San bar, sapa qandaı?

Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetinshe, búginde qosymsha bilimmen shamamen 3,5 mıllıon bala qamtylǵan, bul oqýshylardyń 90 paıyzyna jýyq. Onyń ishinde 2,2 mıllıonnan astam oqýshy tegin úıirmeler men sport seksııa­lary­na qatysady. О́tken jylmen salystyrǵanda qosymsha bilimmen qamtý deńgeıi 10 paıyzǵa artqan.

«Osy ósimge yqpal etken negizgi jańalyqtardyń biri – vaýcherlik júıeniń engizilýi. Bul júıe qanat­qaqty formatta byltyrǵy ­maýsym aıynan bastap iske qosyl­dy. Qazirgi tańda 600 myńǵa jýyq bala vaýcher aldy. Vaýcherlik júıe Astana men Shymkent qalalaryn­da, Qaraǵandy, Aqtóbe, Aqmola, Qyzylorda oblystarynda engizilgen. Keıingi jyldary qosymsha bilim berý uıymdarynyń sany 25 paıyzǵa artty. Búginde el boıynsha 2000-nan astam uıym jumys isteıdi. Aýyl­dyq jerlerde balalarǵa qoljetimdi bolý úshin shyǵarmashylyq jáne damý ortalyqtary ashylyp j­atyr. Qosymsha bilim baǵdarlama­lary da jańartylyp, «Adal azamat», «Eńbek azamaty», «Taza Qazaqstan», «Zań men tártip» sııaqty ult­tyq qundylyqtarǵa negizdelgen ba­ǵyt­tarmen tolyqtyryldy», dedi Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Maıra Meldebekova.

Vıse-mınıstr atap ótken vaýcher júıesi «Tegin úıirmede túıt­kil bar» dep dabyl qaqqannan keıin ­ǵana Prezıdent tapsyrmasymen qolǵa alyndy. Balanyń aty-jónin ǵana tizimge engizip aqsha alyp otyrǵan­dar, sanıtarlyq talapqa saı emes ­mekemeler, bilim beıinine sáı­kes kelmeıtin 170 uıym anyqtal­dy. Jalpy, mundaı qaǵaz júzindegi kórinis shyǵarmashylyq jáne sport úıirmelerinen bólek, pándik qosymsha bilim baǵytynda da bar. Oǵan aqyly bilimge suranys­tyń artýy dálel. Oqýshylar mektepte úırene almaǵanyn aqsha tólep, úlgerimin jaqsartyp júr. Alaıda joǵaryda atap ótkenimizdeı, ár­bir mektepte balalarǵa tegin pán­dik qosymshalar qarastyrylǵan. Álbette, tegin qosymsha ótkizgen mu­ǵalimge aqy tólenedi. Iаǵnı bul da bilim saǵaty retinde sanalady eken. Soǵan qaramastan bul júıeniń bilim sapasyn jaqsartýǵa nemese aqyly bilimge suranysty azaıtýǵa áseri baıqalmaıdy.

Zertteýshi Anas Hajardyń aıtýynsha, elimizdegi qosymsha repe­tıtorlyqtyń keń taralýy tek bilimge suranyspen emes, emtı­hanǵa negizdelgen joǵary báse­kemen tikeleı baılanysty. Onyń pikirinshe, 6-11 synypta tapsyry­latyn sheshýshi emtıhandar oqýshy­nyń bolashaq bilim baǵytyn aıqyn­daıtyn basty súzgige aınalǵan. «Oqý jyly barysynda ótkiziletin kúndelikti baqylaý jumystary men aralyq baǵalaýlardyń ózi oqýshylardyń jeke repetıtorlyqqa júginýine yqpal etedi. Osyndaı jaǵdaıda oqýshylar men ata-analar mektep baǵdarlamasymen shek­telmeı, emtıhanǵa arnaıy da­ıyn­dalýǵa májbúr bolady. Bul da­ıyndyqtyń basym bóligi aqyly formatta ótedi. Baǵalaý júıesi bala­nyń synyptaǵy ornyna, ózine degen senimine jáne muǵalimder­men qarym-qatynasyna áser etedi. Sondyqtan kóptegen oqýshy qosymsha daıyndyqty qaýipsiz­dik tetigi retinde qabyldaıdy», deıdi ol.

Anas Hajardyń zertteý nátı­jesinde, saýalnamaǵa qatysqan muǵalimderdiń 39,6 paıyzy repetıtor bolyp jumys isteıtinin kórsetken. Tipti, óz oqýshysyn aqyly oqytatyn tájirıbeler de bar bolyp shyqqan. Sondaı-aq muǵalimderdiń basym bóligi jalaqynyń azdyǵynan qosymsha bilim beretinin aıtqan.

Astanadaǵy mektep muǵalimderi ártúrli sebeppen jeke sabaq ótkizedi. Mysaly, Gúlmıra esimdi muǵalim: «Men oqýshylarymnyń arman-maqsattaryna jetkenin kórgende qatty qýanamyn. Sol úshin olardy UBT-ǵa daıyndaımyn. Biraq úsh balam bar, al jalaqym negizgi qajettiligimizdi tamaq pen kıimdi, tolyq qamtamasyz ete almaıdy. Sondyqtan jeke sabaq men úshin qosymsha tabys kózi», deıdi.

Halyqaralyq tájirıbe kórset­kendeı, ár el qosymsha bilim nary­ǵyn retteýde túrli tásil qoldana­dy. Mysaly, Qytaı Halyq Respýb­lıkasy muǵalimderdiń jeke sabaq­qa qatysýyna qatań tyıym salyp, jeke sabaq ortalyqtarynyń kóbeıýin tejeıtin qatal baqylaý sharalaryn engizgen. Mıanmada muǵalimder jeke sabaqqa qatyspaıtynyn rastaıtyn deklarasııaǵa qol qoıýǵa mindetti, al talapty buzǵan jaǵdaıda shamamen 200 AQSh dollary shamasynda aıyppul tóleıdi nemese 3 jyl­ǵa deıingi túrme jazasy qa­ras­tyrylǵan.

Sonymen qatar keıbir muǵa­lim­der aqyly bilim naryǵyna táýelsiz bolý, kásibı damý maqsatynda bet burady eken. Mysaly, Nurgúl esimdi muǵalim: «Qazir men Astanadaǵy iri oqý ortalyǵynyń ákimshiliginde jumys isteımin, matematıka men bıologııadan sabaq beremin. Al bas­ty maqsatym – óz oqý ortalyǵymdy ashý. Bul maǵan mekteptegi bıýrokratııadan táýelsiz bolýǵa múmkindik beredi», deıdi ol.

Ǵalymnyń sózinshe, repetı­tor­lyqty jekelegen muǵalimderdiń tań­daýy emes, júıeniń qysymynan týyn­daǵan qubylys retinde qaras­tyr­ǵan jón. Muǵalimder aqyly bi­lim­ge táýeldilikti azaıtý úshin júıe­lik ózgeristerdi qajet dep sanaı­dy. Olardyń pikirinshe, muǵalim­d­erdiń jalaqysyn kóterý, synyp­taǵy oqýshy sanyn azaıtý, kadr sapasyn jaqsartý, ákimshilik júktemeni jeńildetý – mekteptegi bilim sapasyn jaqsartýdyń birden-bir joly. Bul sharalar júzege assa, muǵalimder qosymsha sabaqqa táýel­di bolmaı, oqýshylarǵa sapaly bilim berýge kóbirek ýaqyt tabady degen senimde.