Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Keıingi kezde «startap», «jasandy ıntellekt», «sıfrlandyrý» degen sózderdi jıi estıtin boldyq. Biraq bul ataýlardyń artynda qandaı úderis júrip jatqanyn, bir ıdeıanyń qalaısha ónimge aınalatynyn, ony jasaǵan adamdardyń kim ekenin kópshilik bile bermeıdi. Telefondaǵy qosymsha, avtomattanǵan qyzmet, aqyldy júıe degenderdiń bári syrttaı qaraǵanǵa jeńil jumys sekildi kórinedi. Al shyn máninde oǵan uzaq izdenis, tájirıbe, táýekel, eń bastysy ıdeıa kúıindegi jobany naryqqa alyp shyǵatyn qoldaýshy orta qajet. Minekı, osyndaı tehnologııalyq ekojúıeniń tynys-tirshiligin kózben kórip, qalaı jumys isteıtinin tolyq túsiný maqsatynda EKSPO aýmaǵynda ornalasqan «Astana Hub» tehnoparkine arnaıy barǵanbyz.
Maman bolam deseńiz...
Báseke tabaldyryǵyn 2018 jyly attaǵan alǵyrlar ordasy búginde Ortalyq Azııadaǵy eń iri ınnovasııalyq habqa aınalyp úlgerdi. Tórt qabatty ǵımaratqa kirgen bette-aq mundaǵy jumys yrǵaǵy da, keńistik mádenıeti de ádettegi keńseden ózgeshe ekenin baıqadyq. Máselen, kireberistegi «Alaqan» júıesi birden nazarymyzdy ózine aýdardy. О́ıtkeni kelýshiler ishke qaraı ótý úshin ruqsat qaǵazyn emes, alaqanyn ekranǵa tosqan kezde jasyl sham janyp, esik ashylyp jatty. Usaq detal sııaqty kóringenimen, bul – habtaǵy jobalardyń ómirde qoldanylyp jatqanyn kórsetetin naqty mysal. Onyń ústine, osy ıdeıanyń ózi «Astana Hub»-tan shyqqan startaptyń biri eken.
Taǵy bir tańǵaldyrǵany, bizdi adamǵa uqsas robottyń qarsy alǵany. Kishkentaı qultemir sálemdesip qana qoıa ma desek, «tehnoparkti da ózim tanystyramyn», deıdi. Al kerek bolsa! «Endeshe, jol bastańyz», dedik ekskýrsııa jasaıtyn robot-qyzmetkerge.
Tehnoparktegi birinshi aıaldamamyz – «Tomorrow School» keńsesi boldy. Elimizdegi alǵashqy jasandy ıntellekt mektebiniń ereksheligi – munda dástúrli oqytýshylar joq, stýdentter bir-birinen úırenip, tájirıbe almasady.
«Astana Hub»-tyń asa mańyzdy baǵyty – adam kapıtalyn damytý jáne tehnologııalyq talanttar qaýymdastyǵyn qalyptastyrý. Qazir «Tomorrow School»-da elimizden bólek, AQSh, Reseı, О́zbekstan jáne Ázerbaıjannan kelgen 300-den astam stýdent bilim alyp jatyr», deıdi «Astana Hub» qatysýshylardy qoldaý keńsesiniń dırektory Nurmahan Zakarın.
Stýdentterdiń ortasha jasy – 27, onyń ishinde 35%-y – qyz-kelinshekter. Bul keıingi jyldary áıelderdiń IT salasyna qyzyǵýshylyǵynyń artyp kele jatqanyn aıǵaqtaıdy.
«Mamandyǵym ekonomıst bolsa da, IT jáne jasandy ıntellektige qyzyǵýshylyǵym bar edi. «Tomorrow School» adamnyń ózin-ózi damytýy týraly túsinigimdi túbegeıli ózgertti. Munda bir-birimizden úırenip, tájirıbe almasamyz. Bul jerde bilim alýmen ǵana shektelmeı, komandamen jumys isteýdi, kásibı baılanystar ornatýdy úıremiz. Bul – qarqyndy ózgerip jatqan IT naryǵynda asa mańyzdy daǵdylar», deıdi «Tomorrow School»-ǵa ekonomıka salasynan kelgen stýdent Ámir Jaqyshev. Demek, qaı mamandyqtyń ókili bolsańyz da, IT baǵytynda bilim alyp, jańa joba bastap kórseńiz ábden bolady.
Oqý baǵdarlamasyn táptishtep túsindirsek, 18 aıdyń ishinde stýdentter 20-dan astam baǵdarlamalaý tilin meńgeredi. Eń bastysy, oqý úderisi ıkemdi ári táýlik boıy qoljetimdi, ıaǵnı stýdentter ózderine yńǵaıly ýaqytta bilim ala alady. Aıtpaqshy, bul baǵdarlamanyń oqýy tolyǵymen tegin. Tipti shalǵaı óńirlerden kelgen úzdik stýdentterge tegin jataqhana beriledi.
