa qaterler de paıda bolady. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, keıingi jyldary jasandy ıntellektini damytýǵa quıylǵan jahandyq ınvestısııa kólemi 1 trln dollardan asty. Al JI-diń álem ekonomıkasyna qosatyn úlesi aldaǵy onjyldyqta 10 trln dollardan asýy yqtımal.
Bizdiń mindetimiz – jańa tehnologııalardy halyqtarymyzdyń ıgiligine baǵyttap, eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııanyń basty faktoryna aınaldyrý. Qazirdiń ózinde jasandy ıntellekt tehnologııalary saýda aǵynyn boljaýǵa qatysty máselelerdi oń sheship, kedendik túsimder men saýda kelisimderiniń memleket ekonomıkasyn órkendetýge yqpalyn dál baǵalaı alady.
Qazaqstan Respýblıkasy aldaǵy ýaqytta tolyq sıfrlyq memleketke aınalý jóninde strategııalyq maqsat qoıdy. Astanadaǵy Alem.ai ortalyǵy, Alataýdaǵy CryptoCity pılottyq aýmaǵy sekildi memlekettik bastamalar sıfrlyq ekojúıeni belsendi damytýǵa daıyn ekenimizdi kórsetedi. Qazaqstan EAEO aıasyndaǵy seriktesterimen jasandy ıntellekt, sıfrlyq retteý jáne ekonomıkany transformasııalaý salalarynda bilim men tájirıbe almasýǵa ázir. Birlesken kúsh-jiger arqyly tehnologııalyq jańashyldyqtarǵa ońaı beıimdele alamyz.
2026 jyly Astanada ótetin Eýrazııalyq ekonomıkalyq forým alańynda EAEO sheńberinde jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen damytý jónindegi birlesken málimdemege qol qoıýdy usynamyz. Atalǵan qujat elderimizdiń sıfrlyq transformasııa salasyndaǵy yntymaqtastyǵynyń jańa baǵytyn aıqyndaıdy.
- Eýrazııanyń logıstıkalyq haby: áleýetten – kóshbasshylyqqa.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, bul – Shyǵys pen Batys, Soltústik pen Ońtústik arasyndaǵy geosaıası kópir. Elderimizdiń terrıtorııalary arqyly negizgi kólik baǵyttary ótedi. Osy oraıda biz ortaq maqsatqa den qoıyp, qurlyqtaǵy jetekshi logıstıkalyq habqa aınalýǵa tıispiz. Bul úshin kólik-logıstıkalyq jáne kedendik ınfraqurylymdy jetildirý, halyqaralyq kólik dálizderi men mýltımodaldyq tasymaldy ilgeriletý boıynsha shuǵyl sharalar qabyldap, EAEO men úshinshi elderdiń iri logıstıkalyq kompanııalary arasynda tyǵyz yqpaldastyq ornatý qajet.
Intellektýaldy júıeni engizý jáne úlken derekterdi paıdalaný birtutas logıstıka qurýǵa múmkindik beredi. EAEO-ǵa múshe memleketter aýmaǵymen ótetin júk barynsha tez, kedergisiz ári bıýrokratııalyq áýre-sarsańsyz tasymaldanýy kerek. Qazaqstan bul baǵytta belsendi jumys atqaryp keledi. Smart Cargo qanatqaqty jobasy iske qosyldy. Qujattandyrý isi elektrondy formatqa aýystyrylýda. Bul platformany EAEO elderindegi seriktesterimizdiń júıelerimen ıntegrasııalaýǵa ázirmiz.
EAEO aıasynda jasandy ıntellekt bazasy arqyly kiriktirilgen júk aǵynyn basqarý júıesin qurýdy usynamyz. Mundaı platforma jetkizý merzimi men qarjylyq keshiktirýlerdi azaıtýǵa, eýrazııalyq dálizderdiń básekege qabiletin arttyrýǵa yqpal etedi. Jahandyq tasymal tizbegine qosyla alatyn biryńǵaı kólik qurylymyn qalyptastyrý úshin EAEO-ǵa múshe memleketterdi kúsh jumyldyrýǵa shaqyramyz.
