Jeruıyqty jyr etken

Kitaptyń birinshi bó­limindegi dúnıelerde baıtaǵymyzdaǵy jer­uıyqtardy tarata kelip, jyr­uıyqqa bet burǵanda: «Jelbirep týy rýhymnyń, Jasaı ber máńgi, jyr Abaı!» dep, talassyz aqıqatqa balap, bas aqyndy alǵa ozdyrady. Eldik murat, jurt isi jeli tartady. Arǵy-bergi tarıh ta qozǵalady. Oǵan «Shyńǵyshan» jyry dáıek bolady.

Qoǵamnyń áttegenaıy aqyn júregin shabaqtamaı, oıyn oırandamaı ótpeıtini beseneden belgili. «Qatygez munsha nege boldyń, adam?» dep keıbir pendelerdiń ıt isine qabyrǵasy qaıysyp, qyrshyn ketken Sherzattyń qasiretin aq qaǵazǵa túsirgende: «Túńilip tirilerden, tartyp ishin, Talǵardyń taýlary tur tunjyraǵan» deıdi de, «Qazaǵym, haıýandyqqa qazyń qaıda, Tereń or quzǵyn-qurtqa qazylmaı ma? Aıtpasań ádil úkim, Sherzat sheri, Súıekke tańba bolyp jazylmaı ma?», dep osydan sabaq alaıyq, saldarymen kúrespeı, selkeýi kóp sebep anyqtasaq, bir tıym bolar edi degendi nusqaıdy.

Otanymyzdyń tórt quby­lasyn túgendep, óleń joldaryna túsirgendegi aqynnyń adymy arshyndy. «Baıtaǵym Baıanaýyl» dep kórikti jerdi, kórnekti tulǵalardy alǵa tartady. «Baıqońyr balladasynda» Qyzylorda, Aral óńirlerin baıandasa, zerlep tikken kestedeı Kókshetaý, Zerendige kelgende, osy óńir perzenti emes pe, kósilip ketedi. Sol sekildi, kóbimiz biletin, jalǵan dúnıege jarq etip kelip, jalt etip erte sóngen, «Adamdar sııar tabytqa, Aqyndar biraq syımaıdy» degen órshil Artyǵalı (Ybyraev) men «Qylaýsyz qyrdan qyz demin, Qyzǵaldaq ıisin izdedim» deıtin bııazy Tanabaıǵa (Narmanov) arnaǵan óleńderindegi muńly saryn qos aqynnnyń taıtalas ómirdegi taǵdyrlaryn qaıta bir oı eleginen ótkizip qana qoımaı, sońynda qalǵan az murasyna jol silteıdi.

Ekinshi bólimge etno­grafııalyq etıýdter toptastyrylypty. San­men belgilep, segiz jolmen túıindep otyratyn poema júgin kótergen dúnıeden alar taǵylym az emes. Qazaq jurtynyń búkil bolmysy, tirlik tynysy, izet, ınabaty, úlkendi syılaý úlgisi, kishige qamqorlyǵy, dosqa adaldyǵy, qııa basqanǵa qataldyǵy, tabı­ǵattan alar taǵylym – bári de jarasymdy oımen jazylǵan. Bir sózben aıtqanda, «Jyruıyq» ult rýhanııatyna qosylǵan eleýli úles dep bilemiz.

Súleımen MÁMET