«Sondaı-aq jaqynda 12–18 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderge arnalǵan TUMO ortalyǵy iske qosylmaq. Munda balalar robottehnıka, baǵdarlamalaý, 3D-modeldeý syndy kreatıvti tehnologııalardy meńgerip, generatıvti jasandy ıntellekt, oıyn jasaý, sıfrlyq mýzyka, kınematografııa, grafıkalyq jáne moýshn-dızaın, veb-ázirleý sekildi 11 negizgi baǵyt boıynsha oqıdy», dedi «Astana Hub» qatysýshylardy qoldaý keńsesiniń dırektory Nurmahan Zakarın.
Startap syryn bilseńiz...
Osylaısha, jasandy ıntellektini meńgerý uzaq sapardyń alǵashqy hám mańyzdy qadamy ekenin uqtyq. Al sol bilimdi «qolǵa ustaı alatyn» ónimge aınaldyrýǵa naryqtyń tilin túsinip, ony klıent aldynda synap kóretin júıe kerek eken. Muny bizge álgi adam tárizdes robot aıtty. Ol tipti «Maǵan senbeseń, mamandarmen jolyqtyraıyn» degendeı, bizdi joǵarǵy qabatqa jetelep, startaptar keńsesine qaraı alyp keldi.
«Astana Hub» basqarýshy dırektory Tańat О́skembaev startaptyń qalaı qurylatynyn uǵynyqty etip jetkizdi. Onyń aıtýynsha, munda startaptyń joly kóbine ıdeıadan nemese MVP-den bastalady. MVP degenimiz – ónimniń eń alǵashqy, eń qarapaıym nusqasy.
«Astana Hub»-ta «ıdeıadan ónimge» jolyn túsindiretin alǵashqy qadamdardyń biri – «Startup Academy». Bul – tehnologııalyq kásipkerlikti úıretetin onlaın kýrs. Muny jaı «leksııa kórdim» dep qabyldaýǵa bolmaıdy. Atalǵan kýrsta klıentpen sóılesý, naryqty baǵamdaı bilý, komandaǵa kerekti gıpotezany tekserý sııaqty bazalyq daǵdylar sińiriledi. Eń mańyzdysy – «Startup Orda» baǵdarlamasyna ótinim berýdiń mindetti sharty da osy kýrs eken.
Al «Startup Orda» ıdeıa satysyndaǵy áli shıki, biraq úmiti bar jobalarǵa arnalǵan. Munda qatysýshylar komanda quryp, ónimdi damytyp, MVP jasap, kelesi ósý kezeńine daıyndalady. Osy ýaqytta salalyq sarapshylarmen praktıkalyq sessııalar ótedi, jeke konsýltasııa barysynda mamandar jobańyzdyń qaı jeri aqsap turǵanyn naqty túsindirip beredi.
Osy kezeńnen ótken soń, startap ıesi: «Jaraıdy, MVP bar. Endi ony kim satyp alady?» dep oılaıdy. Mine, osy tusta ekinshi iri kezeń bastalady. Naqtyraq aıtsaq, kelesi baspaldaq – ınkýbasııa jáne akselerasııa. Tańat О́skembaevtyń sózinshe, «Startup Garage» baǵdarlamasy MVP-den alǵashqy satylymdarǵa deıin qoldaý kórsetedi. Al odan keıingi «Silkway Accelerator» – ınvestısııa tartýǵa, komandany ósirýge, ıdeıany túbegeıli rastaýǵa baǵyttalǵan úderis.
Bir sózben aıtqanda, munda startapty tek sóz retinde emes, kezeń-kezeńimen ósetin tiri aǵza sııaqty tárbıeleıdi. Ekojúıe deıtinimiz de dál osy, ıaǵnı bilim, mentorlyq, saraptamalyq qoldaý, ınfraqurylymǵa qoljetimdilik, sondaı-aq tehnologııalyq bıznesti damytýǵa arnalǵan salyqtyq jáne vızalyq jeńildikter – bári-bári bir arnaǵa toǵysqan orta bul.
Bes baǵytty mashyq qyl
Keńselerdi aralaı júrip, «Astana Hub»-ta – bári «ádemi sóz» úshin emes, naqty nátıjege jumys isteıtinine kózimiz jetti. Bir jerde bir top MVP jasap áýre bolyp jatsa, ekinshisi ınvestor aldynda prezentasııasyn qorǵap, al úshinshisi tipti shetel naryǵyna shyǵýdyń josparyn pysyqtap jatyr. Osy oraıda «bulardyń bári qaı baǵdarlamanyń aıasynda júr?» degen suraq týyndady. Sol sátte bizdi «Astana Hub» bıznes baǵdarlamalar keńsesiniń dırektory Áshimbek Ábilǵazınov qarsy alyp, tehnoparktegi «jol kartasyn» qarapaıym tilmen túsindirip berdi.