- Tehnologııalyq serpilis: óndiris pen agroónerkásip keshenin sıfrlandyrý.
О́ndiris pen agroónerkásip kesheni EAEO-ǵa múshe memleketterdiń ekonomıkalyq negizin quraıdy. Álemdik deńgeıde básekege qabiletti ónim shyǵarý maqsatynda kooperasııany keńeıtý ári tereńdetý – bizdiń ortaq mindetimiz. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqta qazirdiń ózinde óndiris pen agroónerkásip kesheniniń kooperasııalyq jobalaryn qarjylandyrý tetikteri bar. Eń aldymen, qarjyny serpindi ınnovasııalyq jobalarǵa baǵyttaýymyz qajet.
Árbir kásiporyn men fermanyń sıfrlyq sheshimderdi, jasandy ıntellektini paıdalanýǵa nıet tanytýy mańyzdy. Bul rette kompanııalardyń áleýetimen tanysýǵa arnalǵan alańdar qurý, sondaı-aq avtomattandyrý salasyndaǵy startaptar men quzyret ortalyqtaryn damytqan jón.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa serpindi bastamalarǵa belsendi túrde qoldaý kórsetýge tıis.
- EAEO sheńberinde saýda-sattyqqa eshqashan kedergi bolmaýy qajet.
Ákimshilik kedergilerdiń barlyǵyn joıý kerek. Saýda-sattyq pen basqa da jekelegen salalardyń damýyn tejeıtin, azamattardyń barys-kelisin shektep, shekaralardaǵy júk kólikteriniń kezegin týyndatatyn qoldan jasalǵan kedergiler ótkenniń enshisinde qalýy qajet. Kedendik retteý jáne memlekettik baqylaýdyń basqa da sharalary (kóliktik, sanıtarlyq, veterınarlyq jáne fıtosanıtarlyq) Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elder úkimetterine qysym jasaýdyń quralyna aınalmaýǵa tıis.
EAEO-da kedergisiz orta qalyptastyrýdy kózdeıtin kóptegen qujat qabyldandy. Tıisti jaýapkershilikterdi múltiksiz oryndaý, belgilengen tártipti buzýǵa jol bermeý – óte ózekti. Bul – Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń mindeti.
Yqtımal kedergilerdi jedel anyqtaý úshin Uıymǵa múshe memleketterdiń zańnamalyq bastamalaryn monıtorıngteý isine jasandy ıntellekt tehnologııalaryn qosýdy usynamyz.
- Saýdanyń jańa geografııasy: jahandyq dıalog.
EAEO syrtqy seriktesterimen ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári jandandyra túsýge tıis.
2025 jyly Mońǵolııa jáne Indonezııamen Erkin saýda aımaǵy týraly kelisimge, sondaı-aq Birikken Arab Ámirlikterimen Ekonomıkalyq seriktestik týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul – Uıymǵa múshe memleketter men Komıssııanyń birlesken jumysynyń naqty nátıjesi.
Taıaý keleshekte EAEO-nyń Jahandyq Ońtústik, Arab elderimen, Ońtústik-Shyǵys Azııa jáne Afrıka memleketterimen, sondaı-aq aımaqtaǵy bedeldi birlestiktermen yqpaldastyǵyn keńeıtken durys.
* * *
Ekonomıkalyq ıntegrasııa – EAEO aıasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nátıjelerin sezinýge, ıaǵnı jańa óndiris jáne jumys oryndaryn ashýǵa, aldyńǵy qatarly tehnologııalardy engizýge, erkin saýda ortasyn qalyptastyrýǵa septigin tıgizetin mańyzdy tetik.
Qazaqstan Respýblıkasy Uıymǵa tóraǵalyǵy kezinde kún tártibine engen tapsyrmalardy barynsha oryndaýǵa nıetti.
Birlesken kúsh-jiger arqyly ǵana kózdegen maqsatqa qol jetkizip, EAEO-ǵa múshe memleketterdiń ekonomıkasyn qarqyndy damytyp, ıntegrasııalyq birlestigimizdiń ortaq áleýetin nyǵaıta alatynymyzǵa senimdimin.
