Sýret «Egemen Qazaqstannyń» arhıvinen alyndy
Egis alqabyndaǵy molshylyq
Memleket basshysynyń aıtýynsha, bul – eginniń shyǵymdylyǵy men aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdiligin arttyrýǵa arnalǵan sharalardyń naqty nátıjesi.
Byltyr bıdaı 12,2 mln gektardan jınalyp, 20,3 mln tonnasy bastyryldy. Bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda jarty mıllıon tonnaǵa kóp. Egis alqaptaryn ártaraptandyrý nátıjesinde bıdaı egisi shamamen 900 myń gektarǵa qysqarǵanymen, ozyq agrotehnologııalardyń arqasynda ónim kólemi tómendemeı, kerisinshe ósken. Buǵan qosa 4 mln tonnaǵa jýyq arpa jınaldy. Alǵash ret burshaq daqyldary túsimi 1 mln tonnaǵa jetse, maıly daqyldardan rekordtyq 4,3 mln tonna ónim alyndy. Sondaı-aq 2,9 mln tonna kartop, 3,8 mln tonna kókónis pen 2,6 mln tonna baqsha daqyldary óndirildi.
Maqtany tamshylatyp sýarý tehnologııasyn qoldanǵan sharýashylyqtar gektarynan 50 sentnerge deıin ónim aldy. Ortasha ónimdilik 30 s/ga deńgeıinde qalyptasyp, 428 myń tonna shıtti maqta jınaldy. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda 42 paıyzǵa kóp.
«Byltyrǵy derekke qarasaq, 26,5 mln tonna astyq bastyrylǵan eken. Atap óterligi, ósimdik sharýashylyǵyndaǵy óndiris kólemi 21,1%-ǵa, al mal sharýashylyǵynda 3,2%-ǵa artty. Osy ósim aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimin 13,7%-ǵa ulǵaıtyp, onyń kólemi 8,3 trln teńgege jetken edi. Al bıylǵy málimetterge qarap, saladaǵy damý úrdisine kóńiliń tolady», deıdi ekonomıst S.Jobaev.
Mal sharýashylyǵyndaǵy turaqty ósim
Prezıdent suhbatynda mal sharýashylyǵyn damytý kerektigine toqtaldy. «2035 jylǵa qaraı álemde mal etin tutyný kólemi 233 mıllıon tonnaǵa deıin ósedi. Soǵan sáıkes onyń ımporty 27 mln tonnaǵa deıin artady. Qazaqstannyń, syrtqa, ásirese Azııa elderine et shyǵaratyn iri eksporttaýshyǵa aınalatyn múmkindigi bar. Sondyqtan byltyr qarashada ótken Aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleriniń ekinshi forýmy dál osy mal sharýashylyǵy salasyna arnaldy», dedi Q.Toqaev.
Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Jalpy, elimizde keıingi 11 aıdyń qorytyndysynda mal sharýashylyǵy salasynda turaqty ósim saqtalǵanyn baıqaýǵa bolady. Ettiń barlyq túrinen 1 mln tonnadan astam ónim óndirilip, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 3 paıyzǵa joǵary boldy. Iri qara mal sany 2,7 paıyzǵa artyp, 8,3 mln basqa jetti. Tól alý da aıtarlyqtaı ósti, 2,8 mln buzaý tirkelip, byltyrǵydan 17,8%-ǵa kóp. Jylqy sany 6,9%-ǵa kóbeıip, 4,4 mln basty qurady, al qulyn sany 1 mln-ǵa jetti. Túıede de ósim bar, onyń sany 300 myń basqa, bota sany 53,8 myńǵa jetti.