Onyń aıtýynsha, «Astana Hub»-tyń basty artyqshylyǵy – startapty birden «úlken bıznes» qylyp jiberý emes, kezeń-kezeńimen ósiretin júıeniń bolýy. Iаǵnı ıdeıasy bar adamǵa – bir baǵdarlama, alǵashqy ónimi daıyn komandaǵa – basqa baǵdarlama, al halyqaralyq naryqqa shyǵam degenderge bólek bes baǵyt qarastyrylǵan.
Birinshi, kópshilikke jıi estiletin «Silkway Accelerator» týraly sóz boldy. Áshimbek Ábilǵazınov bul baǵdarlamany «Google for Startups»-pen birlesken eń aýqymdy akselerasııanyń biri retinde atady. «Silkway Accelerator» búginge deıin 70-ten astam tabysty startap shyǵardy. Olardyń jalpy naryqtyq baǵasy 575 mıllıon dollarǵa jetip otyr», dedi ol.
Qarapaıym tilmen aıtqanda, bul – ónimin jınaqtap, satylymyn ósirgisi keletin, naryqqa shyǵýdyń naqty jospary bar komandalarǵa arnalǵan «jedel járdem» sııaqty.
Ekinshi, «halyqaralyq tájirıbe kerek» deıtinderge «Astana Hub»-ta «Hero Training» bar. Bul – «Draper University» seriktestigimen Kremnıı alqaby ekojúıesine jaqyn formatta ótetin baǵdarlama. «Hero Training» 40-qa jýyq startapqa halyqaralyq tájirıbe jınap, ınvestısııa tartýǵa múmkindik berdi», deıdi keńse dırektory. Iаǵnı munda jaı ǵana teorııa emes, «Investor qalaı oılaıdy, komanda qandaı tilde sóıleıdi, ónimdi qalaı dáleldeısiń?» degen suraqtarǵa naqty jaýap izdeledi.
Úshinshi, kelesi bir deńgeı – ónimdi elimizde ǵana emes, AQSh-ta da ótkizý. «Astana Hub»-ta mundaı maqsatqa baǵyttalǵan seriktestik baǵdarlamalar bar. Sonyń biri – «AlchemistX & Silicon Valley Residency». Áshimbek Ábilǵazınov bul baǵyt óńir startaptaryna AQSh naryǵyna shyǵýdyń jańa múmkindikterin ashqanyn aıtady.
Tórtinshi, tehnoparkte júrip baıqaǵan taǵy bir erekshelik, mundaǵy startaptar qalanyń naqty qajetin de eskeredi. «Astana Innovations Accelerator» dál soǵan arnalǵan. Baǵdarlama aıasynda qatysýshylar mektep, emhana, jedel qyzmet sııaqty ortada ónimderin synap, naqty jaǵdaıǵa beıimdeıdi. Jýyrda bul baǵdarlamanyń qorytyndysy shyǵarylypty: barlyǵy 160 úmitkerdiń ishinen 8 startapty iriktep, jeńimpazdarǵa SAFE kelisimderi aıasynda 5 000 000 teńgeden tabystaǵan.
Besinshi, «Astana Hub»-tyń taǵy bir iri baǵdarlamasy – «Startup Orda». Muny Áshimbek Ábilǵazınov elimizdegi startap-ınkýbasııanyń eń aýqymdy bastamalarynyń biri retinde sıpattady. El boıynsha 752 ótinimniń ishinen 212 joba fınalǵa ótken. Baǵdarlama bir mezette 16 óńirlik IT-habta júzege asyrylǵan. Qatysýshylar naryqty zertteý, bıznes-model qurý, satý, ınvestısııa tartý, zańdy tirkeý sekildi taqyryptardy qamtıtyn 12 modýlden ótip, jeke konsýltasııa alǵan.
Tobyqtaı túıin: Syrtqa bettegende kireberistegi «Alaqan» júıesine taǵy da kózimiz tústi. Alǵashynda ony jaı ǵana qyzyq detal dep qabyldaǵan edik. Biraq habtyń qaınap jatqan tynys-tirshiligin kórgen soń, osy qarapaıym sheshimniń astarynda úlken ustanym jatqanyn uqtyq. Munda árbir ıgilikti ıdeıa qaǵaz júzinde qalmaýy kerek, jasalǵan dúnıe naryqta qoldanys tabýǵa tıis. «Astana Hub»-ta ár startaptyń óz joly bar. Tehnopark sol saparda baǵyt kórsetedi, orta qalyptastyrady, qajet tusta súıenish bolady. Al qalǵany komandanyń ózine baılanysty...
