Qazaqstan – qaýipsiz memleketter qatarynda

Elimizde terrorıstik sha­býyl­dar 2016 jyly oryn al­ǵan. Sodan beri qaýipsizdik kúsh­teri shamamen 40 túrli sha­býyl­dyń aldyn aldy. Al byltyr álemde terrorıstik shabýyldar 66 elde tirkelip, Batys el­­derinde olardyń sany 63 paıyz­ǵa ósken. Uzaq úzilisten keıin Shvesııa, Aýstralııa, Fın­lıan­dııa, Nıderlandy, Danııa men Shveısarııada shabýyldar qaıtadan oryn alǵan. Ger­ma­nııada ahýal tipti nashar, Magdebýrgtegi Rojdestvo baza­ryn­daǵy shabýyldan keıin bul el 27-orynǵa kóterildi. О́ıt­keni bul nemis jerindegi birinshi keleńsiz jaǵdaı emes. Máselen, 2016 jyldyń 19 jel­toq­sanynda – Berlındegi Breıt­shaıdplatstaǵy Rojdestvolyq bazarda lańkes kópshilikti júk kóligimen qaǵyp ketti. Salda­rynan 12 adam qaza taýyp, 70-ten astamy jaraqat aldy. Sha­býyl­shy Italııaǵa qashyp ketken, keıin ony polısııa atyp óltirdi. Dál osyndaı oqıǵa 2024 jyly da qaıtalanǵan.

GTI málimetterine súıensek, terrorızmnen eń kóp zardap shekken Býrkına-Faso, Pákistan men Sırııa boldy. Izraıl de eń qaýipti on eldiń qataryna kiredi. Eýrazııa aımaǵynda Qyrǵyzstan men Túrikmenstan da nóldik ball jınady, bul Ortalyq Azııa­daǵy terrorızmniń tómen deńgeıin kórsetedi.

«Álemde terrorızm mańyz­dy másele bolyp qala beredi. Terrorızm oqıǵasy tirkelgen elder sany 2024 jyly 58-den 66-ǵa deıin tómendedi. Dese de, ólim men shabýyldardyń azaıýy baıqalǵanymen, terrorızm beıbit elderge de taralyp ketti. Terrorızm – memlekettik, memlekettik emes sýbektiniń qorqynysh, májbúrleý nemese qorqytý arqyly saıası, eko­nomıkalyq, dinı nemese áleý­mettik maqsatqa jetý úshin zań­syz kúsh pen zorlyq-zomby­lyqpen qorqytýy nemese naqty qoldanýy. Munda terrorızmniń fızıkalyq áreketi de, uzaq­merzimdi psıhologııalyq áseri de bar», delingen esepte.

Sondaı-aq Ekonomıka jáne beıbitshilik ınstıtýty Global Peace Index – 2025 (Jahandyq beıbitshilik ındeksi) esebinde elimiz 163 eldiń ishinde 56-oryndy ıelenip, reıtıngtiń joǵarǵy jartysynda óz pozısııasyn nyq ustap keletinin aıtady. Bul reıtıng qoǵamdyq qaýipsizdik pen qorǵalý deńgeıi, ishki jáne halyqaralyq qaqty­ǵys­tardyń bolýy, mılıtarı­zasııa dáre­je­si sekildi 3 top boıynsha 23 kórsetkishke negiz­delip ázir­len­gen. Bizdiń elimiz – qaýipsizdik deńgeıi joǵary elderdiń qata­rynda. Ortalyq Azııa elderiniń ishinde de Qazaqstan – eń joǵary orynda.

Álemdegi eń qaýipsiz bes el­diń qatarynda Islandııa, Ir­lan­dııa, Jańa Zelandııa, Aýs­trııa, Shveısarııa bar. Tómen­gi bestik elderine Reseı, Ýk­raına, Sýdan, Kongo Demo­kra­tııalyq Respýblıkasy, Iemen kiredi.

Avtorlar álemniń qaýip­sizdik deńgeıi tómendeı bere­tinin, al iri qaqtyǵystardy týdy­­ratyn faktorlar eń joǵa­ry deńgeıde ekenin atap ótti. Osy kórsetkishterge qara­ǵan­da, jahandyq jaǵdaı alańda­tarlyq bolyp otyr.