«Sıyr eti – 358,8 myń tonna, qoı eti – 111,8 myń tonna, jylqy eti – 146,8 myń tonna, qus eti 337,1 myń tonna kóleminde óndirildi. Buǵan qosa sút óndirisi 3 491 myń tonnaǵa jetip, 5%-ǵa artsa, jumyrtqa óndirisi 4,1 mlrd danadan asqan. Mal sharýashylyǵy óniminiń naqty kólem ındeksi 103,5%-dy qurap, óndirilgen ónimniń aqshalaı kólemi 3,3 trln teńgege jetti. Bul – saladaǵy júıeli damýdyń ári agrarlyq sektordyń el ekonomıkasyna qosyp otyrǵan úlesiniń aıqyn dáleli», dedi Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Amanǵalı Berdalın.
Fermer ónimine qoldaý bar
19 jeltoqsannan bastap Azyq-túlik korporasııasy dándi, maıly daqyldardy tikeleı satyp alý baǵdarlamasyn iske qosty. Bul tetik forvardtyq qarjylandyrýdan keıingi agrarshyny qoldaýdyń eń suranysqa ıe quralynyń biri sanalady ári aýyl sharýashylyǵy ónimin ádil baǵada kepildi ótkizýge múmkindik beredi.
Bıyl satyp alynatyn daqyldardyń tizbesi keńeıtildi. Bıdaı, arpamen qatar, kúnbaǵys, maıly zyǵyr men qaraqumyq ta qabyldanady. Eskere ketetini, bir aýyl sharýashylyǵy óndirýshisinen barlyq daqyl túri boıynsha jıyntyq kólemde 3 myń tonnadan artyq ónim alynbaıdy. «Nege 3-aq myń tonna?» degen suraǵymyzǵa korporasııanyń basqarýshy dırektory Saǵat Tóleý: «3 myń tonnalyq shekteýdiń qoıylýy, shaǵyn jáne orta fermerdiń barynsha kóbi qatysýyna múmkindik berý maqsatynda jasaldy. Tıimdi sharalar shaǵyn jáne orta fermerlerge baǵyttalǵan», dep jaýap berdi.
Tikeleı satyp alý baǵdarlamasyna qatysýǵa ótinim korporasııanyń óńirlik ókildikterinde qabyldanady. «Tikeleı satyp alý 4 kúnnen beri júrip jatyr. 24 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha dıqandar 22 myń tonnadan astam astyq tapsyrdy», degen Saǵat Tóleý azyq-túlik ónimderin qabyldaý jumysy kún saıyn qarqyn alyp kele jatqanyn aıtty.
Byltyr «Aýyl» partııasy da Májiliste agrarlyq sektordyń múddesin qorǵaýǵa ári aýyldyń turaqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan jumys júrgizdi. Sý kodeksine engizilgen ózgerister boıynsha fermerlerge erigen qar sýyn 2 mln tekshe metrge deıin arnaıy ruqsatsyz jınaýǵa múmkindik berildi, bul qurǵaqshylyqqa beıim óńirler úshin mańyzdy. Salyq jeńildikteri de artty. Saladaǵy ónim óndirýshilerge qosylǵan qun salyǵy 80 paıyzǵa deıin tómendetildi, bul óndiristi keńeıtýge ári jańa tehnologııa engizýge jaǵdaı jasaıdy.
Balyq sharýashylyǵy da nazardan tys qalmady. «Akvaósirý týraly» zańǵa túzetýler engizilip, sýbsıdııalardyń ashyq bólinýi men monopolııaǵa jol bermeý qamtamasyz etildi. Partııanyń bastamasymen agrarlyq bank qurý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, tuqym sharýashylyǵyn damytý, topyraq qunarlylyǵyn saqtaý sııaqty uzaqmerzimdi jobalar ilgeriletildi.
«Depýtattyq saýaldar arqyly óńirlerdegi naqty máseleler Úkimetke jetkizildi. Zańnamalyq sheshimder men bıýdjettik túzetýler, óńirlermen turaqty baılanys partııanyń agrarlyq saıasattaǵy ustanymynyń tek uran emes, naqty is-qımyl ekenin dáleldedi», dedi Májilis depýtaty, «Aýyl» partııasynyń tóraǵasy Serik Egizbaev.
